III SA/Wr 597/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. . na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za rok 2012 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca E. K.wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem oraz dwojgiem małoletnich dzieci w wynajmowanym mieszkaniu, są współwłaścicielami właścicielami mieszkania o powierzchni 58 m² oraz części domu rodzinnego, nadającego się do gruntownego remontu, właścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni 29,5 ha, objętej hipoteką, a także samochodu osobowego marki Citröen Berlingo (rok produkcji 2007), oraz że aktualnie ich dochodem jest dochód uzyskiwany przez męża skarżącej uzyskiwany w ramach działalności gospodarczej w kwocie średnio 1.093 zł miesięcznie. Argumentowała, że wskazany majątek nie podlega spieniężeniu z uwagi na jego stan prawny (współwłasności z innymi osobami) lub obciążenie hipoteką tytułem zabezpieczenia regulowania zobowiązań, natomiast wraz z mężem straciła zdolność kredytową, dotychczas pozwalającą jej na ponoszenie kosztów utrzymania w kwocie około 5.000 zł miesięcznie. Wskazała również na licytację komorniczą składników majątku jej gospodarstwa domowego. Z przesłanych wraz ze skargą oraz na wezwanie dokumentów wynika, ponad wcześniej podane informacje, że w roku 2012 mąż skarżącej uzyskał dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 69.928,70 zł (przy przychodzie w kwocie 330.895.74 zł), do miesięcznych wydatków swojego gospodarstwa domowego skarżąca zaliczyła raty kredytów w kwocie łącznie 1.458,33 zł, alimenty na rzecz syna jej męża w kwocie 600 zł, oraz koszty komornicze ponoszone w ramach egzekucji tych alimentów kwocie 112,60 zł. Skarżąca uzasadniała, że w bieżącym roku zrezygnowała z części upraw na jej nieruchomości rolnej z uwagi na brak pieniędzy na prowadzenie prac, nie zrealizowała przychodu z działalności rolniczej za dwa poprzednie lata w 90% z uwagi na nieściągalność wierzytelności od kontrahenta, natomiast działalność gospodarcza męża uległa znacznemu rozwojowi na skutek zwiększonych zamówień jego kontrahenta. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobo-wiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących do-chodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospo-darczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej za-sobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś wynik tej oceny musi być skonfrontowany z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle po-wołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myśle-nia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać należy, że przysługujące skarżącej prawo własności nieruchomości rolnej o powierzchni 29,5 ha, bez względu na sposób finansowania jego nabycia, stanowi składnik jej majątku i świadczy o tym, że dysponuje ona zasobami majątkowymi pozwalającymi na zgromadzenie, w drodze gospodarczego wykorzystania lub sprzedaży, środków pieniężnych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych. Dlatego niedochodowość prowadzonej przez skarżącą działalności rolniczej nie przesądza o braku możliwości wygospodarowania środków finansowych ponad kwoty konieczne do ponoszenia kosztów koniecznego utrzymania strony i jej rodziny. Analogiczna ocena dotyczy stanu majątkowego męża wnioskującej strony. Złożony stan prawny nieruchomości, których współwłaścicielem jest mąż skarżącej, nie pomniejsza ich wartości, co, w konsekwencji, nie pozwala uznać go za osobę nie posiadającą majątku. Dalej, strona skarżąca przyznała, że obroty realizowane przez jej męża w ramach prowadzonej działalności gospodarczej uległy znacznemu zwiększeniu. Oświadczenie to należy zestawić z wykazanymi przez skarżącą dochodami i przychodami jej męża wypracowanymi w ramach tego samego źródła w roku 2012. Zestawienie to prowadzi do wniosku, że w roku 2013 gospodarstwo domowe skarżącej korzysta z dochodu znacznie przekraczającego kwotę 69.928,70 zł, którego nie sposób uznać za pozwalający jedynie na ponoszenie kosztów koniecznego utrzymania koniecznego czterech osób. W tym stanie rzeczy uzasadniony jest wniosek, że na obecnym etapie po-stępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jej sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.