III SA/Wr 624/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na wyżej oznaczoną decyzję w kwocie 200 skarżący J. K. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, są właścicielami przedwojennego, wymagającego remontu domu o powierzchni 80 m², nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 13,75 ha oraz zabudowań gospodarczych, natomiast ich dochodem jest emerytura w łącznej kwocie 2.003,08 zł . Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że skarżący i jego żona w roku 2012 r. uzyskali dochód w kwocie odpowiednio 11.195,84 zł i 11.283,20 zł, żona wnioskodawcy ma oszczędności w kwocie 11.007,36 zł. W treści pisma procesowego z dnia 14 września 2013 r. skarżący oświadczył, że jego gospodarstwo domowe wydatkuje na swoje utrzymanie kwotę 1.700 zł miesięcznie, natomiast wskazane we wniosku nieruchomości rolne dzierżawi jego brat w zamian za 200 kg ziemniaków i 500 kg zboża rocznie. W dniu 29 sierpnia 2013 r. skarżący wpłacił na rachunek bankowy kwotę 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Skarb Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżący i jego żona uzyskują stały dochód w kwocie pozwalającej na ponoszenie kosztów utrzymania ich gospodarstwa domowego, są właścicielami nieruchomości rolnych, których dzierżawa jest dla nich źródłem dodatkowego dochodu (w naturze), natomiast ich sprzedaż stanowiłaby źródło znacznego dochodu. Są oni również w posiadaniu kwoty 11.007,36 zł oszczędności, które należy traktować jako środki wolne, pozostające do ich dyspozycji. Skarżący ma zatem zdolność ponoszenia kosztów postępowania sądowego w ramach posiadanych zasobów majątkowych. Konkluzję tę potwierdza fakt uiszczenia w sprawie przez skarżącego kwoty 200 zł tytułem wpisu sądowego do skargi. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy.