III SA/Wr 648/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2012 r. sygn akt III SA/Wr 648/11 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia [...] r., odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] r. skarżąca spółka uiściła wymagany w sprawie wpis sądowy ([...] złotych). Wyrokiem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalił skargę strony na opisaną w sentencji postanowienia decyzję. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od sporządzenia uzasadnienia w kwocie [...] zł, skarżąca spółka, pismem z dnia [...] r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała strona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, gdyż z wykonywanej działalności nie osiąga dużych przychodów, nie posiada aktualnie wystarczających środków finansowych na rachunku bankowym ani w kasie, ubiegły rok podatkowy zamknęła stratą, nie pokrytą nawet w części dochodami osiągniętymi w roku bieżącym. Dalej argumentowała, że transakcje realizuje z materiałów nienależących do niej, a wiele innych transakcji odbywa się w ramach kompensat. Strona podniosła również, że przeciwko niej toczy się kilka postępowań egzekucyjnych, w wyniku których dokonano zajęć na firmowych rachunkach bankowych. Strona przedstawiła również kopie postanowień sądów rejonowych, zwalniające ją od kosztów sądowych w postępowaniach cywilnych, toczących się z udziałem skarżącej. Z wniosku wynika, ze spółka posiada kapitał zakładowy w wysokości [...]złotych, a wartość posiadanych środków trwałych wynosi [...]złotych. Zarządzeniem z dnia [...]r. wniosek strony skarżącej z dnia [...] r. został potraktowany jako wniosek o zmianę postanowienia Sądu z dnia [...]r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Stosownie do art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych został załatwiony w sprawie przez Sąd odmownie prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. Postanowienie to zostało wydane na posiedzeniu niejawnym, jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, natomiast wskazane unormowanie procesowe nie przewiduje przedmiotowego ograniczenia kompetencji Sądu do rozważenia zmiany swojego wcześniejszego postanowienia, jak to ma miejsce w sprawie, w przedmiocie zasadności przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z kolei według art. 246 § 2 pkt 2) powołanej ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W rezultacie, warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Te same warunki przyznania prawa pomocy odnoszą się również do wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale to z uzasadnienia wniosku musi wynikać zmiana okoliczności sprawy, która powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu [...] r., i winna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Okoliczności przesądzające o zmianie tej sytuacji muszą być udokumentowane tak samo starannie i wyczerpująco jak w przypadku okoliczności powoływanych w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to o tyle ważne, że zmiany stanu faktycznego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w wyżej wskazanej drodze muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie tego pierwotnego rozstrzygnięcia. Okoliczności te, wedle stanu na dzień [...] r., zostały ocenione przez sąd administracyjny I i II instancji jako nieuzasadniające przyjęcia, że wnioskująca spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a tym samym że uzasadnione jest jej żądanie zwolnienia kosztów sądowych w zakresie częściowym. Stwierdzenie to jest o tyle ważne w sprawie, że strona skarżąca w swoim wniosku z dnia [...] r. zażądała uwzględnienia dokumentów przedłożonych do akt wcześniej, przedkładając je teraz ponownie. Później datowane SA w zasadzie jedynie dwa zawiadomienie Komornika Sądowego o zajęciu rachunku bankowego spółki, przy czym ze złożonych dokumentów nie wynika nawet czy były to zajęcia skuteczne, tzn. czy w bankach w nich wymienionych, strona w ogóle posiada rachunki bankowe. Jest to o tyle ważne, że w dokumentach złożonych na wezwanie referendarza sądowego w dniu [...] r., strona wykazała jedynie zajęcia rachunku prowadzonego przez [...] SA. Dodatkowo wyraźnego podkreślenia wymaga fakt, że ze złożonych deklaracji podatkowych za 2 i 3 kwartał 2012 roku wynika, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, osiągając – pomimo podnoszonych postępowań egzekucyjnych – obrót w wysokości kilkuset tysięcy kwartalnie. W tym miejscu powołania wymaga art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na mocy którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd. Wobec dokonania przez tutejszy Sąd oraz Naczelny Sąd Administracyjny oceny stanu faktycznego wynikającego z oświadczeń i dokumentów złożonych przez stronę skarżącą w poprzednim wniosku, w wyniku której odmówiono skarżącej przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd związany tą oceną, badał wystąpienie nowych faktów uzasadniających przyjęcie, że wnioskodawca spełnił ustawowy warunek zwolnienia od kosztów sądowych. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie w fakcie, iż ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy jest na obecnym etapie postępowania oparta na porównaniu zakresu aktualnie badanego żądania, tj. zwolnienia z kosztów sądowych w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości [...] złotych, zakresu wniosku ocenionego postanowieniem Sądu z dnia [...] r., tj. zwolnienia od wpisu sądowego, również w wysokości [...] złotych i możliwości finansowych wnioskodawcy poniesienia ciężaru tych kosztów. Skoro ponowiona argumentacja nie stanowiła – w ocenie sądów administracyjnych I i II instancji – podstawy do zwolnienia z kosztów sądowych, to stosując zasady logicznego rozumowania oraz mając na uwadze związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego wykładnią prawa przedstawioną w wyżej wskazanych orzeczeniach sądów administracyjnych, Sąd stwierdził, że nie może ona stanowić podstawy dla zmiany jego wcześniejszego postanowienia. Działając na podstawie powołanych przepisów prawa oraz wywiedzionych z nich zasad, Sąd ocenił, że treść wniosku strony skarżącej z dnia [...] r. oraz załączonych do niego dokumentów nie pozwala na stwierdzenie, iż została spełniona przesłanka zmiany postanowienia z dnia [...] r. poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Strona nie wykazała bowiem zmiany na gorsze okoliczności składających się na jej sytuację majątkową oraz zdolność płatniczą. Skarżąca spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu stałe wpływy pieniężne. Oznacza to, że sytuacja materialna i zdolność płatnicza spółki nie tylko nie uległy zmianie w porównaniu ze stanem ustalonym i ocenionym w postanowieniu Sądu z dnia [...] r. w sposób uzasadniający zmianę tego rozstrzygnięcia na jej korzyść, ale poprawiły się i to w sposób dynamiczny, uzasadniając odmowne załatwienie jej żądania. Nie sposób bowiem ocenić podanych przez stronę argumentów za uzasadniające brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, i to we wszystkich toczących się przed Sądem z jej skargi sprawach. Dlatego Sąd postanowił, na podstawie art. 165 i art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w sentencji postanowienia o odmowie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] r.