III SA/Wr 663/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia NSA Józef Kremis Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadniony oddala skargę. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej A. J., na wniosek wierzyciela, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział w W., na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Zawiadomieniem z dnia [...] r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanej - świadczenia rentowego na podstawie powyższego tytułu wykonawczego, obejmującego zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za grudzień 2010 r. Odpis tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu Zobowiązana otrzymała dnia 24 czerwca 2011 r. Pismem z dnia 1 lipca 2011 r. Zobowiązana wniosła zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia. Podniosła też, że zaległość za grudzień 2010 r. została w całości zapłacona dnia 31 grudnia 2010 r. Organ egzekucyjny, postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2011 r., po rozpatrzeniu zarzutów, uznał za bezzasadny zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia. Wskazał, że doręczono je stronie w trybie art. 44 k.p.a. Uznał zasadność zarzutu wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] i umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zobowiązana w dniu 17 sierpnia 2011 r. złożyła zażalenie na to postanowienie w zakresie dotyczącym uznania za bezzasadny zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia. W uzasadnieniu podniosła, że nigdy nie doręczono jej upomnienia, ani nie awizowano tej przesyłki w okresie od 20 marca 2011 r. do 15 kwietnia 2011 r. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podzielając stanowisko organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie niesporny jest zarzut wykonania obowiązku, uznany przez organ egzekucyjny, co spowodowało umorzenie postępowania. Organ stwierdził, że zarzut dotyczący braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., należało uznać za bezzasadny, ponieważ wystawienie tytułu wykonawczego nr [...] było poprzedzone prawidłowym doręczeniem upomnienia z dnia 21 marca 2011 r. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] organ I instancji sprostował jedynie oczywistą omyłkę zawartą w postanowieniu w sprawie zarzutów, gdyż w postanowieniu tym wskazał, że doręczył upomnienie na "znany wierzycielowi adres zameldowania", a powinien był wskazać, że upomnienie doręczono na znany wierzycielowi adres prowadzenia działalności gospodarczej. Od tego postanowienia z dnia 7 września 2011 r. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W.. Skarżąca zarzuciła organowi "chybione czynności dowodowe, naruszenie prawa materialnego, wywodzącego się z wadliwego trybu postępowania dowodowego, nieprawdziwe wskazanie prawdy materialnej oraz próbę manipulacji, poprzez prostowanie skarżonego postanowienia po złożeniu zarzutów." Strona wskazała, że nie doręczono jej nigdy wcześniej ani upomnienia w niniejszej sprawie, ani też awiza, zarówno na adres domowy jak i na adres prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca podniosła, że od dnia 1 kwietnia 2011 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, co było wiadome wierzycielowi. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz uznania go za całkowicie bezprzedmiotowe. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Organ nie podzielił zarzutu, że doszło do naruszenia prawa, polegającego na tym, że skarżącej nie doręczono upomnienia. Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. Z regulacji tej wynika, że warunkiem wszczęcia egzekucji administracyjnej jest skuteczne doręczenie upomnienia zobowiązanemu. W sprawie nie wystąpiły bowiem podstawy prawne braku obowiązku doręczenia upomnienia ustanowione w § 13 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2010 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541 ze zm.). Organ egzekucyjny z urzędu zobligowany, na mocy art. 29 § 1 u.p.e.a., do badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej, zobowiązany był również zweryfikować istnienie przesłanek, o których mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. warunkujących wszczęcie egzekucji, czyli objąć kontrolą prawidłowość doręczenia upomnienia w sprawie. Według organu, z akt sprawy wynika, że upomnienie wysłano na adres wskazany przez płatnika składek jako adres prowadzenia działalności gospodarczej – N., ul. [...]. Adres ten wskazała skarżąca w zgłoszeniu płatnika składek na druku ZFA z dnia 2 stycznia 1999 r. W tytule wykonawczym nr [...] podano natomiast adres zamieszkania skarżącej – N., os.[...]