III SA/Wr 596/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant Katarzyna Dziok po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 10.11.2005 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, oddala skargę. Decyzją z dnia 10 listopada 2005 r., Nr [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. – działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (jednolity tekst – Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.), § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) oraz art. 138 § 1 pkt 1Kodeksu postępowania administracyjnego i po rozpatrzeniu odwołania K. G. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. z dnia 28 kwietnia 2005 r., Nr [...], w której organ ten orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u strony choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego, w postaci zaćmy popromiennej (poz. 16 pkt 5 w wykazie chorób zawodowych) utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie. W pierwszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił przebieg pracy zawodowej K. G. (ur. 14 czerwca 1953 r.). Z bardzo szczegółowo sporządzonego zestawienia wynika, że odwołująca się była zatrudniona od dnia 1 stycznia 1975 r. do dnia 31 sierpnia 1992 r. w różnych zakładach służby zdrowia w K., Ś. i W. W okresach: od 1 grudnia 1976 r. do 31 października 1978 r.; od 1 lutego 1981 r. do 30 kwietnia 1981 r.; od 1 do 30 czerwca 1981 r.; od 1 lutego 1984 r. do 30 kwietnia 1985 r.; od 15 maja 1985 r. i do 31 stycznia 1986 r. była ona zatrudniona we wspomnianych jednostkach – dodatkowo, w wymiarze ½ etatu – na stanowiskach technika elektroradiologii. Od 3 października 1986 r. do 30 czerwca 1990 r. pracowała jedynie na ½ etatu jako technik i starszy technik rtg. To ostatnie stanowisko zajmowała także od 1 września 1992, pracując (nadal, w dacie wydania drugoinstancyjej decyzji) na pełnym etacie w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej – Miejskim Ośrodku Zdrowia w Ś. W czasie zatrudnienia na stanowiskach technika i starszego technika rtg strona wykonywała różne prace (organ drugiej instancji wymienił w tym zakresie: obsługę aparatów rtg – np. EDR-750, TUR-800, Luminax X-21 i XD-14 mabilax-201, obsługę aparatu do mammografii TUR-D 240, wykonywanie prześwietleń w ramach badań diagnostycznych i profilaktycznych, obróbkę chemiczną – tzn. wywoływanie i utrwalanie zdjęć w ciemni – prowadzenie rejestrów i wydawanie wykonywanych zdjęć, wpisywanie skierowań do księgi pacjentów, uzupełnianie dokumentacji dla lekarza pracującego w pracowni USG, rozkładanie zdjęć opisanych przez lekarza radiologa, przygotowanie sprzętu rtg, czyszczenie kaset, stołów i ochronnych fartuchów ołowiowo-gumowych). Organy inspekcji sanitarnej przyznały, że w okresie zatrudnienia we wszystkich wymienionych Zakładach Opieki Zdrowotnej K. G. narażona była na działanie promieniowania jonizującego. Pierwsze objawy chorobowe, w postaci złej widoczności, wystąpiły u zainteresowanej w 2002 roku. W związku z podejrzeniem o chorobę zawodową, strona została skierowana na badania specjalistyczne do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. – Oddział w W., gdzie była badana w dniu 18 grudnia 2003 r. Na podstawie tegoż badania, a także badania przeprowadzonego dodatkowo – w trybie konsultacyjnym – w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. w dniu 20 lipca 2004 r., DWOMP wydał w dniu 1 września 2004 r. orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u pacjentki choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego, wymienionej w poz. 16 pkt 5 wykazu chorób zawodowych z 2002 r. Jednostka medyczna I stopnia orzeczniczego uzasadniła następująco swoje stanowisko: "(...) Badaniem fizykalnym stwierdzono: ciśnienie krwi 140/80, akcja serca miarowa, osłuchowo szmer pęcherzykowy prawidłowy. Wykonane badania laboratoryjne (morfologia, płytki krwi, retikulocyty) w normie. Badaniem okulistycznym stwierdzono zaćmę podtorebkową oka prawego. W trybie konsultacyjnym pacjentkę skierowano do Instytutu Medycyny Pracy w Ł., gdzie rozpoznano zaćmę torebkową oka prawego i początkową oka lewego, krótkowzroczność i starczowzroczność. Na podstawie badania okulistycznego, analizy przesłanej dokumentacji, a także wykazu dawek promieniowania jonizując uznano, iż brak jest