III SA/Wr 643/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Bogumiła Kalinowska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we W. z dnia [...] odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu i stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy zameldowania na pobyt stały postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie Sąd zarządzeniem z dnia [...] wezwał Z. E. (pełnomocnika skarżącego), na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193) do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył opatrzony datą [...], sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wskazując, że zamieszkuje z rodzicami, przy czym ojciec otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 693,08 zł, a matka nie posiada żadnego dochodu. Nadto skarżący podniósł, że utrzymuje się z prowadzonego gospodarstwa rolnego (o pow. [...] ha, w tym własnych gruntów o pow. [...] ha) które to w 2008 r. przyniosło mu dochód w wysokości 765.427,09 zł. Jednakże - jak dodał skarżący -uzyskane środki przeznacza na prowadzenie gospodarstwa domowego oraz spłatę kredytów zaciągniętych w łącznej wysokości na kwotę 1,100.239,06 zł. Ponadto z uwagi na szkody spowodowane klęską suszy pozyskał wydłużenie terminów na zapłatę czynszu dzierżawnego ( 2.871,27 zł) oraz opłacenie rachunku za pasze (50 tys. zł) . Aktualnie zaś "zmuszony jest do wystąpienia o nowe kredyty, aby utrzymać ciągłość produkcji trzody i płynność finansową". Do niniejszego wniosku skarżący załączył umowy kredytowe oraz protokół z oszacowania i zakresu szkód w związku z klęską suszy. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżący nie wykazał aby konieczność poniesienia przez niego wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł mogłaby spowodować uszczerbek w jego niezbędnym utrzymaniu. Ustosunkowując się natomiast do wniosku o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata podniósł, że ustanowienie stronie pełnomocnika w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji z urzędu winno mieć charakter 2 zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym, aby stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i zaniedbań stosownie do treści art. 6. p.p.s.a. Odpis powyższego postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...] , który to w dniu [...] wniósł od ww. postanowienia referendarza sprzeciw, zaskarżając je w całości i podtrzymując swój dotychczasowy wniosek. Jednocześnie skarżący w dniu [...] uiścił kwotę 200 zł tytułem wpisu od skargi. Zarządzeniem Sądu z dnia [...] wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia sprzeciwu poprzez udokumentowanie sytuacji finansowej w której to skarżący pozostaje w szczególności poprzez przedłożenie dokumentu powierzającego wysokość miesięcznych dochodów skarżącego, zaświadczenia potwierdzającego wysokość świadczenia rentowego jego ojca oraz stosownego zaświadczenia potwierdzającego brak dochodów matki skarżącego - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Niniejsze wezwanie zostało pełnomocnikowi skarżącego skutecznie doręczone w dniu [...], który to pismem nadanym w dniu [...] wskazał jedynie, że wpis sądowy w wysokości 200 zł został uiszczony w dniu [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat 3 sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a. , okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie zarządzeniem Sądu z dnia [...] wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia sprzeciwu poprzez udokumentowanie sytuacji finansowej w której pozostaje, w szczególności poprzez przedłożenie dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów, zaświadczenia potwierdzającego wysokość świadczenia rentowego jego ojca oraz stosownego 4 zaświadczenia potwierdzającego z kolei brak dochodów jego matki - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Niniejsze wezwanie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...], który to pismem nadanym w dniu [...] wskazał jedynie, że wpis sądowy w wysokości 200 zł został uiszczony w dniu [...]. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że chociaż zatem skarżący zawnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jednocześnie uiścił tytułem wpisu od skargi kwotę 200 zł., czym jednoznacznie dowiódł, że był w stanie ponieść w niniejszym zakresie koszty postępowania. W konsekwencji skarżący zatem choć wzywany, nie dostarczył informacji wskazanych przez Sąd. W szczególności skarżący nie udokumentował sytuacji finansowej w której pozostaje, nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających odpowiednio wysokość pozyskiwanego przez jego ojca świadczenia rentowego oraz brak dochodów jego matki. Skarżący nie przedstawił również żadnych dokumentów odzwierciedlających strukturę pozyskiwanych przez niego dochodów. Tymczasem postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Przy czym podkreślenia wymaga, iż w ocenie Sądu wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania, podczas gdy skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie mu prawa pomocy precyzyjnie dookreślił jedynie wysokość ponoszonych wydatków, pomijając w zasadzie kwestię wysokości pozyskiwanych przez niego dochodów. Skarżący podniósł bowiem, że utrzymuje się z prowadzonego gospodarstwa rolnego (o pow. [...] ha, w tym własnych gruntów o pow. [...] ha) które to w 2008 r. przyniosło mu dochód w wysokości 765.427,09 zł. Jednakże - jak dodał skarżący -uzyskane środki przeznacza na prowadzenie gospodarstwa domowego oraz spłatę kredytów zaciągniętych w łącznej wysokości na kwotę 1.100.239,06 zł. Tymczasem przecież charakter prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego (hodowla) uzasadnia przypuszczenie, że skarżący osiąga stałe, a nie tylko sezonowe dochody, co z kolei umożliwia mu systematyczne gromadzenie środków na koncie, tym bardziej, że skarżący nie posiada nikogo na utrzymaniu. Ponadto z uwagi 5 na szkody spowodowane klęską suszy - jak sam wskazał skarżący - pozyskał on wydłużenie terminów na zapłatę czynszu dzierżawnego ( 2.871,27 zł) oraz opłacenie rachunku za pasze (50 tys. zł), a tym samym uzyskał prolongatę terminów uiszczenia zobowiązań wymagalnych, co z kolei przyczynia się do obniżenia wysokości aktualnych jego wydatków. Ponadto wskazać należy, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia -w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Tymczasem treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała Sąd do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania radcy prawnego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, iż na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy procesowej, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. 6