III SA/Wr 582/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. E. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. A] E] złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego żądania podał, że jego sytuacja finansowa i rodzinna w roku 2013 pogorszyła się, między innymi na skutek obowiązku ponoszenia alimentów w kwocie 1.900 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że wspólne gospodarstwo domowe, prowadzone z dwojgiem niepracujących dzieci utrzymuje ze swoich dochodów w kwocie 3.800 zł (brutto) miesięcznie. Jest współwłaścicielem działki budowlanej o powierzchni 200 m². Z przedłożonych do akt sprawy na wezwanie dokumentów wynika, że w roku 2012 skarżący uzyskał dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 5.000 zł (przy przychodzie w kwocie 8.000 zł), aktualnie na jego rachunek bankowy wpływa kwota ok. 900 zł jego wynagrodzenia, zajmowana w trybie przymusowej egzekucji świadczenia alimentacyjnego oraz zaległości w płatności składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący wykonuje zawód lekarza. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w tym zakresie jest nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny . Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego uszczuplenie zasobów majątkowych strony w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o ustanowienie adwokata. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając jednak zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myślenia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Istotna dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku pozostaje wątpliwość wynikająca z zeznania podatkowego skarżącego oraz wykazywanej kwoty aktualnych jego dochodów, wedle których w całym roku 2012 na utrzymanie siebie i dwojga swoich dzieci uzyskał kwotę 5.000 zł, natomiast obecnie całe jego wynagrodzenie podlega zajęciu w trybie przymusowej egzekucji. Oznacza to, że posiadał on i nadal posiada inne zasoby majątkowe, z których czerpał i czerpie środki finansowe przeznaczane na ponoszenie kosztów utrzymania siebie i swojego gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika, jakie to były lub są zasoby, ani jaka była lub jest ich aktualna wartość. Z akt sprawy wynika, że skarżący wykonuje zawód lekarza i nie występują po jego stronie okoliczności, które w sposób obiektywny stanowiłyby o ograniczeniu możności wykonywania pracy zarobkowej w tym zakresie. Dlatego w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżącego utraty zdolności wygospodarowania, w drodze korzystania ze zgromadzonego majątku lub pracy zarobkowej, środków na utrzymanie siebie i swoich dzieci oraz, jednoczesne, ponoszenie kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego (adwokata). Powyższe stwierdzenia prowadzą do wniosku, że skarżący nie wykazał w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że taką zdolność na skutek okoliczności od niego niezależnych, nieodwracalnie utracił. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.