III SA/Wr 682/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r. sprawy ze skargi W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] 2014 r. , Nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. I Zaskarżonym postanowieniem, opisanym w sentencji niniejszego wyroku, Dyrektor Izby Skarbowej we W. – po rozpatrzeniu zażalenia W.K. (dalej: "skarżący", "strona", "zobowiązany", "dłużnik" bądź "zainteresowany") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J.G.z dnia [...] lipca 2014 r. (Nr [...]) uznające za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...], wystawionego w dniu [...] lutego 2014 r. przez wierzyciela (Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; dalej: "ARiMR" lub "Agencja"), obejmującego zaległości w nienależnie pobranych płatnościach za 03/2012 r. – utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie, powołując się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. oraz na art. 34 § 5 i art. 33 pkt 1 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – dalej: "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna"). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ drugiej instancji wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w J.G.prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne z wniosku wierzyciela, na podstawie tytułu wykonawczego, o którym była mowa. Zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2014 r. (Nr [...]), organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego dłużnika (świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego). Wraz z zawiadomieniem, doręczono zainteresowanemu odpis tytułu wykonawczego. Doręczenie miało miejsce w dniu [...] lutego 2014 r. W dniu [...] lutego 2014 r. zobowiązany wniósł zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zakwestionował mianowicie istnienie dochodzonego obowiązku. Podniósł, że decyzja, na którą powołuje się Prezes Agencji, została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. w sprawie III SA/Wr [...]/[...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J.G.– działając na podstawie art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej – pismem z dnia [...] lutego 2014 r. (Nr [...]) wystąpił do wierzyciela o zajęcie przez niego, wymaganego prawem stanowiska. Jednocześnie, postanowieniem z tego samego dnia (Nr [...]), organ egzekucyjny pierwszej instancji zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne, wstrzymując też realizację zastosowanego środka egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. ([...]) wierzyciel uz-nał zgłoszony przez zobowiązanego zarzut nieistnienia obowiązku za niezasadny. W uzasadnieniu takiego orzeczenia wskazano, że decyzja, na którą powołuje się strona (z dnia [...]czerwca 2012 r., Nr [...]), dotyczy innej zaległości. Podstawę dochodzenia spornej należności stanowi zaś ostateczna decyzja z dnia [...] marca 2012 r. (Nr [...]). Pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie wierzyciela zostało utrzymane w mocy postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. ([...]). W tej sytuacji, Naczelnik Urzędu Skarbowego w J.G.– postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. (Nr [...]) – uznał za nieuzasadniony, wniesiony przez zobowiązanego zarzut nieistnienia obowiązku. Kwestionując legalność pierwszoinstancyjnego postanowienia organu egzekucyjnego, zobowiązany (pismem z dnia [...] lipca 2014 r.) wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej we W. zażalenie, w którym powielił argumentację zawartą w zarzutach. Dyrektor Izby Skarbowej we W. nie stwierdził naruszenia przez organ egzekucyjny pierwszej instancji przepisów prawa materialnego i procesowego, powodującego konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie uznania za nieuzasadniony zarzutu nieistnienia obowiązku. Organ drugiej instancji – po przedstawieniu unormowań dotyczących zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej – stwierdził, że zobowiązany wniósł w ustawowym terminie zarzut nieistnienia obowiązku, o którym mowa w art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Zauważył przy tym, że organ egzekucyjny – działając według art. 34 ustawy egzekucyjnej – wystąpił do wierzyciela (Prezesa ARiMR) o zajęcie stanowiska, w kwestii zasadności zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Następnie, organ egzekucyjny wyższego stopnia wywodził, że stanowisko wierzyciela w kwestii braku zasadności zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu jest w tym wypadku wiążące dla organu egzekucyjnego, zgodnie z dyspozycją art. 34 § 1 us-tawy egzekucyjnej. W postępowaniu zażaleniowym, także Dyrektor Izby Skarbowej jest związany ostatecznym postanowieniem wierzyciela, zawierającym stanowisko w kwestii zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu nieistnienia obowiązku. Organ egzekucyjny wyższego stopnia zaakcentował dalej, że argumentacja podnoszona konsekwentnie przez żalącego się jest chybiona. Wskazuje on mianowicie dwa orzeczenia sądów administracyjnych: wyrok WSA we W. z dnia [...]stycznia 2013 r. (a nie – jak to błędnie określił sam zainteresowany – z dnia [...]marca 2012 r.), wydany w sprawie III SA/Wr [...]