III SA/Wr 690/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz, Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 lutego 2012 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej oddala skargę. Sprawa była już rozpoznawana przez tutejszy Sąd, w następujących okolicznościach. Decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) Naczelnik Urzędu Celnego we W. – powołując się na przepisy art. 207 § 1 w związku z art. 67a § 1 pkt 3 i art. 67b § 1 ordynacji podatkowej – odmówił umorzenia kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł, nałożonej na skarżącego w 2008 r., na podstawie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie odmowy umorzenia wspomnianej kary zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Celnej we W., decyzją opisaną w sentencji niniejszego wyroku. W skardze na tą ostatnio wymienioną decyzję strona zawarła prośbę o umorzenie kary, powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. umarzające postępowanie wobec skarżącego, dotyczące zapłaty grzywny wymierzonej na podstawie ustawy o transporcie drogowym. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Po rozpoznaniu tej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzje organów celnych obu instancji (wyrok z dnia [...] r., sygn. akt [...]). Skład orzekający uznał wówczas, że wniosek skarżącego o umorzenie nałożonej kary powinien być rozpoznany na podstawie przepisów art. 42 i 241 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2103, 2104) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie sposobu i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (Dz. U. Nr 117, poz. 791). Zapatrywania tego nie podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który – po rozpoznaniu skargi kasacyjnej organu – uchylił wyrok tutejszego Sądu z dnia [...] r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania (wyrok NSA z dnia [...] r., sygn. akt [...]). W uzasadnieniu takiego orzeczenia NSA stwierdził, że postępowanie w sprawach o umorzenie kar pieniężnych nałożonych na podstawie ustawy o transporcie drogowym toczy się na podstawie przepisów ordynacji podatkowej. Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga nie mogła być uwzględniona, z następujących powodów. Na podstawie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przywoływanej w dalszych wywodach – skrótowo – jako "p.p.s.a.", sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania związany jest wykładnią dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W realiach tej sprawy oznacza to konieczność dokonania przez skład WSA orzekający aktualnie w sprawie oceny zaskarżonej decyzji w kontekście stosownych przepisów ordynacji podatkowej. Podstawowe znaczenie dla podjęcia przez organy celne niewadliwego rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku skarżącego o umorzenie kary pieniężnej nałożonej na niego w 2008 r. na podstawie przepisów ustawy o transporcie drogowym ma bez wątpienia przepis art. 67a § 1 pkt 3 ordynacji podatkowej, przewidujący możliwość umorzenia – w całości lub w części – zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż trafnie przyjęły organy celne obu instancji, że przywołany przepis stwarza jedynie możliwość umorzenia określonych należności, nie nakłada jednak na organy takiej powinności. Ustawodawca poddał zatem kwestię umorzenia ocenie organów. Organ odwoławczy słusznie wywodził w związku z tym, iż umorzenie jest instytucją, która powinna mieć zastosowanie wyjątkowo, gdy przemawia za tym ważny interes podatnika, co oznacza sytuację, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości. Dotyczy to zwłaszcza znacznego obniżenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, spowodowanych klęską lub innymi wypadkami losowymi, niezależnymi od strony. Z materiału dowodowego zebranego w rozpoznawanym przypadku wynika tymczasem, że strona skarżąca od wielu lat znajduje się wraz z żoną w trudnej sytuacji finansowej. Nie jest to więc ani okoliczność nowa, ani nadzwyczajna, spowodowana przyczynami niezależnymi od wnioskodawcy. Dyrektor Izby Celnej zwrócił także uwagę na szczegółowe uzasadnienie pierwszoinstancyjnej decyzji i z takim zapatrywaniem trzeba się zgodzić. Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził bowiem, że o istnieniu ewentualnego, ważnego interesu podmiotu zainteresowanego umorzeniem zaległości nie może przesądzać jego subiektywne przekonanie o istnieniu podstaw do zastosowania tej instytucji. Powołując się przy tym na dotychczasowe orzecznictwo w tego typu sprawach, organ ten nawiązał również do nadzwyczajnych przypadków losowych jako podstawy umorzenia. Podkreślił też – trafnie – iż nie bez znaczenia jest również to, w jakiej kondycji finansowej znajdował się wnioskodawca w momencie powstania zaległości. Skład orzekający w pełni podziela pogląd organu pierwszej instancji, zgodnie z którym niepowodzenia w prowadzonej działalności, na które powołał się skarżący uzasadniając swój wniosek, nie mogły skutkować umorzeniem zaległości finansowych wobec Skarbu Państwa. Konsekwencje współpracy z nieuczciwymi kontrahentami stanowią element nieodzownego ryzyka osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Skutków tych nie może przejmować na siebie budżet Państwa. To przedsiębiorca dobiera bowiem kontrahentów i powinien zastrzec takie warunki umowy, które umożliwią skuteczne dochodzenie własnych należności. Nie sposób wreszcie odmówić racji rozumowaniu Naczelnika Urzędu Celnego, iż także fakt ponoszenia wydatków na zakup leków nie mógł stanowić podstawy do wnioskowanego umorzenia nałożonej kary, skoro istnieje możliwość odliczenia wydatków na rehabilitację (w tym również na leki) od dochodów stanowiących podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Z kolei uwzględnienie jako podstawy zastosowania ulgi, o którą ubiegał się skarżący, zadłużenia wobec innych podmiotów (poza organami podatkowymi) oznaczałoby w konsekwencji – co trafnie zauważył organ pierwszej instancji – przerzucenie ekonomicznego ryzyka prowadzonej działalności na pozostałych podatników. Reasumując, skład orzekający Sądu nie dopatrzył się naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 przez organy celne. W szczególności, w świetle wszystkich przedstawionych okoliczności, które organy obu instancji przyjęły za podstawę swoich rozstrzygnięć, nie można skutecznie zarzucić naruszenia przez nie granic swobodnej oceny dowodów. Przeciwnie, argumentacja organów celnych jest logiczna, spójna i przekonująca. Skoro skontrolowane orzeczenia okazały się zgodne z prawem, Sąd był zobligowany do oddalenia skargi, stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a. W związku z zawartą w skardze prośbą o umorzenie należności, adresowaną do Sądu, wymaga wyjaśnienia, że sądy administracyjne pełnią specyficzną rolę. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują swój wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowaną pod względem zgodności z prawem. Kontroli tej podlegają również – jak w niniejszej sprawie – wydawane w toku postępowania postanowienia, na które służy zażalenie lub kończące postępowanie w sprawie (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Tak określona kognicja sądów administracyjnych ograniczona została wyłącznie do badania legalności konkretnych działań, orzeczeń oraz innych aktów i czynności organów administracji publicznej, a także do przeciwdziałania ewentualnej bezczynności tych organów. Nie mieści się natomiast w zakresie kompetencji sądów administracyjnych merytoryczne orzekanie w sprawie. W realiach tego, konkretnego przypadku oznacza to, iż skład rozpoznający sprawę mógł jedynie ocenić zgodność z prawem odmowy umorzenia kary pieniężnej o co wnosił skarżący (co też Sąd uczynił). Nie mógł natomiast sam decydować o zastosowaniu (lub o odmowie zastosowania) ulgi, o którą ubiegał się wnioskodawca.