III SA/Wr 584/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za zajęcie bez zezwolenia pasa drogi gminnej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 456 zł D. B. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania skarżący wskazał na kłopoty finansowe swojej firmy budowlanej, wywołane koniecznością sądowego dochodzenia zapłaty za wykonane usługi oraz prowadzonym w stosunku do niego postępowaniem egzekucyjnym, doprowadziły do utraty płynności finansowej oraz możliwości ponoszenia kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał skarżący, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, córką i wnuczką, w domu o powierzchni 120 m², natomiast ich dochodami jest wynagrodzenie żony i córki z tytułu wykonywania pracy na ½ etatu w kwocie po 850 zł (brutto) oraz dochód z jego działalności gospodarczej w kwocie 1.200 zł (brutto). Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, że w roku 2012 żona i córka skarżącego uzyskały dochód w łącznej kwocie po 5.748,75 zł, w czerwcu, lipcu i sierpniu 2013 r. skarżący dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o wartości 60.185 zł, 50.408 zł i 37.037 zł oraz nabył towary i usługi wartości odpowiednio 27.450 zł, 33.745 zł i 19.627 zł, oraz że od lipca 2013 r. w stosunku do wnioskodawcy prowadzona jest egzekucja przymusowa należności publicznoprawnych i cywilnoprawnych. W treści pisma procesowego z dnia 17 września 2013 r. skarżący oświadczył, że swoje oszczędności przeznaczył na zapłatę zaległości podatkowych za rok 1996, z żoną od roku 1997 posiada rozdzielność majątkową, nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form wsparcia ze strony państwa, natomiast jego rachunek bankowy został zajęty przez komornika sądowego. Mimo wezwania, doręczonego skarżącemu w dniu 9 września 2013 r., skarżący nie przedłożył do akt sprawy kserokopii swojego zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. oraz zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków jego gospodarstwa domowego. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobo-wiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących do-chodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospo-darczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej za-sobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś wynik tej oceny musi być skonfrontowany z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Nie bez znaczenia dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia roz-poznawanego wniosku pozostają braki w wykazywaniu spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, w szczególności gdy w zestawieniu z danymi podanymi przez wnioskodawcę oraz wynikającymi z przedłożonych przez niego dokumentów powstaje wątpliwość co do zupełności i prawdziwości wykazania przez skarżącego jego sytuacji materialnej, które stanowi podstawę oceny wystąpienia w spawie przesłanki określonej w powołanym art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wątpliwość ta dotyczy faktu utrzymywania czteroosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy, prowadzonego w domu o powierzchni 120 m² z kwoty dochodu jego trzech dorosłych członków – 2.900 zł (brutto), czyli z kwot poniżej 750 zł na osobę, bez korzystania z pomocy społecznej i innych form wsparcia ze strony państwa. Skarżący nie przestawił bowiem swojego zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za ostatni rok podatkowy oraz zestawienia miesięcznych wydatków swojego gospodarstwa domowego, które mogłyby służyć uprawdopodobnieniu takiej sytuacji. Już ta wątpliwości powoduje, że w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżącego niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Oceniając jednak zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle po-wołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myśle-nia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie obrotów osiąganych w ramach działalności gospodarczej skarżącego, wykazanych w deklaracjach VAT za czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r., bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazaną opłatę sądową i to w warunkach prowadzonej wobec niej egzekucji. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, w czerwcu, lipcu i sierpniu 2013 r. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej o dużych rozmiarach, wynikających z wartości sprzedawanych i nabywanych towarów i usług wnioskodawca obracał kwotami, których posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne i wyjątkowe powody przeznaczenia zgromadzonych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżący takich okoliczności nie przedstawił. Nie zalicza się do tych okoliczności dobrowolnego lub przymusowego wykonywania jego zobowiązań cywilnoprawnych i publicznoprawnych, powstałych w rezultacie czynności podjętych samodzielnie przez skarżącego. W tym stanie rzeczy uzasadniony jest wniosek, że na obecnym etapie po-stępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.