III SA/Wr 698/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu sądowego od skargi na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 września 2008 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi C. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wykreślenia z urzędu wpisu dotyczącego działalności gospodarczej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...]. C. P. złożył wniosek o zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Nadto skarżący, w wyniku wezwania referendarza sądowego z dnia 15 stycznia 2008 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu sporządzony na urzędowym formularzu odrębny wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, iż nie osiąga dochodów, nie posiada aktywów o wysokim stopniu płynności, posiada natomiast – wystawiony do sprzedaży - dom w Warszawie o pow. 300 m², a nadto 1000 udziałów o wartości nominalnej 50 zł (każdy w spółce z.o.o.), lecz nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia 6 lutego 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu lakonicznie wskazał, że nie osiąga dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, prowadzenia spraw spółki z.o.o. oraz posiadania jej udziałów. Wskazał nadto, że nie osiąga żadnych dochodów z tytułu posiadania nieruchomości, nie zaciągał pożyczek, nie posiada akcji i obligacji. Reasumując zaś wskazał jednak, że "nie jest w stanie pokryć opłaty sądowej bez doznania uszczerbku na swoim utrzymaniu". Zarządzeniem z dnia 28 lutego 2008 r. skarżący został wezwany do szczegółowego wyjaśnienia sytuacji finansowej, w której pozostaje poprzez wskazanie z jakich środków się utrzymuje (czy korzysta z pomocy finansowej, skoro we wniosku podaje, że nie posiada żadnych dochodów), jaka jest wartość domu położonego w Warszawie ze wskazaniem na jakim etapie jest jego sprzedaż, oświadczenie czy jest właścicielem jeszcze innych nieruchomości, wyjaśnienie dlaczego nie zaprzestaje prowadzenia działalności gospodarczej [...], skoro działalność ta jest w jego ocenie działalnością niedochodową oraz określenie struktury ponoszonych wydatków. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący oświadczył, że nie osiąga dochodów oraz nie korzysta z pomocy finansowej, nie posiada aktualniej wyceny nieruchomości. Nadto wskazał, że "działalność gospodarcza [...] przynosiła dochód i stąd istnieje szansa, że w przyszłości będzie również przynosiła zyski". Skarżący Sygn. akt III SA/Wr 698/07 oświadczył również, że posiada 100 % udziałów w spółce [...] z siedzibą we Wrocławiu. Odnosząc się zaś do wskazania struktury wydatków, skarżący wskazał jedynie, że "ponosi wydatki na żywność, media, transport, odzież oraz opiekę medyczną". Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2008 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy. W dniu 4 sierpnia 2008 r. skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia go z opłaty sądowej wskazując w uzasadnieniu, że nie osiąga dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej i z posiadanych nieruchomości. Podniósł, że przeciwko niemu prowadzone są liczne egzekucje komornicze. Dodał, że utrzymuje się z "nieregularnych źródeł osobowych, a uzyskiwane w ten sposób środki wystarczają tylko na zaspokojenie niezbędnych potrzeb". Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienił dom o pow. 300 m2 znajdujący się na działce o pow. 1245 m2. W piśmie z dnia 5 września 2008 r. skarżący podniósł, że nie posiada rachunków osobistych, a konto firmowe zostało zajęte przez Komornika Rewiru XII przy Sądzie Rejonowym dla W...– K., który to komornik prowadzi przeciwko niemu również egzekucje z innych tytułów i posiada w związku z tym całą dokumentację. Dodał, że wspomniane "źródła osobowe" to jego znajomi; koszty utrzymania to przede wszystkim żywność. Wskazał, że w sezonie letnim koszty utrzymania domu są praktycznie zerowe, a gdyby posiadał 200 zł, to przeznaczyłby je na żywność. Poinformował, że w celu sprzedaży posiadanej nieruchomości podpisał około 10 umów z agencjami nieruchomości, a decyzją Prezydenta W. prowadzona przez niego działalność gospodarcza została wykreślona z ewidencji. Postanowieniem z dnia 19 września 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, że wykazał już, iż nie osiąga dochodów z pracy wykonywanej na rzecz spółki, z działalności gospodarczej i z tytułu posiadania nieruchomości. W ocenie skarżącego to Sąd powinien wystąpić do komornika, urzędu skarbowego, czy banku w celu uzyskania informacji o jego stanie majątkowym i weryfikacji podanych przez niego danych. Sygn. akt III SA/Wr 698/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w sprawie przyznania prawa pomocy, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że sprawę o przyznanie prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i że będzie ona rozpatrywana ponownie – przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie natomiast z art. 243 p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Na wstępie podkreślić należy, iż z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skoro zatem postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie dostarczył informacji pierwotnie wskazanych przez referendarza sądowego, a Sygn. akt III SA/Wr 698/07 następnie przez Sąd, w tym min. nie wyjaśnił z jakich środków się utrzymuje, z czyjej pomocy finansowej korzysta, nie przedłożył żadnej dokumentacji finansowej dotyczącej prowadzonej działalności gospodarczej, nie wskazał dlaczego nie zaprzestaje prowadzenia tej działalności, skoro twierdzi, że jest ona działalnością niedochodową, nie wykazał, iż podjął środki w celu sprzedaży posiadanej nieruchomości (przez przedstawienie np. umów zawartych z agencjami nieruchomości) oraz nie wyjaśnił czy czerpie z tej nieruchomości korzyści finansowe np. poprzez wynajem pomieszczeń. Ponadto skarżący nie udokumentował, iż są prowadzone przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, wskazując w sprzeciwie, że to Sąd powinien wystąpić do określonych instytucji w celu uzyskania informacji o jego sytuacji materialnej. Godzi się w tym miejscu podkreślić, że obowiązkiem strony występującej z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a nie Sądu, jest wykazanie i udokumentowanie swojej trudnej sytuacji finansowej uzasadniającej zwolnienie z kosztów sądowych. Wskazać ponadto trzeba, że przedstawiona przez skarżącego jego sytuacja finansowa budzi wątpliwości. Z jednej strony skarżący podał, że nie osiąga żadnych dochodów, podczas gdy z drugiej strony wskazuje, że samodzielnie ponosi koszty utrzymania domu o pow. 300 m ² położonego w Warszawie oraz koszty własnego utrzymania (np. koszty żywności, odzieży). Dziwi także, że skarżący nie likwiduje prowadzonej działalności, skoro nie przynosi mu ona żadnych zysków. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżący, pomimo stosownych wezwań, nie przedstawił okoliczności i dokumentów, które uprawdopodobniałyby, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić przy tym trzeba, że obowiązkiem skarżącego, a nie Sądu, było zgromadzenie odpowiednich dokumentów obrazujących jego sytuację finansową. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, iż na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 p.p.s.a., podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów, orzeczono jak w sentencji