podstaw do uznania zmian w narządzie wzroku za następstwo warunków pracy. Charakter zmian w soczewkach obu oczu wskazuje na pozazawodową etiologię choroby. Zmiany zwyrodnieniowe w soczewkach Pani K. G. odpowiadają bardziej zmianom jakie powstają z wiekiem". Wskutek odwołania K. G. od powyższego orzeczenia lekarskiego, dokumentacja została przekazana do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z prośbą o jej ocenę i zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie. W dniu 22 lutego 2005 r. także sosnowiecki Instytut wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego, uzasadniając swoje stanowisko tym, iż "Zmiany zaćmowe typu starczego w soczewce oka lewego sugerują, iż ujawnione wcześniej szybko narastające – aż do konieczności leczenia operacyjnego – zmiany zaćmowe w soczewce oka prawego również nie miały etiologii zawodowej, tym bardziej że nie stwierdzono przebycia przez badaną istotnego narażenia zawodowego na promieniowanie jonizujące. Wykazywana jednocześnie niskiego stopnia krótkowzroczność oka lewego również ma oczywistą etiologię samoistną. Orzeczenie PCHZ WOMP w W. jest w pełni zasadne". Już w toku postępowania odwoławczego, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. skierował zainteresowaną na ponowne, dodatkowe badania do Instytutu Medycyny Pracy w Ł., który w dnia 23 września 2005 r. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u K. G. zaćmy o podłożu zawodowym. Takie stanowisk uzasadniono następująco: "Aktualnie pacjentka przebyła zabieg operacyjny zaćmy oka prawego, jednakże obraz kliniczny zaćmy obu oczu podczas badania w dniu 21.04.2004 r. oraz dn. 02.09.2005 r. nie jest charakterystyczny dla skutków działania promieniowania X. Ponadto zdaniem konsultującego okulisty zaobserwowane przymglenia są typowe dla zmian, które pojawiają się w soczewkach z wiekiem. Należy podkreślić także, iż w wykazie dawek promieniowania jonizującego w przebiegu całego okresu zatrudnienia brak było przekroczeń limitów wyznaczonych dla soczewki oka. Tym samym brak jest merytorycznych podstaw do uznania zawodowej etiologii zaćmy obu oczu ". Uwzględniając wszystkie przedstawione wcześniej okoliczności, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wywodził, iż do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą być spełnione jednocześnie – w świetle w § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach – dwa warunki: 1) choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2) choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy. Organ odwoławczy przyjął, iż w przypadku K. G. spełniony został drugi warunek, albowiem w toku dochodzenia epidemiologicznego ustalono, iż podczas wieloletniej pracy zawodowej była ona narażona na działanie promieniowania jonizującego. Narażenie to było jednak zbyt małe, aby spowodować zaćmę. Według organu, w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 2002 r. w sprawie dawek granicznych promieniowania jonizującego (Dz. U. Nr 111, poz. 969), roczna dawka graniczna dla osób zatrudnionych w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące, wyrażona jako dawka skuteczna, wynosi 20 msv, a roczna dawka uszkadzająca soczewki oczu wynosi 150 msv. Tymczasem u zainteresowanej udokumentowano, iż dawki na które była narażona, nie przekraczały nawet dozwolonego progu, a podprogowe narażenie nie mogło wywołać choroby oczu – zaćmy. Zdaniem organu drugiej instancji, nie został natomiast spełniony pierwszy warunek, ponieważ w badaniach wykonanych przez wszystkie trzy upoważnione placówki, które wydały w sprawie swoje orzeczenia, nie rozpoznano u strony choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego, w postaci zaćmy popromiennej. Jednostki te uznały, że zmiany zwyrodnieniowe w soczewkach u oczu K. G. odpowiadają zmianom powstającym z wiekiem, a nie zmianom jakie powoduje napromieniowanie. W konkluzji Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. podkreślił, że orzeczenia lekarskie wydane przez placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych poprzedzone zostały specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia zainteresowanej, a z treści tych orzeczeń wynika, iż wszystkie placówki były zgodne co do braku specyficznych objawów klinicznych, które pozwalałyby na rozpoznanie u K. G. zaćmy