. Jest to znany wierzycielowi i zweryfikowany adres na dzień wystawienia tytułu wykonawczego z dnia [...] r., w oparciu o bazę Pesel-KEP zaktualizowaną w dniu 27 maja 2011 r. Wystawienie tytułu wykonawczego było poprzedzone prawidłowym doręczeniem upomnienia z dnia 21 marca 2011 r., wysłanego za pośrednictwem poczty na znany wierzycielowi adres prowadzenia działalności gospodarczej w dniu 22 marca 2011 r. Organ podkreślił, że doręczenie pisma adresatowi w oznaczonym czasie i miejscu może być stwierdzone, kiedy jest pewne, że otrzymała je właściwa osoba (art. 42 § 1 i art. 43 k.p.a.) lub spełniono warunki określone w art. 44 k.p.a. (fikcja doręczenia). Uregulowana w art. 44 k.p.a. instytucja fikcji doręczenia zakłada możliwość przyjęcia fikcji prawnej doręczenia pisma stronie, czyli powstanie skutku prawnego doręczenia, gdy pismo faktycznie nie dotarło do adresata. Doręczenie zastępcze jest prawnie skuteczne i wywiera takie same skutki jak doręczenie rzeczywiste pisma adresatowi jedynie w przypadku ustalenia bezwzględnego spełnienia wszystkich wymogów ustawowych. Zgodnie z art. 44 k.p.a., w razie niemożności doręczenia pisma adresatowi osobiście (art. 42 k.p.a.) lub innej osobie wskazanej w ustawie (art. 43 k.p.a.), doręczyciel składa pismo na okres 7 dni w urzędzie pocztowym i równocześnie umieszcza zawiadomienie o tym na drzwiach mieszkania adresata (na drzwiach innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe) lub w miejscu widocznym przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 k.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w tym terminie, doręczyciel pozostawia powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż 14 dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 k.p.a.). W wypadku wypełnienia wszystkich wyżej wymienionych wymogów z mocy prawa należy przyjąć domniemanie, że doręczenia dokonano z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu (art. 44 § 4 k.p.a.). Organ podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie analiza przebiegu doręczania przesyłki zawierającej upomnienie pod kątem spełnienia ustawowych warunków, wynikających z art. 44 k.p.a. dowodzi, iż brak jest podstaw do zanegowania skutecznego doręczenia upomnienia. Przesyłka dołączona do tytułu wykonawczego nr [...] zawiera adnotacje "Awizowano. Adresata nie zastano" dnia 28 marca 2011 r. oraz "Awizowano powtórnie" dnia 5 kwietnia 2011 r. Zwrot przesyłki do nadawcy nastąpił w dniu 15 kwietnia 2011 r. Wszystkie warunki uznania doręczenia upomnienia za skuteczne, w trybie art. 44 k.p.a., zostały spełnione. Nie naruszono więc przepisów o doręczeniu zastępczym z art. 44 k.p.a. oraz zasady obliczania terminów wynikającej z art. 57 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. skutek doręczenia upomnienia nastąpił w dniu 11 kwietnia 2011 r. Niezależnie od tego, gdyby nawet doszło do nieprawidłowości w doręczeniu upomnienia, to nie miałoby to znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Organ egzekucyjny uznał bowiem zarzut wykonania obowiązku, czego skutkiem było umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ nie zgodził się z zarzutem, że Dyrektor Oddziału ZUS w postanowieniu z dnia [...] r. o sprostowaniu oczywistej omyłki w postanowieniu w sprawie zgłoszonych zarzutów wskazał "całkiem inny adres" niż w postanowieniu, którego sprostowanie dotyczyło. W postanowieniu w sprawie zarzutów organ egzekucyjny wskazał, że upomnienie doręczono na adres zameldowania skarżącej, gdy faktycznie był to adres prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą. Sprostowanie oczywistej omyłki dotyczyło zatem jedynie określenia adresu, pod który skierowano upomnienie. Potwierdza to upomnienie z dnia 21 marca 2011 r., skierowane pod adres: ul. [...] w N. oraz zgłoszenie ZUS ZFA, w którym ten adres skarżąca wskazała jako adres prowadzenia przez nią jako osobę fizyczną działalności gospodarczej. Organ stwierdził, że nie ma znaczenia okoliczność, że zaskarżone postanowienie wydano przed upewnieniem się co do ostateczności postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki zawartej w postanowieniu w sprawie zarzutów. Prawidłowe doręczenie upomnienia wynikało bowiem z załączonego materiału dowodowego w sprawie, tj. ze zwrotnego potwierdzenia odbioru upomnienia. Dyrektor Izby Skarbowej dysponował więc wszystkimi danymi, które pozwalały mu rozstrzygnąć sprawę. Organ uznał za chybiony zarzut doręczenia upomnienia dnia 11 kwietnia 2011 r., w sytuacji, gdy Skarżąca nie prowadzi działalności od 1 kwietnia 2011 r. Z materiału dowodowego wynika, że upomnienie z dnia 21 marca 2011 r., wysłane zostało z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia 22 marca 2011 r. na adres: ul. [...] w N., wskazany przez skarżącą jako adres prowadzenia działalności gospodarczej w zgłoszeniu ZUS ZFA. Jeżeli Skarżąca zmieniła adres prowadzenia działalności gospodarczej, albo zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej powinna była dokonać aktualizacji danych adresowych w ZUS. Skoro nie dopełniła tego obowiązku, nie może kwestionować skuteczności doręczenia upomnienia pod wskazanym przez nią adresem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm., zwanej dalej p.u.s.a.). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 p.u.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.), sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w przypadku stwierdzenia: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Działając w ramach tych kompetencji Sąd rozpatrujący nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Niesporne jest, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] zostało umorzone w I instancji, a organ II instancji zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie I instancji. Istota sporu między stronami sprowadza się do kwestii, czy organ II instancji zgodnie z prawem utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w organu I instancji w sytuacji, gdy skarżąca zarzuca, że nie doręczono jej upomnienia, co jest warunkiem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Według art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej także u.p.e.a.) egzekucja administracyjna może być bowiem wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Jak wynika z akt sprawy, upomnienie wysłano na adres zgłoszony przez skarżącą jako adres prowadzenia działalności gospodarczej w zgłoszeniu ZUS ZFA. Nie ma wszakże istotnego znaczenia dla rozpatrywanej sprawy to, że wierzyciel określił ten adres jako adres zamieszania skarżącej, co następnie sprostował. Przesyłka z upomnieniem została awizowana po raz pierwszy dnia 28 marca 2011 r., a więc jeszcze w okresie prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej zgłoszonej do ZUS pod tym adresem. Przesyłkę awizowano powtórnie pod tym adresem dnia 5 kwietnia 2011 r. w sytuacji, gdy skarżąca od 1 kwietnia nie prowadziła już działalności gospodarczej. Może to nasuwać wątpliwości co do spełnienia wymogów doręczenia zastępczego, określonych w art. 44 k.p.a. Należy jednak zważyć, że skarżąca nie dochowała należytej staranności w odbiorze korespondencji kierowanej na ten adres. Nie odebrała bowiem przesyłki awizowanej jeszcze w dacie prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto oczywiste jest, że także po dacie zaprzestania działalności gospodarczej na adres jej prowadzenia może napływać korespondencja, którą powinna jeszcze odbierać osoba prowadząca uprzednio taką działalność, aby zamknąć sprawy związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Skarżąca zarzuciła ponadto wykonanie obowiązku podlegającego egzekucji jeszcze przed wystawieniem tytułu wykonawczego. Uwzględniając ten zarzut organ I instancji umorzył wszakże postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Według ustalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego taka okoliczność nie może jednak stanowić podstawy zarzutu egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2008 r. stwierdził bowiem, że zarzut wykonania obowiązku może być przedmiotem zarzutu z art. 33 u.p.e.a. jedynie w sytuacji, gdy nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tego tytułu. W przeciwnym razie organ egzekucyjny nie mógłby rozpoznać zarzutu bez naruszenia art. 29 § 1 u.p.e.a., który zakazuje badania przez organ egzekucyjny zasadności egzekwowanego obowiązku, aby ten organ nie wkraczał w merytoryczne badanie i nie podejmował się rozpatrywania ostatecznie rozstrzygniętej sprawy. Organy orzekające w rozpatrywanej sprawie powinny były natomiast umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., według którego postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem tego postępowania. Artykuł 60 § 1 u.p.e.a. stanowi, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Sąd stwierdza, że mimo rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o błędną podstawę prawną, organy orzekające jednak trafnie umorzyły prowadzone postępowanie egzekucyjne. Rozpatrując sprawę Sąd przyjął zatem, że bezzasadne byłoby uchylenie zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy w ponownie przeprowadzonym postępowaniu mogłoby zapaść jedynie postanowienie o identycznej treści, czyli o umorzeniu postępowania. Przywrócenia stanu poprzedzającego egzekucję administracyjną może być natomiast dokonane poprzez wydanie na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. postanowienia w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.