/[...], oraz wyrok WSA w W. z dnia [...] marca 2013 r. (strona ponownie wskazała – błędnie – jako datę tego rozstrzygnięcia dzień [...] kwietnia 2013 r.), wydanego w sprawie V SA/Wa [...]/[...]. Oba wyroki nie dotyczą jednak decyzji, na podstawie której został wystawiony tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie, w której podstawę taką stanowiła decyzja z dnia [...] marca 2012 r. (Nr [...]), tycząca nienależnie pobranych płatności za [...]. Tymczasem pierwszy z wyroków, na które powołuje się zainteresowany, dotyczy nienależnie pobranych płatności bezpośrednich za 2009 r. (a nie za 2012 r.). Drugi z wyroków odnosi się natomiast do decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2009 r. II W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. zobowiązany wniósł o: 1. uchylenie z całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we W. i 2. umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...]. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla właściwego rozstrzygnięcia sprawy; 2. zignorowanie faktu bezprawnego wystawienia przez Prezesa Agencji tytułu wykonawczego Nr [...], mimo prawomocnych wyroków: WSA we W., z dnia [...] marca 2013 r. (III SA/Wr [...]/[...]) i WSA w W., z dnia [...] kwietnia 2013 r. (V SA/Wa [...]/[...]), stwierdzających niezasadność decyzji Prezesa ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności na rok 2009; 3. złamanie zasady prawdy obiektywnej, ponieważ pomimo prawomocnych wyroków sądów administracyjnych, o których mowa, wierzyciel uporczywie wystawia tytuł wykonawczy w jednym przedmiocie (płatność do tej samej działki gruntu), za podstawę prawną nie mającą żadnego odniesienia do rzeczywistego stanu rzeczy, który został udowodniony i potwierdzony przez sądy we wspomnianych wyrokach, w których wyeliminowane zostały dotychczasowe decyzje wydane w sprawie skarżącego; 4. złamanie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej. III W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. IV Dodatkowo, w piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2015 r., skarżący zażądał zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie, upatrując odstawy do wydania takiego orzeczenia we własnym wniosku (z tej samej daty, co pismo) o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa ARiMR z dnia [...] marca 2012 r. (Nr [...]). Pełnomocnik strony przeciwnej, obecny na rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie niniejszego wyroku, pozostawił wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania do uznania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: V Oceniając zaskarżone postanowienie według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, jednolity tekst: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647, w związku z art. 3 § 2 pkt 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej, w skrócie: "p.p.s.a."), Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy egzekucyjne prawa, ani materialnego ani procesowego, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie skontrolowanych orzeczeń z obrotu. VI Wymaga przede wszystkim silnego zaakcentowania, że w rozpoznawanej sprawie najistotniejszą kwestią jest specyficzny charakter rozstrzygnięć poddanych weryfikacji Sądu. Trafnie odwoływały się w tym zakresie organy egzekucyjne obu instancji do konstrukcji art. 34 § 1 u.p.e.a., w której – także w odniesieniu do zarzutu zobowiązanego, zgłoszonego na podstawie art. 33 pkt 1 tej samej ustawy – prawodawca przewiduje powinność tych organów uprzedniego uzyskania stanowiska wierzyciela odnośnie do sformułowanego zarzutu, przy czym legislator przesądził równocześnie kategorycznie, że wypowiedź wierzyciela jest wiążąca (celowe podkreślenie składu orzekającego) dla organu egzekucyjnego (art. 34 § 5 tej samej ustawy). Wynikają z tego co najmniej dwie podstawowe konsekwencje. Po pierwsze, rozstrzygając w sprawie zarzutu, organ egzekucyjny nie może przyjmować odmiennej oceny merytorycznej, niż to uczynił sam wierzyciel. Zakres kognicji organu egzekucyjnego jest w związku z tym znacznie zawężony. Ogranicza się bowiem niemal wyłącznie do formalnoprawnej tylko weryfikacji orzeczenia wierzyciela (przeprowadzenia oceny z punktu widzenia zachowania przez wierzyciela norm prawa procesowego). Po drugie, zobowiązany ma możliwość kontrolowania merytorycznej zasadności