III SA/Wr 617/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędzia WSA Anetta Chołuj Protokolant st. inspektor sądowy Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 lutego 2019 r. sprawy ze skargi M.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. [...] Inspektorat z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...]. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Zaskarżonym postanowieniem - po rozpatrzeniu sprawy w trybie zażaleniowym - Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor IAS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. (dalej: Dyrektor ZUS, organ egzekucyjny), wydane w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec M. K. (dalej: zobowiązana, strona, skarżąca) na podstawie 48 tytułów wykonawczych o podanych numerach. Jako podstawę prawną postanowienia podał art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: K.p.a.) oraz art. 59 § 3 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - dalej: u.p.e.a.). Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny prowadzi w stosunku do skarżącej postępowanie egzekucyjne. We wniosku o umorzenie tego postępowania, skarżąca zarzuciła, że czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego naruszają art. 33 § 1 pkt 2 i art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Wskazała na brak doręczenia tytułów wykonawczych i na fakt, że organ egzekucyjny nie dysponuje prawomocną decyzją, będącą podstawą do wystawienia tytułów wykonawczych, gdyż złożyła ona - [...] grudnia 2017 r. - zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w W. (sprawa [...]), w którym wniosła o zmianę postanowienia oraz o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji od wyroku tego Sądu z [...] lipca 2017 r. Dyrektor ZUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu, skarżąca zarzuciła m.in. naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a., poprzez nierozpatrzenie przez organ egzekucyjny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący a w konsekwencji dokonanie niewłaściwych ustaleń faktycznych oraz błędne przyjęcie, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, mimo że nie przeanalizowano zastępczego doręczenia korespondencji M. K. a tym samym nie wyjaśniono, czy doręczenie to było prawidłowe. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym - zaskarżonym postanowieniem - Dyrektor IAS postanowienie Dyrektora ZUS utrzymał w mocy. Uznał, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek generujących konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego, wymienionych w art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. Dowodził, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie decyzji z [...] lutego 2017 r. (doręczonych [...] marca 2017 r. M. K. - pełnomocnikowi skarżącej /pełnomocnictwo pocztowe nr [...] z [...] grudnia 2016 r./) i decyzji z [...] maja 2017 r. (decyzje doręczono skarżącej [...] czerwca 2017 r., poza decyzją nr [...], którą odebrała [...] czerwca 2017 r. M. K. - pełnomocnik skarżącej /pełnomocnictwo pocztowe nr [...] z [...] listopada 2016 r./). Ocenił, że chybiony jest zarzut braku prawidłowego doręczenia decyzji. Stwierdził, że decyzje te doręczono skutecznie, co potwierdzają znajdujące się w aktach zwrotne potwierdzenia odbioru. Dodał, że kwitując - na w/w potwierdzeniach - odbiór przesyłki, M. K. podjęła się oddania jej adresatowi i że dodatkowe oświadczenie o przekazaniu przesyłki adresatowi nie jest w takiej sytuacji potrzebne. Dyrektor IAS dowodził, że - objęta tytułami wykonawczymi - należność jest wymagalna. Podał, że decyzje, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze, są prawomocne, gdyż Sąd Okręgowy w W. - [...] lipca 2017 r. - oddalił odwołanie skarżącej. Zważył, że procedura umorzenia postępowania egzekucyjnego nie obejmuje weryfikacji prawidłowości decyzji, z których wynikają egzekwowane obowiązki, co obligowało organ egzekucyjny do podejmowania działań w celu wyegzekwowania dochodzonych należności. Za niezasadny uznał Dyrektor IAS także zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 K.p.a. W skardze, skarżąca zaskarżyła postanowienie Dyrektora IAS w całości. Podniosła zarzut naruszenia przepisów u.p.e.a. i KPA, poprzez: - wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego skutecznego doręczenia zobowiązanej zawiadomień; - błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, przez przyjęcie, że - prowadzona na podstawie nieważnych tytułów wykonawczych - egzekucja może zostać uznana za prawidłową i skuteczną; - załatwienie sprawy z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Tak stawiając zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie postanowień i zasądzenie kosztów. Skarżąca wskazała na niepoprawne doręczenie M. K. kierowanej do nie korespondencji. Dowodziła, że złożyła zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego z [...] grudnia 2017 r., w którym wniosła o jego zmianę przez przywrócenie terminu do wniesienia apelacji od wyroku Sądu Okręgowego z [...] lipca 2017 r. Uznała, że w tej sytuacji wydana decyzja nie ma statusu ostatecznej. Stwierdziła, że nie można na jej podstawie prowadzić działań egzekucyjnych, jak czyni to organ rentowy. Zważyła, że jest świadoma, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym i że nie może on badać prawidłowości bądź wadliwości decyzji będącej podstawą egzekucji. Podniosła, że nie wymaga jednak, by organ egzekucyjny wkraczał w kompetencje innego organu, który rozstrzygał sprawę merytorycznie. Wyeksponowała, że żąda, aby organ ten zwrócił uwagę na fakt, że tytuły wykonawcze zostały wydane na podstawie nieprawomocnej decyzji i - w jej ocenie - są one nieważne. Dodała, że to, iż Sąd Okręgowy oddalił jej odwołanie nie oznacza automatycznie, że decyzja ZUS zyskuje status prawomocnej, na co organ ma obowiązek zwrócić uwagę przy sporządzaniu tytułów wykonawczych a czego w sprawie nie uczynił. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (§ 2). Sąd uznał, że w sprawie nie wyjaśniono należycie kwestii zaistnienia przesłanki umorzenia z pkt 2, tj. istnienia/wymagalności obowiązku (w przypadku skarżącej pozostałe przesłanki niewątpliwie nie wystąpiły, co nie jest w sprawie sporne). Pojęcie "obowiązek" użyte zostało w art. 2 § 1 u.p.e.a., w którym ustawodawca wprawdzie nie zamieścił jego definicji, jednakże wymienił obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej. Z kolei pojęcie "obowiązku", w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., należy odnosić do tego obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Innymi słowy, obowiązku istniejącego, wymagalnego i - jednocześnie - którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. Jakkolwiek bowiem organ egzekucyjny, w świetle art. 29 § 1 u.p.e.a., nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, niemniej jednak jest on zobowiązany do sprawdzenia, czy obowiązek ten istnieje. Istotne jest przy tym i to, że organ egzekucyjny - na podstawie art. 29 § 1 u.p.e.a. - bada dopuszczalność egzekucji konkretnego i zindywidualizowanego, wskazanego w tytule wykonawczym, obowiązku. W sprawie, organy nie poczyniły ustaleń (nie dysponowały przy tym materiałem dowodowym) w zakresie prawomocności (ostateczności) i wykonalności decyzji, na podstawie których zostały wystawione tytuły wykonawcze. Organy przyjęły mianowicie, że decyzje te są prawomocne, z uwagi na to, że - postanowieniem z [...] lipca 2017 r. - Sąd Okręgowy (pełniący w procedurze rolę organu odwoławczego) oddalił odwołanie skarżącej od decyzji organu pierwszej instancji. Sąd stwierdził, że - wbrew stanowisku organów - część tytułów wykonawczych, tj. datowanych na [...] maja 2017 r., została wystawiona na podstawie decyzji nieprawomocnych z [...] lutego 2017 r. (patrz: poz. 35-53 akt administracyjnych), tj. niewykonalnych. Odnośnie omawianej kwestii, zauważania wymaga, że w aktach sprawy brak jest w/w postanowienia Sądu Okręgowego, które dowodziłoby prawomocności (ostateczności) pozostałych decyzji, które były podstawą wystawienia dalszych tytułów wykonawczych. To zaś dowodzi, że powołując ten - tak ważny dla sprawy - dowód orzekające w sprawie organy nim nie dysponowały, co jest niedopuszczalne. Nie sposób także zgodzić się ze stanowiskiem Dyrektora IAS, że doręczenia decyzji były prawidłowe. Organ ten przyjął mianowicie, że decyzje te doręczono skutecznie, co potwierdzają znajdujące się w aktach zwrotne potwierdzenia odbioru. Organ stwierdził, że decyzję nr [...] (z [...] maja 2017 r.) odebrała - [...] czerwca 2017 r. – M. K., tj. pełnomocnik skarżącej (pełnomocnictwo pocztowe nr [...] z [...] listopada 2016 r.) i że - w związku z tym - decyzję tę należy uznać za doręczoną prawidłowo. Dowód w postaci potwierdzenia odbioru decyzji (poz. 110 akt administracyjnych) potwierdza, że - kierowaną do skarżącej (zaadresowaną do niej) - decyzję doręczono adresatowi zaznaczając, jako adresata, M. K. Dowodzi to, że decyzja ta, jako błędnie doręczona, nie weszła do obrotu prawnego, nie mogąc stanowić podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego. Powyższe stanowi, że w sprawie nie podjęto należytych ustaleń, czym naruszono regulację art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80, a w konsekwencji art. 6 K.p.a. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że wydane w sprawie postanowienia nie mogły się ostać w obrocie prawnym. Niezależnie od powyższego, Sąd zauważył, że - posiadając pełnomocnictwo pocztowe i kwitując odbiór przesyłek – M. K. podjęła się oddania ich adresatowi i że dodatkowe oświadczenie o przekazaniu przesyłki adresatowi nie jest w takiej sytuacji potrzebne. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje - uruchomiona przez skarżącą - procedura, mająca na celu przywrócenie terminu do wniesienia apelacji od wyroku Sądu Okręgowego z [...] lipca 2017 r., oddalającego odwołanie skarżącej. Procedura ta nie pozbawia bowiem statusu i przymiotu prawomocności i wykonalności decyzji, których to odwołanie dotyczyło. Rozpoznając sprawę ponownie należy przeprowadzić postępowanie i wydać rozstrzygnięcie uwzględniające wyrażoną wyżej przez Sąd ocenę faktyczną i prawną. Z tych przyczyn, stwierdzając naruszenie wymienionych wyżej przepisów prawa materialnego i przepisów procedury, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - uchylił oba wydane w sprawie postanowienia.