popromiennej. Schorzenia oczu występujące u zainteresowanej mają charakter pozazawodowy. Organ podkreślił, że orzeczenia są obiektywne, spójne oraz przekonujące, zatem spełniają kryteria opinii biegłego. W konsekwencji nie znaleziono podstaw prawnych ani merytorycznych do zmiany pierwszoinstancyjnej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. K. G. zarzuciła, iż decyzje organów inspekcji sanitarnej zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tzn. § 2 i § 5 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., przez przyjęcie do ustalania wysokość dawki promieniowania jonizującego, na które skarżąca była narażona podczas wieloletniej pracy zawodowej na podstawie odczytów osobistych kaset dozymetrycznych, których wyniki były dokumentowane w arkuszach pomiarów dozymetrycznych. Zdaniem skarżącej, stwierdzenie prawdziwej wielkości narażenia soczewek oczu na promieniowanie jonizujące na podstawie wyników dawek promieniowania przedstawionych w wykazach, których podstawą są odczyty kaset dozymetrycznych jest niemożliwe, a przedstawione w tym zakresie wyniki są nieprawdziwe. Kaseta dozymetryczna umieszczona jest bowiem u pracownika pod fartuchem ochronnym, który nie przepuszcza promieniowania jonizującego. Stwierdzenie, że soczewki oczu były narażone na wielkości promieniowania jonizującego według przedstawionej dokumentacji jest więc nieprawdziwe i krzywdzące dla skarżącej, gdyż prawdziwe narażenie było wielokrotnie wyższe, ponieważ oczy były narażone bezpośrednio na promieniowanie, a czytnik był zasłonięty ołowianym fartuchem (do skargi dołączono dwie kopie potwierdzenia pobrania osobistej kasety dozymetrycznej, z następującą adnotacją: "Uwaga: Proszę o zwrócenie uwagi na prawidłowe umieszczanie kaset dozymetrycznych. Kasety te powinny być umieszczone na piersi, pod fartuchem ochronnym"). W ocenie skarżącej, organy obu instancji – opierając się na orzeczeniach lekarskich, które swoje stwierdzenia opierały na wynikach kaset dozymetrycznych – wydały niekorzystne dla niej decyzje. W końcowym fragmencie skargi podniesiono, że – zgodnie z § 2 i § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. – u skarżącej stwierdzono chorobę umieszczoną w wykazie chorób zawodowych, a organy administracji potwierdziły wieloletnią pracę w narażeniu na promieniowanie jonizujące, kwestionując jednak – niesłusznie, zdaniem skarżącej – wielkość tego narażenia, tylko na podstawie wyników kaset dozymetrycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem – wbrew odmiennemu przekonaniu strony – zakwestionowane decyzje są zgodne z prawem. Organy inspekcji sanitarnej obu instancji prawidłowo przyjęły, iż normatywną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przede wszystkim przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczególnych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Zgodnie z brzmieniem § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, "Przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy". Cytowany przepis przewiduje następujące przesłanki, których łączne (w koniunkcji) spełnienie uzasadnia dopiero stwierdzenie u pracownika (byłego pracownika) choroby zawodowej: 1) choroba musi przede wszystkim figurować w wykazie chorób zawodowych, 2) w środowisku pracy muszą występować czynniki szkodliwe dla zdrowia, 3) istnieje związek przyczynowy między szkodliwymi warunkami pracy a stwierdzona choroba figurującą w wykazie, przy czym prawodawca wymaga stwierdzenia takiego związku "bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem". Na kanwie konstrukcji przyjętej w § 2 ust. 1 rozporządzenia z 2002 r. wypada zauważyć, iż obecnie obowiązujące przepisy dotyczące stwierdzania istnienia (lub braku) chorób zawodowych są znacznie bardziej restrykcyjne niż przepisy poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Na bazie tego ostatniego aktu prawnego judykatura przyjęła nawet jednolite stanowisko, w myśl którego samo już tylko wykazanie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku prawy uruchamiało – w razie zdiagnozowania przez uprawnione do tego medyczne jednostki orzecznicze schorzenia figurującego w wykazie chorób zawodowych – swoiste domniemanie istnienia związku przyczynowego między warunkami pracy (przyczyna) a chorobą (skutek). Sytuacja osób zainteresowanych