III SA/Wr 657/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński, , Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), , Protokolant Katarzyna Dziok, , po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 lutego 2010 r. sprawy ze skargi B. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie dotyczące odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych uchyla zaskarżone postanowienie. W dniu [...] r. skarżący B. Z. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. S. z pismem, w którym wniósł o zwrot kwoty wyegzekwowanej należności w wysokości [...] zł na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych przez Burmistrza Z. S. Pismem z dnia [...] r. organ egzekucyjny wezwał do doprecyzowania zakresu żądania poprzez wskazanie, czy zobowiązany wnosi o zwrot kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł, czy też o zwrot pozostałej kwoty [...] zł – ze wskazaniem, że organem właściwym do rozpoznania wniosku w przypadku drugiej ewentualności, będzie Burmistrz Z. S. W dniu [...] r. skarżący zażądał zwrotu całości sumy tj. [...] zł, uzyskanej w wyniku zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym do osób fizycznych za [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. S. wydał postanowienie Nr [...], w którym odmówił zwrotu kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego w kwocie [...] zł. Jak podstawę do działania podał art. 18 oraz art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. zwanej dalej u.p.e.a.). Organ pierwszej instancji zawarł pouczenie o możliwości wniesienia środka zaskarżenia. Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] r., Dyrektor Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. stwierdził niedopuszczalność zażalenia. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia stwierdził, że co prawda Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. S. wydał postanowienie w kwestii zwrotu kosztów egzekucyjnych, to jednak nie było ono wymagane dla załatwienia wniosku zobowiązanego z dnia [...] r. i jako postanowienie wydane w trybie ogólnej delegacji z art. 17 u.p.e.a. nie podlega zaskarżeniu, albowiem nie przewidują tego ani unormowania u.p.e.a., ani też przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst: Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm., powoływanej dalej jako "k.p.a."). W przeświadczeniu organu II instancji – przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. nie nakłada obowiązku wydania postanowienia w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych, gdyż w przypadku zaistnienia przesłanek w nim określonych postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a., co skutkuje koniecznością zwrotu kosztów pobranych od zobowiązanego. Na okoliczność umorzenia postępowania wydaje się stosowne postanowienie – na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Jakkolwiek organ I instancji wydał więc postanowienie, co nie było wymagalne, to jednak w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej – błędnie pouczył zobowiązanego o prawie do wniesienia zażalenia. W myśl art. 17 u.p.e.a. na postanowienie organu egzekucyjnego wydane w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego służy zażalenie, jeżeli ustawa o postępowaniu egzekucyjnym tak stanowi. Tymczasem art. 64c § 3 u.p.e.a. nie przewiduje możliwości zażalenia. Błędne pouczenie nie powoduje przyznania uprawnień, które nie są prawem przewidziane, stąd na mocy art. 134 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. organ II instancji stwierdził niedopuszczalność zażalenia. Skargę na powyższe orzeczenie B. Z. złożył w dniu [...] r. Podtrzymał w niej argumenty zawarte we wcześniejszej korespondencji z organami administracyjnymi. Stwierdził nadto, że czuje się oszukany przez organy, bowiem nie wyjaśniają one zgłaszanych wątpliwości i nie odpowiadają na "wnioski oparte na załączonych dowodach". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno postanowień rozstrzygnięcia administracyjnego uchybiającego prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też orzeczenia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania innych reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Warto przy tym zauważyć, iż kognicji wojewódzkiego sądu administracyjnego, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., nie ograniczają zarzuty i wnioski skargi, ani powołana przez skarżącego podstawa prawna. Sąd może zatem uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które wyartykułował sam skarżący. Złożona skarga jest zasadna. Przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy jest postanowienie, stwierdzające niedopuszczalność zażalenia od postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, który odnosząc się do wniosku skarżącego jako podstawę prawną wskazał art. 18 i art. 64c § 3 u.p.e.