III SA/Wr 648/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "J." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł "J." spółka z ograniczoną odpowiedzialności z siedzibą we W. wniosła przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania skarżąca spółka podała, że znajduje się w "tragicznej sytuacji finansowej", nie może spieniężyć żadnego ze składników swojego majątku, gdyż wszystkie są w całości zajęte równocześnie przez komornika skarbowego (zawiadomienia z dnia 5 stycznia 2010 r.) i komornika sądowego, natomiast transakcje realizuje z materiałów powierzonych oraz w ramach wzajemnych kompensat. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 44.000.000 zł, wartość środków trwałych – 1.006.141,84 zł, z kolei wartość zysku za ostatni rok obrotowy – 81.188,68 zł. Saldo rachunku bankowego strony na dzień 30 listopada 2011 r. wynosiło (-) 140,39 zł. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad wcześniej podane przez stronę fakty, że w roku 2009 poniosła stratę w kwocie 139.318,36zł (przy przychodach w kwocie 865.206,78 zł), w roku 2010 uzyskała dochód w kwocie 121.291,37 zł (przy przychodach w kwocie 1.029.843,25 zł), w pierwszych trzech kwartałach roku 2011 dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 11.939 zł, 50.053 zł i 253.750 zł, nabyła przy tym towary i usługi o wartości odpowiednio 76.372 zł, 101.142 zł i 88.943 zł, na dzień 31 grudnia 2010 r. posiadała rzeczowe aktywa trwałe o wartości 1.030.732 zł i aktywa obrotowe o wartości 2.687.046,54 zł, w tym środki pieniężne i inne aktywa pieniężne w kwocie 45.087,03 zł. Z urzędu wskazać należy, iż w dwóch innych sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu pod sygn. akt I SA/Wr 836/11, I SA/Wr 837/11 i I SA/Wr 993/11 ze skarg skarżącej spółki została ona wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie po 500 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada i to w zakresie kosztów sądowych ciążących na niej we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem, wszczętych jej skargami. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt odnotowania przez nią w poprzednim okresie rozliczeniowym zysku w wysokości ponad 121.291,37 zł (przy przychodach w kwocie 1.029.843,25 zł) i to mimo postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do spółki. Nadto wynik finansowy skarżącej spółki w roku 2010 pozwalał na poczynienie oszczędności z przeznaczeniem na koszty bieżącej działalności spółki w latach następnych, do których zaliczyć koszty prowadzonych przez nią sporów prawnych (sądowych). Z kolei wynikające z deklaracji VAT wartości transakcji przeprowadzanych przez spółkę pozwalają na przyjęcie, że jest ona również obecnie w stanie wygospodarować kwoty konieczne do opłacenia ww. kosztów sądowych. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że dla przyjęcia istnienia w ramach spółki możliwości płatniczych nie ma znaczenia fakt realizacji przez nią transakcji z kontrahentami w formie kompensat. Sposób wzajemnych rozliczeń jest wyborem kontrahentów, w tym wnioskującej spółki, i nie może stanowić przesłanki ustalenia braku możliwości pozyskania dostatecznych środków pieniężnych na opłacenie kosztów w sądowych. W ramach kompensat spółka może bowiem zdecydować o uiszczeniu w jej imieniu kwot ciążących na niej kosztów sądowych. Końcowo referendarz sądowy nie uznał również stanu rachunku bankowego skarżącej za uzasadniający przyjęcie braku dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych. Rozliczenia wierzytelności spółki następują bowiem w formie bezgotówkowej, co nie zmienia ich charakteru przysporzenia. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.