III SA/Wr 597/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] 2013 r., Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za rok 2012, wniosku skarżącej o zwolnienie z wpisu sądowego od skargi na skutek sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia [...] 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 597/13, postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia [...] 2013 r. referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniósł, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz [...] małoletnich dzieci w wynajmowanym mieszkaniu. Jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni [...] m² oraz części domu rodzinnego, nadającego się do gruntownego remontu. Właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, objętej hipoteką, a także samochodu osobowego marki [...] (rok produkcji [...]). Dochodem skarżącej jest dochód uzyskiwany przez jej męża uzyskiwany w ramach działalności gospodarczej w kwocie średnio [...] zł miesięcznie. Majątek skarżącej – zgodnie z jej oświadczeniem - nie podlega spieniężeniu z uwagi na jego stan prawny (współwłasności z innymi osobami) lub obciążenie hipoteką tytułem zabezpieczenia regulowania zobowiązań. Skarżąca nie posiada zdolności kredytowej, która dotychczas pozwalała jej na ponoszenie kosztów utrzymania w kwocie około [...] zł miesięcznie. Ponadto referendarz ustalił, że z przesłanych wraz ze skargą oraz na wezwanie dokumentów wynika, że w roku 2012 mąż skarżącej uzyskał dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł (przy przychodzie w kwocie [...] zł), do miesięcznych wydatków swojego gospodarstwa domowego skarżąca zaliczyła raty kredytów w kwocie łącznie [...] zł, alimenty na rzecz syna jej męża w kwocie [...] zł, oraz koszty komornicze ponoszone w ramach egzekucji tych alimentów kwocie [...] zł. Skarżąca uzasadniała, że w bieżącym roku zrezygnowała z części upraw na jej nieruchomości rolnej z uwagi na brak pieniędzy na prowadzenie prac, nie zrealizowała przychodu z działalności rolniczej za dwa poprzednie lata w 90% z uwagi na nieściągalność wierzytelności od kontrahenta, natomiast działalność gospodarcza męża uległa znacznemu rozwojowi na skutek zwiększonych zamówień jego kontrahenta. Od postanowienia referendarza skarżąca wywiodła sprzeciw podnosząc, że w tym roku dochód z działalności jej męża będzie "najprawdopodobniej" wielokrotnie niższy, niż w latach wcześniejszych. Okoliczność ta w połączeniu z niewypłaconą zdecydowaną większością dotacji rolnośrodowiskowych stawia ją w złej sytuacji finansowej. Gdy dojdzie do tego brak wsparcia kredytowego, to w ocenie skarżącej, grozi jej załamanie finansowe. Dalej skarżąca podniosła, że "dochód z działalności gospodarczej owszem nieco się ostatnio zwiększył i wynosi ok. [...] zł. Aktualnie doszedł (...) również inny drobny dochód w postaci częściowego wynajmu mieszkania, które w drodze sądowej próbuje odzyskiwać. Dało (...) to kolejne [...] zł brutto dochodu". Jednakże, w ocenie skarżącej "z punktu widzenia (...) wszechobecnego zadłużenia oraz wszelkich podsumowań tych dochodów" jej sytuacja finansowa nie uległa zmianie. Skarżąca wspomniała, że wraz z mężem podjęła działania mające na celu dokonanie sprzedaży nieruchomości rolnych. Ale, jak wskazała, prawdopodobna transakcja dotyczy jedynego własnościowego gruntu (...) o areale ok. [...] ha przy cenie około [...]. Jak widać jeżeli dojdzie do tej sprzedaży, to i tak na niewiele (...) nam to starczy). Wreszcie skarżąca podniosła, że zapasy dochodów z zeszłego roku zostały już skonsumowane. Faktycznie nie ma pieniędzy. I nawet dojazd na sprawę stanowić będzie dla niej problem. Ma także problem egzystencjonalny. Do sprzeciwu skarżąca załączyła dokumenty potwierdzające zajęcia wierzytelności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała spełnienia ustawowych przesłanek do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawiane dokumenty powinny bezsprzecznie wykazywać, iż wnioskująca znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do uwzględnienia złożonego wniosku. Tymczasem zgromadzone materiały nie dają pełnego i klarownego obrazu sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych skarżącej. Już tylko w sprzeciwie skarżąca zawarła bowiem wykluczające się twierdzenia. Z jednej bowiem strony argumentowała, że grozi jej "załamanie finansowe", a z drugiej podniosła, że "owszem" dochód z działalności gospodarczej męża ostatnio się zwiększył i wynosi ok[...] zł oraz, że pozyskuje dodatkowo dochód z częściowego najmu mieszkania. Ponadto skarżąca opisując swoją sytuację finansową używa słowa "najprawdopodobniej" cyt. "dochód z mojej działalności gospodarczej będzie najprawdopodobniej wielokrotnie niższy niż w latach wcześniejszych". Tymczasem Sąd – w kontekście rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy - musi dokonać analizy realnej, a nie hipotetycznej (celowe podkreślenie Sądu) sytuacji życiowej skarżącej. Już tylko te ustalenia pozwoliły Sądowi na przyjęcie, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację finansową w sposób niekompletny i mało czytelny, co powoduje, że jej oświadczenie jest niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Należy zwrócić nadto uwagę, że skoro skarżąca (jak sama przyznała) była w stanie wygospodarować środki na "zapasy dochodów z zeszłego roku" i ma szansę sprzedać grunt "o areale ok. [...] ha przy cenie około [...]", to winna wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. A nie z góry zakładać, że kwota pozyskana ze sprzedaży gruntu "na niewiele (...) starczy" . Wskazać bowiem należy, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. I kredyty zaciągnięte przez skarżącą, czy jej męża nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy procesowej, podstaw do przyznania jej prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów, orzekł jak w sentencji.