stwierdzeniem choroby zawodowej była w związku z tym dogodna o tyle, że to wspomniane jednostki medyczne i organy inspekcji sanitarnej obarczone były ciężarem przeprowadzenia dowodu, który eliminowałby owo domniemanie. Natomiast w aktualnym stanie prawnym takiego domniemania nie można absolutnie konstruować, skoro prawodawca wymaga stwierdzenia bezspornego lub z wysokim prawdopodobieństwem (podkreślenia Sądu) związku przyczynowego między warunkami szkodliwymi środowiska pracy a ujawnioną chorobą zawodową. Nie może podlegać dyskusji, iż w rozpoznawanej sprawie K. G. była narażona na wieloletnie oddziaływanie promieniowania jonizującego, który to czynnik figuruje jako potencjalna przyczyna stwierdzonej u niej zaćmy (poz. 16 pkt 5 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia RM z 2002 r.). W ocenie składu orzekającego, okoliczność ta nie mogła być jednak uznana za przesądzającą. Co prawda strona skarżąca podnosi, iż w dawka napromieniowania oczu była w istocie większa, niż to wynika z wyników ujawnionych na osobistych kasetach dozymetrycznych, ale także i ten fakt nie mógł mieć decydującego znaczenia w sprawie. Godzi się bowiem zauważyć, że we wszystkich orzeczeniach lekarskich aż trzech medycznych jednostek orzeczniczych obu stopni, które brały udział w diagnozowaniu przedmiotowej choroby, zwracano uwagę w pierwszej kolejności na pozazawodowe przyczyny stwierdzonego schorzenia. W orzeczeniu DWOMP we W. – Oddział w W. z dnia 1 września 2004 r. stwierdzono między innymi, że "Zmiany zwyrodnieniowe w soczewkach Pani K. G. odpowiadają bardziej zmianom powstającym z wiekiem". Z kolei w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia 22 lutego 2005 r. podkreślono, iż "Zmiany zaćmowe typu starczego w soczewce oka lewego sugerują, iż ujawnione wcześniej szybko narastające – aż do konieczności leczenia operacyjnego – zmiany zaćmowe w soczewce oka prawego również nie miały etiologii zawodowej," a dalej – "Wykazywana jednocześnie niskiego stopnia krótkowzroczność oka lewego również ma oczywistą etiologię samoistną. Orzeczenie PCHZ WOMP w W. jest w pełni zasadne." Wreszcie, według orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia 23 września 2005 r.: "...obraz kliniczny zaćmy obu oczu podczas badania w dniu 21.04.2004 r. oraz dn. 02.09.2005 r. nie jest charakterystyczny dla skutków działania promieniowania X. Ponadto zdaniem konsultującego okulisty zaobserwowane przymglenia są typowe dla zmian, które pojawiają się w soczewkach z wiekiem". Wszystkie przytoczone konstatacje (podkreśleń dokonał Sąd), zostały także w pełni zacytowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uzupełniają się one wzajemne (są spójne) i niedwuznacznie wskazują na to, iż żadna z uprawnionych jednostek orzeczniczych nie dopatrzyła się zawodowego tła zaćmy stwierdzonej u K. G. Ponownego podkreślenia wymaga przy tym, iż wszystkie jednostki medyczne – aczkolwiek odwoływały się także, dodatkowo, do braku istotnego narażenia na promieniowanie jonizujące, opierając się w tym zakresie na wskazaniach dozymetrów – zwracały jednak przede wszystkim uwagę na te konkretne okoliczności, które przemawiają w tym przypadku za koniecznością przyjęcia pozazawodowej etiologii choroby ujawnionej u strony skarżącej. W tej sytuacji, ocena dokonana przez organy inspekcji sanitarnej nie może być uznana za przekraczającą zakres oceny dowodów, według art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Nie jest to z pewnością ocena dowolna. Należy bowiem raz jeszcze przypomnieć, że jednym z warunków uznania choroby za zawodową jest stwierdzenie – bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem – że choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności rozpoznawanej sprawy, nie mogło zaś być mowy o takim bezspornym lub wysokim prawdopodobieństwie istnienia związku przyczynowego między narażeniem na promieniowanie jonizujące a stwierdzona u strony skarżącej zaćmą. Ta właśnie okoliczność przesądziła o zasadności rozstrzygnięć podjętych w rozpoznawanej sprawie przez organy inspekcji handlowej obu instancji. Nie dopatrując się zarzucanych przez stronę naruszeń prawa materialnego (ani procesowego), w stopniu, który miało (lub mogło mieć) wpływ na wynik sprawy, Sąd skargę oddalił, stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a.