III SA/Wr 67/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. G. na uchwałę Rady Miejskiej S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany uchwały Rady Miejskiej S. z dnia [...] nr [...] w sprawie trybu prac nad projektem uchwały budżetowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie A. G. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania skarżący podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, są właścicielami domu o powierzchni 176 m² i działki o powierzchni 0,2642 ha, obciążonych hipoteką, nieruchomości rolnej o powierzchni 1,01 ha oraz samochodu osobowego marki Peugeot z 2008 roku o wartości 25.000 zł. Wskazał nadto, że miesięczną ratą w kwocie 2.017,76 zł spłaca kredyt. Z przesłanych na wezwanie dokumentów wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że w latach 2010 i 2011 skarżący uzyskał dochód w łącznej kwocie odpowiednio 37.037,04 i 44.342 zł (brutto), przy tym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w kwocie odpowiednio 379,29 zł i 25.670,14 zł przy przychodach w kwocie odpowiednio 137.008,70 zł i 93.590,14 zł, natomiast jego żona dochód w łącznej kwocie 64.431,56 zł i 78.693,28 zł (brutto). Świadczenie emerytalne wnioskodawcy w kwietniu 2012 r. wyniosło 2.424,64 zł, natomiast jego żona w tym samym miesiącu uzyskała dochód z tytułu poborów w kwocie 2.754,86 zł oraz z tytułu diety radnego za marzec 2012 r. w łącznej kwocie 1.495,20 zł. Miesięczne koszty utrzymania swojego gospodarstwa domowego skarżący określił w łącznej kwocie ok. 6.900 zł i zaliczył do niej również kwotę około 4.200 zł z tytułu spłaty zobowiązań cywilnoprawnych, w tym kredytu obrotowego "Firmowego w PBS". Z rachunku bankowego skarżącego dokonano wpłaty kwoty 600 zł tytułem "za pobraną tuszę i składkę koła 2012 i 2013" na rzecz Koła Łowieckiego S., natomiast z rachunku bankowego jego żony – kwoty 200 miesięcznie na rachunek funduszu inwestycyjnego. W treści pisma procesowego z dnia 27 kwietnia 2012 r. wnioskodawca oświadczył, że od dnia 1 października 2011 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, a od dnia 1 marca 2012 r. nie wykonuje pracy na podstawie umowy zlecenia. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi uwzględniać poziom życia i status majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, której dwuosobowe gospodarstwo domowe ma stałe źródło dochodu w kwocie 6.674,70 zł (netto) miesięcznie, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i swojej żony. Należy pamiętać, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Zgodnie rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012r. (Dz. U. nr 192 poz. 1141) od dnia 1 stycznia 2012 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.500 zł. W rezultacie możliwość wydatkowania tej kwoty na utrzymanie jednej osoby należy uznać za faktyczne zapewnienie jej koniecznego utrzymania. W stanie faktycznym sprawy wpadkowej referendarz sądowy dostrzegł możliwość wygospodarowania przez skarżącego kwot koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Świadczy o tym porównanie wyżej wskazanej kwoty miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony dwukrotnością kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę w roku 2012 – 3.000 zł. Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że do wydatków na utrzymanie swojego gospodarstwa domowego zaliczył skarżący kwotę 200 zł miesięcznych wpłat jego żony na fundusz inwestycyjny oraz kwotę 600 zł przekazaną przez skarżącego na rzecz Koła Łowieckiego S. Referendarz sądowy, bazując na zasadach doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, nie uznał tych wydatków za konieczne w utrzymaniu tego gospodarstwa, nie dotyczą bowiem czynników niezbędnych do jego funkcjonowania takich jak zakup żywności czy opłacenie kosztów zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącego i jego rodziny, a odpowiednio inwestycji i realizacji pasji. W tym kontekście aktualne pozostaje stwierdzenie, iż ocena realizacji przesłanek zwolnienia z kosztów sądowych wymaga uwzględnienia poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia. Dlatego wskazać należy, że bez względu na sposób wydatkowania (inwestycje, realizacja osobistych pasji) przez wnioskodawcę posiadanych zasobów pieniężnych w sytuacji majątkowej wynikającej z jego oświadczeń oraz dokumentów złożonych do akt sprawy nie sposób uznać, że poniesienie przez A. G. kosztów sądowych, spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego dwuosobowego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.