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a. Organ egzekucyjny I instancji stwierdził, że okoliczności wynikające z przytoczonej regulacji nie miały w sprawie miejsca i w związku z tym odmówił zwrotu kosztów egzekucyjnych. W ocenie Sądu jednak przyjęcie przez Dyrektora Izby Skarbowej, że na wydane w sprawie postanowienie zażalenie nie służy albowiem nie zachodziły podstawy do jego wydania i w konsekwencji należało stwierdzić niedopuszczalność zażalenia - zostało dokonane z uchybieniem prawa, nie uwzględniono bowiem okoliczności faktycznych sprawy oraz brzmienia pozostałych regulacji z art. 64c u.p.e.a. Jak skądinąd słusznie zauważył organ II instancji - przepis art. 64c ust. 3 nie przewiduje wydania postanowienia w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych, daje bowiem tylko podstawę do dokonania zwrotu przedmiotowych kosztów zobowiązanemu w formie czynności materialno-technicznej organu, nie zaś postanowienia. Generalnie ujmując zresztą w zakresie kosztów egzekucyjnych ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wprowadza reguły, iż ustalane są one w formie postanowienia, gdyż stosownie do brzmienia § 7 art. 64c, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Zatem wydanie takiego postanowienia uzależnione jest od złożenia stosownego żądania (wniosku) przez zobowiązanego lub wierzyciela. Na postanowienie przysługuje zażalenie, jak stanowi się w zdaniu drugim przywołanego przepisu. Przedmiotowe żądanie należy złożyć w terminach wskazanych w § 8 art. 64c, ponieważ według treści tego przepisu nie podlega ono rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Jak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w motywach wyroku z dnia 20.01.2009 r. sygn. akt II FSK 1027/08 (LEX nr 508217): "Użyte w art. 64c § 7 u.p.e.a. wyrażenie "postanowienie w sprawie kosztów" należy rozumieć w ten sposób, że może ono dotyczyć zarówno wysokości tych kosztów, ale także zasady ich ponoszenia, w szczególności, gdy obciążają one wierzyciela. To właśnie w postępowaniu "w sprawie kosztów egzekucyjnych" powinny być rozstrzygane szczególne okoliczności przewidziane art. 64c § 3 lub § 4 u.p.e.a., decydujące o rozdziale tych kosztów." Z akt niniejszej sprawy nie wynika by wcześniej takie postanowienie w sprawie kosztów było wydane a skarżący domagając się ich zwrotu w zażaleniu formułował również żądanie (w pkt 4) "sprawdzenia prawidłowości naliczenia" kosztów. Wobec tego należało w sprawie przyjąć, że wniosek skarżącego kierowany do organu I instancji winien zostać rozpoznany w granicach wynikających z art. 64c § 7 i 8 u.p.e.a. skoro art. 64c § 7u.p.e.a. dotyczy ogólnie postanowień w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, a tym samym winien stanowić podstawę rozpoznania wniosku skarżącego o ustalenie kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem treści art. 64c ust. 3 u.p.e.a. oraz żądań, zarzutów i twierdzeń skarżącego w omawianej materii. Na ten rodzaj postanowienia zażalenie służy, jak wskazuje wprost treść zdania drugiego § 7 art. 64c u.p.e.a., czyli jest ono zaskarżalne po myśli art. 17 ust. 1 zdanie drugie u.p.e.a. Bez znaczenia przy tym, dla faktycznej istoty postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, jest konstrukcja osnowy, tj. "odmówić zwrotu kosztów...". Inaczej ujmując - należało przyjąć, że właściwą podstawą prawną kwalifikacji wniosku skarżącego oraz wydania postanowienia przez organ I instancji był art. 64c § 7 u.p.e.a., mimo że nie został w nim powołany. W powyższym świetle nieuprawnione zdaniem Sądu było stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia, czym naruszono normę art. 64c § 7 u.p.e.a. w związku z art. 134 k.p.a. W ponownym postępowaniu organ II instancji rozpozna zażalenie dokonując stosownej weryfikacji postanowienia. Z tych powodów, na mocy art. 145 § 1 pk1 lit.c) p.p.s.a. zaskarżone postanowienie stwierdzające niedopuszczalność zażalenia należało wyeliminować z obrotu prawnego.