III SA/Wr 608/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 2 lipca 2008 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr[...] w przedmiocie odmowy rejestracji pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Z. nr [...] 2007 z [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącego kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wnioskiem z dnia [...] S. S. wystąpił do Starostwa Powiatowego w Z. o czasową rejestrację ciągnika rolniczego "[...] rok produkcji 1968 o dotychczasowym numerze rejestracyjnym [...]. Do wniosku dołączył rachunek za zakup pojazdu z dnia [...] oraz zaświadczenie z przeprowadzonego badania technicznego z dnia [...]dopuszczającego ciągnik do ruchu. Wnioskodawca wyjaśnił, że ciągnik nabył w dniu [...] od Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Rolniczych "Samopomoc Chłopska" Zakład Handlu w Z. Wskazał, że nie dysponuje umową kupna – sprzedaży, ani fakturą VAT, bowiem w dacie zakupu ciągnika, faktury takie nie obowiązywały. Dodatkowo podniósł, ze obecnie strona sprzedająca pojazd nie istnieje. Wnioskodawca pozyskał co prawda informacje na temat kolejnych następców prawnych sprzedawcy, jednak ostatni z nich – Pracownicza Spółdzielnia Handlowo – Usługowa w Z.- ogłosiła upadłość w 2003 r. i została wyrejestrowana z Krajowego Rejestru Sądowego. Pismem z dnia [...] organ poinformował wnioskodawcę, że z powodu toczącego się postępowania wyjaśniającego sprawa nie zostanie zakończona w ustawowym terminie, a przewidywany termin jej załatwienia to [...] W odpowiedzi na pismo organu wnioskodawca wniósł o poinformowanie go jakie czynności wyjaśniające zostały podjęte w jego sprawie, wskazując na fakt, że wraz z wnioskiem przedłożył wszelkie posiadane dokumenty i nie otrzymał informacji, aby były one niewystarczające do załatwienia sprawy, nie był też wzywany w celu złożenia jakichkolwiek wyjaśnień. Zarzucił, że nie został poinformowany o prowadzeniu jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Wezwany do uzupełnienia wniosku o rejestrację poprzez dostarczenie tablic rejestracyjnych o numerze rejestracyjnym [...] oraz dowodu rejestracyjnego ewentualnie oświadczenia o braku wskazanych dowodów, S. S. przedłożył aktualne zaświadczenie o badaniu technicznym pojazdu z dnia [...] oraz dokument identyfikacyjny pojazdu z Okręgowej Stacji Kontroli Pojazdów, z którego wynika, że badany ciągnik nie posiadał tablic rejestracyjnych. Wnioskodawca złożył również pisemne oświadczenie o braku tablic rejestracyjnych, wyjaśniając, że ciągnik wykorzystywany był w pracach polowych w PGR P., on zakupił go w ramach przydziału dla rolników, w związku z czym nie otrzymał tablic rejestracyjnych ani dowodu rejestracyjnego. Decyzją z dnia [...] Starosta Z. odmówił rejestracji przedmiotowego ciągnika, wskazując w uzasadnieniu, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdzono brak karty identyfikacyjnej pojazdu. Wyjaśniono jednocześnie, że istnieje rejestr tablic rejestracyjnych o numerze [...] z 1979 r., jednak pod numerem rejestracyjnym [...] brak jest jakiegokolwiek wpisu mówiącego o marce pojazdu, numerze nadwozia i właścicielu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymało w mocy pierwszoinstancyjną decyzję, wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) rejestracji dokonuje na wniosek właściciela pojazdu starosta właściwy ze względu na miejsce jego zamieszkania (siedzibę), wydając dowód rejestracyjny i zalegalizowane tablice rejestracyjne oraz nalepkę kontrolną, jeżeli jest wymagana, z zastrzeżeniem ust. 2-5. Według art. 72 ust. 1 ustawy rejestracji dokonuje się na podstawie: 1) dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5; 2) karty pojazdu, jeżeli była wydana; 3) wyciągu ze świadectwa homologacji albo odpisu decyzji zwalniającej pojazd z homologacji, jeżeli są wymagane; 4) zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli jest wymagane; 5) dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany; 6) dowodu odprawy celnej przywozowej, jeżeli pojazd został sprowadzony z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy; 6a) dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju, jeżeli samochód osobowy został sprowadzony z terytorium państwa członkowskiego i jest rejestrowany po raz pierwszy; 8) zaświadczenia wydanego przez właściwy organ potwierdzający: a) uiszczenie podatku od towarów i usług od pojazdów sprowadzanych z państw członkowskich Unii Europejskiej lub b) brak obowiązku, o którym mowa w lit. a - jeżeli sprowadzany pojazd jest rejestrowany po raz pierwszy, z zastrzeżeniem ust. 1a; 9) dowodu wpłaty, o którym mowa w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, lub oświadczenia o podleganiu obowiązkowi zapewniania sieci zbierania pojazdów, o którym mowa w art. 11 ust. 4 tej ustawy, albo faktury zawierającej takie oświadczenie, jeżeli pojazd jest rejestrowany po raz pierwszy. W dalszej części uzasadnienia organ przywołał § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. nr 133, poz. 1123 ze zm.), zgodnie z którym, w celu rejestracji pojazdu właściciel pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 2-13 oraz § 3, składa w organie rejestrującym wniosek o rejestrację pojazdu, do którego dołącza dowód własności pojazdu, kartę pojazdu, jeżeli była wydana, dowód rejestracyjny, jeżeli pojazd był zarejestrowany, oraz tablice rejestracyjne, jeżeli pojazd był zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ wskazał, że w razie niespełnienia omówionych wymogów, tj. nieprzedłużenia wszystkich wymaganych dokumentów, rejestracja pojazdu nie może nastąpić. Nie ma bowiem przepisu pozwalającego na odstąpienie od wymaganych warunków, ze względu na upływ czasu jaki upłynął od czasu zakupu pojazdu. Zdaniem organu, skoro wnioskodawca nie przedstawił wszystkich wymaganych do rejestracji pojazdu dokumentów i braku tego nie uzupełnił nawet na żądanie organu pierwszej instancji, to decyzja o odmowie dokonania rejestracji ciągnika była zasadna. Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że w przypadku braku lub utraty dowodu rejestracyjnego, na właścicielu pojazdu ciąży obowiązek uzyskania zaświadczenia wystawionego przez organ rejestrujący, potwierdzającego dane zawarte w zagubionym dokumencie niezbędne do rejestracji pojazdu. Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji, pomimo, że nie miał takiego obowiązku, podjął próby ustalenia poprzedniego organu rejestrującego, jednak nie przyniosły one spodziewanego rezultatu, a w konsekwencji uniemożliwiły uzyskanie stosownego zaświadczenia. Jednocześnie organ uznał za bezzasadny zarzut prowadzenia postępowania bez czynnego udziału strony, wskazując na fakt, że wnioskodawca wzywany był przez Starostę do uzupełnienia braków złożonego wniosku i pouczony o konsekwencjach niewykonania zarządzenia. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, S. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jego uchylenie. Decyzji kolegium skarżący zarzucił niewłaściwe zastosowanie § 2 ust. 11 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, zasady informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez powołanie w podstawie prawnej decyzji Starosty Z. Dodatkowo skarżący podniósł, że wbrew stanowisku organu drugiej instancji, Starosta wzywając do uzupełnienia wniosku w żaden sposób nie poinformował o skutkach prawych nie wykonania wezwania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne oraz postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Godzi się dodatkowo podkreślić, iż – stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. – rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy przyjąć, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Na aprobatę przede wszystkim zasługuje zarzut podniesiony w skardze uniemożliwienia stronie zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Naruszenie to jest o tyle istotne, że jak sam przyznał organ w odpowiedzi na skargę, w postępowaniu pierwszoinstnacyjnym Starosta podjął z urzędu czynności dowodowe. W wyniku tych działań do akt sprawy włączona została jednostronicowa kserokopia, na której widnieje odręczny zapisek, że jest to kopia z rejestru wydanych tablic rejestracyjnych samochodowych i ciągnikowych w latach siedemdziesiątych XX wieku. Pomimo przeprowadzenia postępowania dowodowego, organ pierwszej instancji nie zapewnił stronie możliwości zapoznania się z aktami sprawy, w tym z załączonym z urzędu dokumentem, zaś organ odwoławczy nie zwrócił uwagi na to uchybienie. Nie można bowiem zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w odpowiedzi na skargę, że skarżący miał możliwość zapoznania się z aktami sprawy, bowiem wzywany był przez organ w celu dostarczenia brakujących dokumentów, co zapewniło mu czynny udział w postępowaniu. Realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym służy bowiem przede wszystkim art. 10 k.p.a. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nie powiadomiły strony ani o zakończeniu postępowania ani o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, nie wyznaczając również terminu do zgłoszenia ewentualnych wniosków w sprawie. Obowiązek takiego zawiadomienia jest emanacją ogólnej zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) i stanowi procesową gwarancję praw strony w postępowaniu dowodowym, a w dalszej kolejności umożliwia pełną realizację zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu, poprzez możliwość konfrontowania stanowisk stron. Odstąpienie od zasady czynnego udziału stron jest możliwe tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny odstąpienia organ jest obowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji (art. 10 § 2 i 3 k.p.a.). Odstępując w spawie od zawiadomienia strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ nie wskazał jednak motywów, jakimi się kierował; trudno zresztą sobie wyobrazić, by w przypadku omawianej sprawy mogła rzeczywiście wystąpić jedna z przesłanek wskazanych w art. 10 § 2 k.p.a. Odnośnie wspomnianej powyżej włączonej do akt sprawy kserokopii strony z ewidencji tablic rejestracyjnych, wskazać należy, że dokument ten, stał się de facto podstawą wydania decyzji, podczas gdy wbrew stanowisku organów, nie stwarza on żadnej możliwości weryfikacji twierdzenia o braku jakichkolwiek dokumentów dotyczących spornego pojazdu. Kopia włączona do akt sprawy zawiera jedynie kilka numerów rejestracyjnych (w tym numery jakie posiadał poprzednio przedmiotowy ciągnik), jednak nie wynika z niej ani z jakiego zbioru dokumentów ona pochodzi, ani czego przedstawiony fragment ewidencji dotyczy. Być może jest to fragment zbiorczego rejestru tablic należących do Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Rolniczych Samopomoc Chłopska w latach siedemdziesiątych i odnośnie wszystkich pojazdów tego podmiotu istnieje jedna adnotacja co do ich sprzedaży. Niestety, ani z samej kserokopii ewidencji, ani ze stanowiska organu, nie wynika czy w jakiejkolwiek części fragmentarycznie skopiowanej ewidencji, były dane na temat ciągników WZSR SCh, w tym na temat dokonywanych przez ten podmiot sprzedaży pojazdów w ramach przydziału zakupu dla rolników. Podkreślić przy tym wypada, że skarżący jako osoba fizyczna nie ma możliwości uzyskania takich danych, tym bardziej, że jak wskazywał we wniosku o dokonanie rejestracji, podejmował szereg działań mających na celu ustalenia następcy prawnego, jednak zakończyły się one niepowodzeniem. W takiej sytuacji rzeczą organów było poszukiwanie pomocnych dokumentów i przeprowadzenie postępowania dowodowego, a następnie szczegółowe zapoznanie z jego wynikami strony postępowania, w tym przedstawienie dokumentów źródłowych, z których organ przy ustalaniu stanu faktycznego korzystał. Skarżący powinien mieć przy tym zapewnione prawo zgłaszania wniosków i zarzutów co do przeprowadzonych dowodów, które winny być wnikliwie przez organ zbadane. Oceniając charakter przedstawionych naruszeń należy stanowczo opowiedzieć się za uznaniem ich za istotne uchybienie przepisom postępowania, skoro pogwałcenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, stanowi jedną z podstaw wznowienia postępowania w sprawie. Stanowi to naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, mającym wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 18 listopada 1999 r. sygn. akt II SA 1210/99, LEX nr 46806; wyrok NSA z dnia 4 listopada 1998 r. sygn. akt III SA 1035/97, LEX nr 36901; wyrok NSA z dnia 13 lutego 1986 r. sygn. akt II SA 2015/85, ONSA 1986 Nr 1, poz. 13). Opisane wyżej uchybienia muszą z kolei skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w ramach jej sądowej kontroli. Naruszenie przepisów procedury administracyjnej, które w danej sprawie mogło mieć wpływ na jej wynik stanowi bowiem przesłankę uchylenia decyzji przez sąd administracyjny. Uwzględniając powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Sąd orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. natomiast orzeczenie zawarte w punkcie III znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.a.