III SA/Wr 689/07

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia[...] Nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami kategorii A, B, T postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł, skarżący wystąpił o zwolnienie go z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W załączonym do wniosku "oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania" skarżący wskazał, iż posiada gospodarstwo rolne o pow. 2.1723 ha, a dochód uzyskuje z wynajmu lokalu (500 zł), dzierżawy pola (800 zł rocznie) oraz z "pracy na wsi". We wniosku złożonym w dniu 17 kwietnia 2008 r. na urzędowym formularzu skarżący podniósł, iż "wykonuje prace dorywcze i sezonowe poza miejscem zamieszkania", a z tytułu wynajmu pomieszczeń gospodarczych uzyskuje dochód w wysokości 450 zł. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Odmowa uwzględnienia wniosku w całości jest następstwem nie wykazania należycie przez wnioskodawcę spełniania przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 214 u.p.s.a. i stanowi "kredytowanie" kosztów sądowych z budżetu Państwa, a zatem obowiązkiem Sądu jest szczególnie wnikliwa ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy. Skarżący – pomimo szczegółowego określenia przez referendarza sądowego w zarządzeniu z dnia 1 kwietnia 2008 r. informacji jakie powinien przedstawić w swoim wniosku – ograniczył się jedynie do przedłożenia takich danych, które miały świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. Wnioskodawca nie wyjaśnił wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową np. nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość osiąganego dochodu i wysokość ponoszonych wydatków, w tym w ogóle nie określił wysokości dochodu uzyskiwanego z tytułu wykonywanych dorywczych prac rolniczych czy wysokości dopłat z Unii Europejskiej do prowadzonego gospodarstwa rolnego; nie wyjaśnił także czy korzysta z pomocy finansowej osób trzecich lub pomocy opieki społecznej; nie określił wartości posiadanych ruchomości i skąd uzyskał środki na pokrycie wpisu od skargi (200 zł) oraz na wynagrodzenie osoby, która sporządza mu pisma procesowe, w tym nie wyjaśnił czy korzysta w tym zakresie z usług wskazanej w zażaleniu radcy prawnej A. U. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń Sygn. akt III SA/Wr 689/07 finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i na danym etapie postępowania, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Podkreślić również należy, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Sąd rozumie specyfikę prowadzenia gospodarstwa rolnego, niemniej w ogólnym założeniu prowadzenie gospodarstwa rolnego nie powinno różnić się od każdej innej działalności gospodarczej, w tym także w zakresie reguł planowania i zarządzania. Co więcej- rolnik ze względu na sezonowość dochodu w szczególności zobowiązany jest do staranności w planowaniu wydatków i gromadzenia oszczędności w okresie, gdy pozyskuje środki finansowe. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Sygn. akt III SA/Wr 689/07 W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a, orzekł jak w sentencji.