III SA/Wr 678/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. K. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2016 r., sygn. III SA/Wr 678/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu do rejestru instruktorów postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 678/16 i przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił S.K.(dalej jako wnioskodawca) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości tez zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, mianowicie, że pobiera świadczenie emerytalne w niepełnej kwocie i uzyskuje dochód na poziomie [...] zł miesięcznie. W sprzeciwie na postanowienie referendarza wnioskodawca podkreślił, że jest osobą bezdomną ale jednocześnie nie ponoszącą żadnych opłat. Nie korzysta z pomocy społecznej. W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. o nadesłanie dodatkowych dokumentów przedłożył zawiadomienie z dnia [...] r. o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwaniu do zapłaty długu, sporządzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. P.-P. M. Z. Zgodnie z tym dokumentem wnioskodawca jest zadłużony z tytułu zaległych alimentów na kwotę [...] zł. Dodatkowo zalega z zapłatą kosztów procesu w wysokości [...] zł, ma zaległości na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł a także jest zobowiązany do zapłaty podatku od towarów i usług - [...] zł, wydatków gotówkowych (komornika) - [...] zł i [...] zł opłaty stosunkowej. Jednocześnie z przedłożonego dokumentu wynika, że wnioskodawca ma spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w Warszawie. Zgodnie natomiast z kolejnym nadesłanym przez wnioskodawcę dokumentem - decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie z dnia [...] r., znak [...] - wysokość świadczenia emerytalnego wnioskodawcy wynosiła [...] zł brutto z czego potrącana jest kwota [...] zł na alimenty. Netto wnioskodawca uzyskiwał kwotę [...] zł z tego tytułu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności ani żadnych wartościowych przedmiotów. Gospodarstwo domowe prowadzi samotnie. Jest zadłużony na kwotę ponad [...] zł z tytułu alimentów. Wpis od skargi w niniejszej sprawie został określony w kwocie 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Omówienie jego meritum należy jednak poprzedzić pewnymi uwagami ogólnymi. Otóż wskazać należy, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), rozpoznanie sprzeciwu od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, następuje w drodze postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, który orzeczeniem tym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Wydając rozstrzygnięcie sąd działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu - art. 260 § 2 p.p.s.a. Dalej należy wskazać, że na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa zawsze na wnioskodawcy. Jego twierdzenia nie mogą zatem ograniczać się jedynie do ogólnego wywodu i wymagają odzwierciedlenia w odpowiednim materiale źródłowym. Trzeba pamiętać, że przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przerzuceniem kosztów postępowania na ogół społeczeństwa i stanowi z tego powodu wyraźne odstępstwo od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., że strony postępowania same ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Zwłaszcza, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną, której powszechny obowiązek ponoszenia ustanawia art. 84 Konstytucji RP. Przechodząc do rozpoznania sprzeciwu wnioskodawcy należy uznać, że pomimo pewnych niekonsekwencji w jego argumentacji, Sąd nie ma wątpliwości, że uiszczenie przez niego kwoty 200 zł z tytułu wpisu od skargi będzie stanowić poważny uszczerbek w jego utrzymaniu. Jakkolwiek słusznie referendarz sądowy wskazał w zmienionym postanowieniu, że wnioskodawca nie był skłonny do przedstawienia całości swojej sytuacji majątkowej na etapie wnoszenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, to po przedłożeniu przez niego dodatkowych dokumentów przy sprzeciwie, uznać należy, że ją dostatecznie wykazał. Niewątpliwie jest ona zła, co wynika wprost z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z sierpnia 2013 r. oraz zawiadomienia Komornika Sądowego z sierpnia 2016 r. Oceny w tym zakresie nie zmienia ani to, że wnioskodawca pierwotnie nie ujawnił przysługującego mu prawa do lokalu spółdzielczego, ani to, że otrzymując emeryturę po waloryzacjach w kwocie zbliżonej do minimum egzystencji w [...] zł - [...] zł dla gospodarstw emeryckich (źródło: analiza Instytutu Pracy i Spraw Społecznych z dnia [...] r.) może korzystać z okresowej pomocy rodziny czy osób trzecich. Przy tak niskim pułapie dochodowym wnioskodawcy wszelkie te nieścisłości nie mogą przesłonić faktu, że należy on do grupy najuboższych obywateli a ideą prawa pomocy jest właśnie umożliwienie im skorzystania z prawa do sądu. Wobec powyższego zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. zaskarżone postanowienie referendarza należało zmienić w ten sposób, że przyznać wnioskodawcy