III SA/Wr 648/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne I. oddala skargę II. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – na rzecz adw. K. B. kwotę 292,80 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej oraz 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów opłaty skarbowej. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – utrzymał w mocy, wydaną z upoważnienia tego organu, decyzję Zastępcy Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia [...] r. (Nr [...]) umarzającą W. W. należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 1996 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie [...] zł, umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w części dotyczącej należności finansowanych przez płatnika składek za zatrudnianych pracowników za okres od listopada 1997 r. do grudnia 1998 r. w kwocie [...] zł (należność główna) i [...] (odsetki wyliczone na dzień [...] oraz odmawiającą umorzenia należności finansowanych przez płatnika składek za zatrudnianych pracowników za okres od listopada 1997 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie podzielono poglądu strony skarżącej, która podnosiła, że kwestionowane rozstrzygnięcie narusza art. 28 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s."), gdyż przepisy te – zdaniem skarżącej - pozwalają umorzyć należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika, co daje się wprost wyprowadzić z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i nie jest sprzeczne z art. 30 u.s.u.s., który zabrania umarzania tylko i wyłącznie należności finansowanych przez ubezpieczonych. Zdaniem organu, art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie dopuszcza możliwości umorzenia należności z tytułu składek opłacanych przez płatnika za pracownika, dlatego też umorzono wyłącznie należności z tytułu nieopłaconych składek przez stronę skarżącą za siebie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu W. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 28 ust. 3a w związku z art. 30 u.s.u.s. Skarżąca podniosła, że składki na ubezpieczenie społeczne zarówno osoby prowadzącej działalność gospodarczą jak i zatrudnionych pracowników były w całości finansowane przez płatnika składek z własnych środków. Ponadto skarżąca podkreśliła, że dopiero przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które obowiązują od 1 stycznia 1999 r. wprowadziły różne sposoby finansowania należności składkowych, tj. przez płatnika i ubezpieczonego. W konsekwencji zatem – zdaniem skarżącej – zastosowanie przepisów, które mogą odnosić się tylko do zobowiązań powstałych po 1 stycznia 1999 r. w stosunku do zaległości powstałych przed tą datą jest nieuzasadnione. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 647/08, która dotyczyła skargi W. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. (Nr [...]) w przedmiocie odmowy umorzenia należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, został wydany – na tle identycznego stanu faktycznego jak w niniejszej sprawie – wyrok oddalający skargę. Ocena prawna przyjęta w tym wyroku jest aktualna w przedmiotowej sprawie. Ocena legalności zaskarżonej decyzji (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zależy w rozpoznawanej sprawie od określenia zakresu przedmiotowego art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jako że rozstrzygnięcie sporu między stronami sprowadza się w istocie do odpowiedzi na pytanie, czy na podstawie wspomnianego przepisu dopuszczalne jest umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez płatnika za pracownika. Zasadę umożliwiającą umarzanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek formułuje art. 28 ust. 1 u.s.u.s., przy czym – stosownie do dyspozycji art. 28 ust. 2 u.s.u.s. – jest to dopuszczalne tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.), z wyjątkiem szczególnego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zestawienie art. 28 ust. 1 (zasada) z art. 28 ust. 3a (wyjątek) u.s.u.s. pozwala twierdzić, że zakresem przedmiotowym pierwszego z unormowań objęto zarówno należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (składki własne płatnika), jak i należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika, gdy tymczasem drugie unormowanie odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Obie regulacje (zasada i wyjątek) nie obejmują natomiast składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek (a więc m. in. pracowników), co wynika wprost z art. 30 u.s.u.s. Literalna wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie pozwala zadośćuczynić wnioskowi strony skarżącej przez umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika, gdyż ten wyjątkowy przepis dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Ustawowe sformułowanie wskazuje, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, dotyczy bowiem wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", a więc ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie także w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287). W uzupełnieniu argumentacji na rzecz takiego właśnie zakresu przedmiotowego art. 28 ust. 3a u.s.u.s. można dodać i to, że ustawodawca nieprzypadkowo nie użył w tym przepisie ogólnego określenia "należności z tytułu składek", które występuje w regule zawartej w art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., lecz ograniczył wyjątkowe unormowanie w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. do "należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Gdyby prawodawca zamierzał objąć zakresem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wszystkie "należności z tytułu składek" (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.), to niecelowe (zbędne) byłoby posłużenie się cytowanym sformułowaniem. W kontekście uregulowań zawartych w art. 28 ust. 1 i 2 (zasada) oraz w art. 28 ust. 3a (wyjątek) u.s.u.s. można zatem twierdzić, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika jest możliwe tylko na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., a więc przy istnieniu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wykluczone zaś na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., skoro należności tych ustawodawca nie objął unormowaniem szczególnym. Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, zgodnie z którym przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mogą odnosić się tylko do zobowiązań powstałych po 1 stycznia 1999 r., wskazać należy, że przepisy obowiązujące przed wejściem w życie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewidywały w ogóle możliwości umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, możliwość taka powstała dopiero w aktualnym stanie prawnym. Dodatkowo podkreślić należy, że ustawa z dnia 13 października 1998 r. nie zawiera przepisów przejściowych regulujących zasady umarzania należności powstałych przed jej wejściem w życie. W konsekwencji zatem organy prawidło zastosowały przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy przepisy obecnie obowiązującej ustawy z dnia 13 października 1998 r. Ponieważ sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia prawa według art. 145 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało – stosownie do dyspozycji art. 151 tej ustawy – orzec, jak w sentencji.