i legalności stanowiska wierzyciela w osobnym trybie nadzoru instancyjnego, a dodatkowo – również na drodze postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanym przypadku organy egzekucyjne obu instancji podjęły swoje rozstrzygnięcia co do zarzutu zgłoszonego przez skarżącego dopiero po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela (Prezesa Agencji), które to stanowisko – co wymaga dodatkowego, mocnego podkreślenia – posiada już także walor orzeczenia ostatecznego. W ten sposób, organy egzekucyjne orzekające w sprawie zastosowały się bez wątpienia po podstawowego obowiązku wynikającego z art. 34 § 1 u.p.e.a., obligującego je do wcześniejszego uzyskania stanowiska wierzyciela. Mając na uwadze ostateczne stanowisko wierzyciela Naczelnik Urzędu Skarbowego w J.G., postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. (Nr [...]), trafnie więc uznał zarzut skarżącego za nieuzasadniony, powołując się na przepis art. 34 § 1 i § 5 ustawy egzekucyjnej. Natomiast postanowieniem zaskarżonym w niniejszej sprawie, Dyrektor Izby Skarbowej we W. podzielił stanowisko organu egzekucyjnego pierwszej instancji. VII Podstawę wystawienia przez wierzyciela spornego w sprawie tytułu wykonaw-czego (Nr [...]) stanowiła decyzja Prezesa ARiMR z dnia z dnia [...] marca 2012 r. (Nr [...]). Decyzja ta – co wymaga dobitnego podkreślenia – ma walor rozstrzygnięcia ostatecznego i prawomocnego, nadal pozostając w obrocie z prawem. To ostatnie spostrzeżenie jest istotne z dwóch co najmniej przyczyn. Po pierwsze dlatego, że skarżący sugeruje, iż wszystkie wydane pod jego adresem decyzje w przedmiocie rzekomo nienależnie pobranych przez niego płatności rolnych zostały uchylone przez sądy administracyjne, wyrokami wskazanymi w skardze. Po drugie, ze względu na szczególny charakter decyzji ostatecznych. W nawiązaniu do pierwszej z dopiero co wymienionych przyczyn godzi się zauważyć, iż oba wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych (w. i w.) nie dotyczą wcale decyzji, na podstawie której wystawiony został tytuł egzekucyjny, którego dotyczył zarzut. Okoliczność tą wypada zresztą uznać za bezsporną, skoro dopiero wnioskiem datowanym na dzień [...] stycznia 2015 r. skarżący wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] marca 2012 r. (Nr [...]). Wpływ tego wniosku na toczące się postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie zostanie przez Sąd rozważony osobno. Decyzja ostateczna – druga z wcześniej wskazanych przyczyn – to decyzja, od której nie przysługuje już żaden środek odwoławczy w toku instancji. Orzeczenie takie korzysta z domniemania zgodności z prawem, do czasu jego ewentualnego wyeliminowania z obrotu, w jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji rozstrzygnięć ostatecznych (we wznowionym postępowaniu albo poprzez stwierdzenie nieważności). Taka sytuacja nie miała jednak miejsca do tej pory w rozpoznawanym przez Sąd przypadku. Taki właśnie stan faktyczny sprawy miał na uwadze zarówno wierzyciel, jak i organy egzekucyjne obu instancji. W konsekwencji, Prezes Agencji uznał zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 in fine u.p.e.a.) za nieusprawiedliwiony. Jako w pełni zasadne normatywnie (zwłaszcza w świetle zasady związania organu egzekucyjnego, proklamowanej w art. 34 § 5 u.p.e.a.) należy przeto uznać stanowisko organów egzekucyjnych obu instancji, które – dysponując ostatecznym stanowiskiem wierzyciela – wydały postanowienia uznające za nieuzasadniony zarzut rzekomego nieistnienia obowiązku, którego dotyczył sporny tytuł wykonawczy Nr [...] Z wszystkich do tej pory wyłuszczonych powodów, nie można było uznać za zasadny żadnego z zarzutów sformułowanych w skardze. VIII Osobnego omówienia wymaga zgłoszony przez skarżącego wniosek o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego. Skład orzekający nie mógł uwzględnić takiego żądania, w świetle jednoznacznej dyspozycji art. 56 p.p.s.a., zgodnie z którą: w "razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu (ostatnie już, celowe podkreślenie Sądu) postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu." W rozpoznawanym przypadku zachodzi zaś odwrotna zależność: postępowanie sądowe zostało wszczęte zanim jeszcze skarżący wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji, stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu egzekucyjnego Nr [...]. Skarga zainteresowanego wniesiona zatem została "przed", a nie "po" wszczęciu ekstraordynaryjnego postępowania administracyjnego, co wykluczało możliwość zastosowania art. 56 p.p.s.a. IX Cały dotychczasowy wywód Sądu prowadzi do ostatecznej konkluzji, iż skontrolowane postanowienia organów egzekucyjnych odpowiadają prawu. Dlatego też skargę należało oddalić, wedle dyspozycji art. 151 p.p.s.a.