III SA/Wr 669/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec, Asesor WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Olga Białek, , Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 września 2008 r. sprawy ze skargi Z P na decyzję P W I S we W z dnia[...] . nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia r. nr P W I S we W utrzymał w mocy decyzję P P I S w L nr [...] z dnia [...] . o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej Z P choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej. Jak wynika z uzasadnienia rozstrzygnięcia, w toku postępowania ustalono, że Z P pracowała kolejno w okresach: - od... . do... . jako goniec w P P w K S S w Z ; – od ... do... . jako świetlicowa w K S S D Z w Z ; od ... do ...r. jako dziewiarz w Z P Dz "M " w L - Z "D" w S ; od ... do ... r. jako tkacz w F T M "F " w P j; - od... . do ... r. jako t , p , c n , k i u , a r, r t w , d w L Z Przemysłu Dz w L (zakład w upadłości). Relacjonując przebieg postępowania organ odwoławczy przytoczył, iż w ... r., kiedy to skarżąca przeszła na emeryturę, badana była w D W O M P we W , O w J G oraz w trybie odwoławczym w ...r. I M P i Z Ś w S . W wyniku przeprowadzonych wówczas badań rozpoznano u skarżącej przewlekły nieżyt oskrzeli śluzowo-ropny pochodzenia pozazawodowego. W orzeczeniu lekarskim nr .... z dnia.... . I M P w S uzasadniał swoje stanowisko tym, że "objawy ze strony układu oddechowego uwarunkowane są przewlekłym, śluzowo-ropnym zapaleniem oskrzeli. Badaniami spirometrycznymi stwierdzono zaburzenia wentylacji typu mieszanego niewielkiego stopnia. Badaniami gazometrycznymi wykluczono zaś niewydolność oddechową. Nadto badaniami testowymi stwierdzono uczulenie na szereg pospolitych alergenów pozazawodowych". W ... r. P P I S w L skierował skarżącą na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej z podejrzeniem astmy oskrzelowej do D W O M P we W O w J G W toku postępowania przed organem I instancji skarżąca nie była jednak badana, gdyż "do uznania za bezpodstawne rozpoznanie u skarżącej astmy oskrzelowej jako choroby zawodowej" wystarczyła, w ocenie organu, analiza dotychczasowej dokumentacji lekarskiej. W konsekwencji powyższego w dniu ... r. D D W O M P we W O w J G orzekł o "braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej (orzeczenie lekarskie nr...) . Na podstawie tegoż orzeczenia lekarskiego i po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego P P I S w L wydał decyzję nr [...] z dnia [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej: w postaci astmy oskrzelowej. Od powyższej decyzji dnia ...r. skarżąca odwołała się, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wydanym przez organ I instancji. Pismem z dnia ... r. P W I S we W zwrócił się do I M P w Ł z prośbą o wydanie orzeczenia lekarskiego - na podstawie całości zgromadzonej dokumentacji lekarskiej. W dniu ... r. I M P w Ł wydał orzeczenie lekarskie (zaoczne) nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej: astmy oskrzelowej. W uzasadnieniu stwierdził, iż "skarżąca pracowała w latach ... w L Z P B w L na różnych stanowiskach w narażeniu na pył bawełniany. W...r. w związku z wysuniętym podejrzeniem choroby zawodowej układu oddechowego badana była w D W O M P w J G a następnie, w związku z jej odwołaniem od treści orzeczenia powyższej placówki w K Ch Z I M P i Z Ś w S . W wyniku przeprowadzonych badań, w tym alergologicznych oraz czynnościowych układu oddechowego nie znaleziono podstaw do rozpoznania astmy zawodowej." Dlatego też – jak podkreślił organ – w jego ocenie brak jest merytorycznych podstaw aby po ....... latach od zakończenia pracy przez skarżącą, ponownie poddawać ją jakiejkolwiek diagnostyce w kierunku choroby zawodowej układu oddechowego. Po przeprowadzeniu analizy całości dokumentacji w dniu.... . P W I S we W wydał decyzję nr ...o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia .... r. sygn. akt ....uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie prowadząc postępowanie, po uprawomocnieniu się wyroku, w dniu 20 grudnia 2006 r. P W I S we W skierował pismo do D W O M P we W O w J G z prośbą o ponowne zbadanie skarżącej, celem wydania orzeczenia lekarskiego zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Sądu. W dniu [...] r. D W O M P we W O w J G wydał orzeczenie lekarskie nr ... o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej: przewlekłej choroby oskrzeli wywołanej działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli i choroby płuc przebiegające z odczynami zapalno-wytwórczymi w płucach, np. dychawica oskrzelowa (poz. 3 wykazu chorób zawodowych). W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż z uwagi na konieczność wykonania badań w warunkach szpitalnych (testy alergiczne, ogólny stan chorej) skierowano zainteresowaną do K O A A M we W gdzie wykonano testy skórne, w wyniku których ujawniono uczulenie na roztocza. Próba z histaminą wypadła dodatnio. Nie wykonano próby na bawełnę. Ponadto postawiono diagnozę kliniczną stwierdzającą astmę oskrzelową-atopową o ciężkim przebiegu, z zaznaczeniem, iż stanowi ona prawdopodobnie chorobę zawodową. Wykonane próby czynnościowe płuc wykazały, iż wskaźniki wentylacyjne płuc - VC – wynoszą 57% wartości należnej, zaś gazometria - hipoksemia pO2 – wynosi 59,2 mmHg. Uzasadniając brak podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej podniesiono, że w przypadku podejrzenia alergii zawodowej (w tym astmy) proces diagnostyczny ma szczególny charakter, gdyż nie wystarczy samo ustalenie rozpoznania choroby, ale zachodzi także konieczność udowodnienia, że jej pierwotną przyczyną jest swoista nadwrażliwość na alergen specyficzny dla środowiska pracy. U badanej natomiast nie stwierdzono w żadnym z badań testowych dotychczasowych (....r. i następne) dodatnich odczynów na...... Dodatnie testy uzyskano jedynie z niektórymi pospolitymi alergenami odpowiednio w 1992 r. z alergenami w postaci ........r. zaś z alergenem w postaci ...Porównując natomiast odczyny alergiczne z lat .....widać zmienność odpowiedzi immunologicznej na te same alergeny, skąd z kolei nasuwa się wniosek, że diagnostyka choroby zawodowej: astmy oskrzelowej u badanej, nie znajduje merytorycznych podstaw. Ponadto DWOMP argumentował, że astmę zawodową powinna charakteryzować nadreaktywność oskrzeli oraz dodatni wynik testu histaminowego w okresie narażenia na dany czynnik, podczas gdy w badaniu wykonanym skarżącej w I M P w S w ....r. próba nieswoistej nadreaktywności oskrzeli na histaminę wypadła ujemnie, zaś w badaniach testowych w K w r. tj. ponad ....lat po zakończonym narażeniu test skórny z histaminą wypadł dodatnio, a inne próby skórne wykazały jedynie odczyn alergiczny na roztocza. Konkludując stwierdził, iż nie jest zasadne wykonywanie badań po ...latach od zakończenia przez skarżącą jej pracy zawodowej, gdyż nadreaktywność oskrzeli w okresie ekspozycji na alergen zawodowy może być duża, aczkolwiek po jej zaprzestaniu zostaje ona wygaszona. Ponadto, co również podkreślił, astmę zawodową charakteryzuje związek czasowy między napadową dusznością a ekspozycją na dany czynnik (czyli w przypadku skarżącej na....), który występuje ze szczególnym nasileniem w miejscu pracy (w ciągu kilku minut po rozpoczęciu zmiany roboczej). Skarżąca natomiast nie uskarżała się na duszności, a w dokumentacji brak zapisów o interwencjach lekarskich w związku z ich bytnością. Brak także zapisów o występowaniu wodnistego kataru w ciągu lat pracy i nieżycie spojówek, objawów poprzedzających występowanie astmy oskrzelowej. Liczne zapisy w dokumentacji medycznej dotyczą jedynie kaszlu, często występującego z podwyższoną temperaturą, leczonego czasem antybiotykami. Zwiększa to zatem – w ocenie organu - słuszność diagnozy postawionej w I M P w S w ....r.: przewlekłego nieżytu oskrzeli śluzowo-ropnego, co poświadczono wynikiem badania plwociny (wyhodowano między innymi Staphylococcus aureus, Streptococcus viridans). Odnosząc się zaś do przedstawionych przez skarżącą wyników badań spirometrycznych z lat ....mających dowodzić istnienie choroby zawodowej, podniósł, że świadczą one jedynie o istnieniu niewielkich zaburzeń wentylacyjnych typu mieszanego. Te zaburzenia dowodzą współistnienia nieżytu oskrzeli, ponadto wykonane u osoby ze znacznego stopnia otyłością (z wysokim ustawieniem przepony) i niskim wzrostem, nie świadczą jednoznacznie o patologii układu oddechowego. W oparciu o całość obrazu, w tym dostępną dokumentację medyczną z obserwacji klinicznej przeprowadzonej w placówce naukowo-badawczej w zakresie medycyny pracy w rok po zakończeniu pracy zawodowej (....r.) DWOMP uznał, że brak jest podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej: astmy oskrzelowej. Nadto pismem z dnia ....r. poinformował P W I S we W , iż skarżąca w dniu .... roku w trakcie wizyty w D W O M P we W O w J G nie wyraziła zgody na badanie w trybie odwoławczym. W świetle poczynionych ustaleń, w uzasadnieniu swej decyzji P W I S we W podniósł, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez P I S muszą być spełnione jednocześnie, jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w § 1, ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, dwa warunki tj. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia, znajdować się w wykazie chorób zawodowych oraz musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy. Zaś w przypadku skarżącej – w ocenie organu - pierwszy ze wskazanych warunków nie został spełniony. Placówka służby zdrowia upoważniona do orzekania w sprawach chorób zawodowych – D W O M P we W O w J G nie rozpoznała u zainteresowanej choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej. Istniejące u skarżącej dolegliwości nie spełniają kryteriów diagnostycznych choroby zawodowej i nie widnieją w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. Orzeczenie D W O M P we W O w J G nr z dnia roku jest zgodne z orzeczeniem wydanym przez D W O M P we W O w J G nr z dnia roku oraz orzeczeniem I M P i Z Ś w S nr .... z dnia ..... roku, jak również z orzeczeniem lekarskim I M P w Ł (wydanym zaocznie) nr .... z dnia ....roku. W konsekwencji powyższego P W I S we W nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji utrzymując ją w mocy. Na niniejszą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze tej podniosła, iż nie zgadza się z wydanym w jej sprawie rozstrzygnięciem, gdyż nie zostało wzięte pod uwagę, że leczyła się w okresie od. ... do .... r. Wówczas to, jak wskazała, odczuwała już dolegliwości w postaci napadów kaszlu, duszności, z którymi to zgłaszała się do lekarzy (lekarza zakładowego w K , lekarzy z O M P w J G , S ). Tymczasem zapadłe w sprawie orzeczenie zostało wydane bez przeprowadzenia testu alergologicznego na bawełnę i zostało oparte jedynie na części dokumentacji. W odpowiedzi na skargę organ administracji publicznej wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Godzi się dodatkowo podkreślić, iż – stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. – rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Ponadto, zgodnie z art. 153 tej ustawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Takie brzmienie cytowanej normy prawnej oznacza, że P W I r S we W powinien był bezwzględnie zastosować się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA z dnia ........ r. (sygn........). Z drugiej strony, również skład Sądu orzekający obecnie, jest związany stanowiskiem zawartym w zapadłym wyroku, co oznacza obowiązek zweryfikowania wykonania zaleceń WSA przez organ w toku ponownego rozpatrywania sprawy. Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga jest zasadna a zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego. W motywach wyroku z dnia ...r., WSA wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wydawane jest na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego, podczas gdy w przedmiotowej sprawie organ podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie oparł się wyłącznie na orzeczeniach lekarskich, które wydano bez przeprowadzenia badań. W ocenie Sądu, wykorzystanie wcześniejszej o ponad... lat karty wypisowej Instytutu M P i Z Ś w S , nie może być uznane za "przeprowadzenie badań" tym bardziej, że w karcie tej nie zostały nawet uwidocznione wyniki przeprowadzonych badań, choć jak wynika z jej treści skarżąca przebywała na badaniach prawie 3 tygodnie. W konsekwencji Sąd stwierdził, iż wobec faktu, iż jednoznacznie negatywne dla skarżącej orzeczenia trzech jednostek orzeczniczych oparte zostały na dowodzie w postaci karty wypisowej Instytutu z ... r. nr... , to brak poszczególnych wyników badań i samego orzeczenia powoduje, że oparcie się lekarzy w zasadniczej mierze na tej karcie dyskwalifikuje zarówno orzeczenia wydane w toku postępowania przed organem I instancji jak i orzeczenie wydane przez I M P w Ł w toku postępowania odwoławczego. Dodatkowo Sąd wówczas stwierdził, iż skoro prowadzone w latach 90-tych postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej nie zostało zakończone wydaniem decyzji, zatem rozważenia będzie wymagało, czy niniejsze postępowanie jest ukończeniem toczącego się wówczas postępowania, czy też dopiero zostało wszczęte wnioskiem skarżącej z 2003 r. Rozpatrując w pierwszym rzędzie niniejszą sprawę w kontekście spełnienia przesłanek z powołanego na wstępie art. 153 p.p.s.a. trzeba przyznać, iż w świetle istniejących okoliczności faktycznych, tj. niezakończenia postępowania z 1992 r. decyzją administracyjną, na tle § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) prawidłowo organ przyjął, iż postępowanie winno się toczyć na gruncie przepisów uprzednio obowiązującego rozporządzenia, tzn. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zmianami). Oznacza to, że sprawa dotyczy stwierdzenia choroby zawodowej wymienionej w pozycji 3 wykazu chorób zawodowych - stanowiącego załącznik do ostatniego z wymienionych aktów prawnych, czyli rozporządzenia RM z 18 listopada 1983 r. – w brzmieniu : "Przewlekłe choroby oskrzeli wywołane działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli i choroby płuc przebiegające z odczynami zapalno-wytwórczymi w płucach np. dychawica oskrzelowa (...)". Mając na uwadze związanie oceną prawną w powoływanym wyroku WSA – należy wszakże zauważyć, iż mimo pewnych starań, organ nie wypełnił całkowicie zaleceń Sądu odnośnie stwierdzonego braku w materiale dowodowym wyników badań skarżącej. W świetle § 7 ust. 4 rozporządzenia orzeczenie w sprawie choroby zawodowej wydaje się nie tylko na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia, ale przede wszystkim wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Jakkolwiek poddano skarżącą na przełomie marca i kwietnia 2007 r. badaniom w warunkach szpitalnych w Oddziale Al. A Sz K we W , lecz nie wykonano w testach alergologicznych (z bliżej nieokreślonych powodów "technicznych") – próby na bawełnę, w narażeniu na który to pył bawełny skarżąca pracowała. Z orzeczenia lekarskiego nr .... DWOMP wynika natomiast niedwuznacznie, iż według opinii tej placówki medycyny pracy - pomimo niespornie występującej u strony astmy oskrzelowej, samo ustalenie rozpoznania choroby nie wystarczy, ale zachodzi konieczność udowodnienia, że jej pierwotną przyczyną jest swoista nadwrażliwość na alergen specyficzny dla środowiska pracy, gdy tymczasem cyt: "U badanej nie stwierdzono w żadnym z badań testowych dotychczasowych (... i następne), dodatnich testów na bawełnę." Takie sformułowanie w orzeczeniu lekarskim oznacza, że w istocie podstawę uznania braku nadwrażliwości skarżącej na alergen w środowisku pracy (pył bawełniany) stanowiły wyniki badań testów alergologicznych z .... r. Jednakże wbrew ocenie prawnej Sądu, sformułowanej w wyroku z dnia \.... r., nadal w aktach nie ma odzwierciedlenia wyników tych badań, znajduje się tylko zakwestionowana przez Sąd wspomniana wyżej karta wypisowa I M P i Z Ś w S z ......r., nr.... Co więcej, skarżąca na rozprawie w dniu ...........r. okazała oryginał tej karty (który znacząco odbiega od kserokopii karty zamieszczonej w aktach administracyjnych odnośnie wypełnienia jej na odwrocie, w zakresie wyników ważniejszych badań wykonanych podczas pobytu w Klinice), na którym uwidoczniono bardzo szczegółowo opis wyników licznych badań dotyczących układów - krwiotwórczego, oddechowego, krążenia, pokarmowego, narządu moczowego, badań biochemicznych krwi, badań alergologicznych i innych, lecz mimo przytoczenia np. ujemnych wyników niektórych z nich (kału na jaj pasożytów, USR oraz ujemnej próby prowokacyjnej z histaminą) – brak jest jakiejkolwiek adnotacji o wykonanej próbie z bawełną. W aktach nie ma także żadnej dokumentacji poświadczającej wykonanie testów na bawełnę w latach późniejszych. Z ustaleń organów wynika, że narażenie na pył ........było jedynym czynnikiem szkodliwym w środowisku pracy skarżącej. Wyjaśnienie zatem w sposób nie budzący wątpliwości, zgodnie z regułami wyrażonymi w art. 7 i art. 77 § 1 Kpa w związku z brzmieniem § 1 rozporządzenia, wpływu tego czynnika na stan zdrowia skarżącej należy do najbardziej istotnych elementów stanu faktycznego sprawy. Z tych powodów, wobec niewykonania zaleceń Sądu wbrew wymogom art. 153 p.p.s.a. oraz wobec niewyjaśnienia stanu faktycznego, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Orzeczenie jak w pkt II sentencji znajduje wsparcie w art. 152 p.p.s.a.