III SA/Wr 698/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała, , , po rozpoznaniu w dniu ... r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu sądowego od skargi na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we W z dnia ... r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi C P na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wykreślenia z urzędu wpisu dotyczącego działalności gospodarczej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie Sąd zarządzeniem z dnia [...] r. wezwał C P , na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193), do uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia [...] r. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W Nr [...] z dnia [...]r. w kwocie 200 zł. Pismem z dnia [...] r. C P złożył wniosek o zwolnienie od uiszczenia wpisu. Nadto skarżący, w wyniku wezwania referendarza sądowego z dnia [...]r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W sporządzony na urzędowym formularzu odrębny wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, iż nie osiąga dochodów, nie posiada aktywów o wysokim stopniu płynności, posiada natomiast – wystawiony do sprzedaży - dom w W o pow. ...m², a nadto [...] udziałów o wartości nominalnej [...] zł (każdy w spółce z.o.o.), lecz nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy wskazując, że skarżący pomimo szczegółowego określenia w zarządzeniu z dnia [...] r. informacji jakie powinien przedstawić we wniosku, ograniczył się jedynie do przedłożenia takich danych, które miały świadczyć o jego złej sytuacji materialnej i braku dochodów. Nie wyjaśnił natomiast wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację materialną np.: nie wyjaśnił z jakich środków się utrzymuje, z czyjej pomocy finansowej korzysta, nie przedłożył żadnej dokumentacji finansowej dotyczącej prowadzonej działalności gospodarczej, nie wskazał również dlaczego nie zaprzestaje prowadzenia tej działalności, skoro twierdzi, że jest ona działalnością niedochodową. Sygn. akt III SA/Wr 698/07 Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu [...]., który tego samego dnia wniósł sprzeciw żądając uchylenia wyżej wskazanego orzeczenia referendarskiego w całości, wnosząc o udzielenie prawa pomocy w postaci zwolnienia z opłaty sądowej. W uzasadnieniu sprzeciwu lakonicznie wskazał, że nie osiąga dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, prowadzenia spraw spółki z.o.o. oraz posiadania jej udziałów. Wskazał nadto, że nie osiąga żadnych dochodów z tytułu posiadania nieruchomości, nie zaciągał pożyczek, nie posiada akcji i obligacji. Reasumując zaś wskazał jednak, że "nie jest w stanie pokryć opłaty sądowej bez doznania uszczerbku na swoim utrzymaniu". Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z dnia [...]r. skarżący został wezwany, w trybie art. 255 p.p.s.a., w terminie siedmiu dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, do szczegółowego wyjaśnienia sytuacji finansowej w której pozostaje poprzez wskazanie z jakich środków się utrzymuje (czy korzysta z pomocy finansowej, skoro we wniosku podaje, że nie posiada żadnych dochodów), jaka jest wartość domu położonego w W przy ul. [...] u ze wskazaniem na jakim etapie jest jego sprzedaż, oświadczenie czy jest właścicielem jeszcze innych nieruchomości, wyjaśnienie dlaczego nie zaprzestaje prowadzenia działalności gospodarczej [...] C P, skoro działalność ta jest w jego ocenie działalnością niedochodową oraz określenie struktury ponoszonych wydatków. Niniejsze zarządzenie zostało doręczone skarżącemu w dniu [...]r., który to pismem z dnia [...]r. oświadczył, że nie osiąga dochodów oraz nie korzysta z pomocy finansowej, nie posiada aktualnej wyceny nieruchomości. Nadto wskazał, że "działalność gospodarcza [...] przynosiła dochód i stąd istnieje szansa, że w przyszłości będzie również przynosiła zyski". Skarżący oświadczył również, że posiada [...] % udziałów w spółce C B P sp.z.o. z siedzibą we W . Odnosząc się zaś do wskazania struktury wydatków, skarżący wskazał jedynie, że "ponosi wydatki na żywność, media, transport, odzież oraz opiekę medyczną". Sygn. akt III SA/Wr 698/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, iż zgłoszone w sprzeciwie żądanie uchylenia postanowienia referendarskiego z dnia [...] r. nie może odnieść skutku w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza sądowego z mocy samej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Natomiast wywiedziona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej skarżącego stanowi uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Stosownie natomiast do art. 245 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać, zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Skoro zatem postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący, choć wzywany na mocy art. 255 p.p.s.a., nie dostarczył informacji pierwotnie wskazanych przez referendarza sądowego, a następnie przez Sąd, w tym min. nie wyjaśnił z jakich środków się utrzymuje, z czyjej pomocy finansowej korzysta, nie przedłożył żadnej dokumentacji finansowej dotyczącej prowadzonej działalności gospodarczej, nie wskazał dlaczego nie zaprzestaje prowadzenia tej działalności, skoro twierdzi, że jest ona działalnością niedochodową, a wreszcie nie wskazał jaka jest wartość znajdującej się w jego posiadaniu nieruchomości (domu o pow. [...] m ² położonego w W przy ul. [..]) i na jakim etapie jest jej sprzedaż oraz nie wyjaśnił czy czerpie z tej nieruchomości korzyści finansowe np. poprzez wynajem pomieszczeń. W sprzeciwie natomiast podniósł, że nie jest możliwe aby pokrył opłatę sądową bez doznania uszczerbku na swoim utrzymaniu, wskazując jedynie lakonicznie, że nie osiąga dochodów (z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, posiadania nieruchomości, prowadzenia spraw spółki z.o.o. oraz posiadania udziałów). Jednocześnie skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu wskazał, że "działalność gospodarcza [...] przynosiła dochód i stąd istnieje szansa, że w przyszłości będzie przynosiła zyski oraz potwierdził że posiada [...] % udziałów w spółce C B P sp z. o. o. Nadto oświadczył, że ponosi wydatki na żywność, media, transport, odzież i opiekę medyczną. Stwierdzić zatem należy, że wyjaśnienia skarżącego co do sytuacji finansowej w której się znajduje są – w ocenie Sądu - bezspornie wewnętrznie sprzeczne. Z jednej bowiem strony skarżący wskazał, że nie osiąga żadnych dochodów, nie korzysta z żadnej pomocy finansowej, a w konsekwencji nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z uiszczeniem wpisu sądowego. Podczas gdy z drugiej strony oświadczył, że samodzielnie ponosi ciężary związane z utrzymaniem nieruchomości (domu o pow. [...] m ² położonego w W przy ul. [...]), zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych w postaci: dokonywania zakupów żywności, odzieży, środków medycznych, regulowania opłat za transport, media. Skarżący podniósł również, że nie likwiduje działalności gospodarczej, gdyż oczekuje, że "będzie ona w przyszłości przynosiła zyski". Powyższe dowodzi, że skarżący musi posiadać dodatkowe źródło dochodów, choć nie zostało ono ujawnione w jego oświadczeniach skoro – jak sam wskazał – nie ma problemów z ponoszeniem wydatków związanych nie tylko z utrzymaniem siebie, lecz również z utrzymaniem nieruchomości, którą posiada (domu o powierzchni [...] m²). Powyższe wskazuje również na fakt uchylania się skarżącego od pełnego, wyczerpującego udzielenia odpowiedzi na wezwanie Sądu, pomimo szczegółowego określenia przez Sąd zakresu informacji jakie winien udzielić, celem umożliwienia Sądowi ustalenia jego rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej. Przyjąć zatem należy, że skarżący pomimo stosownych wezwań, nie przedstawił okoliczności oraz dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku pomimo okoliczności, że to właśnie na nim ciąży obowiązek zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W konsekwencji Sąd nie mógł w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości ustalić sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny był zatem stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musiała zostać relatywnie odniesiona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - zostałby przeniesiony ciężar związany ze zwolnieniem skarżącego od uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we W uznał, iż na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy procesowej, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.