III SA/Wr 703/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. R., działającego pod firmą A na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że decyzja wymieniona w punkcie I nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz strony skarżącej 295 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć) zł kosztów postępowania sądowego. Jednolitym Dokumentem Administracyjnym SAD [...] z dnia [...] objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym m. in. towary: 1) ubrania windsurfingowe (pochodzące z Chin) zaklasyfikowane do kodu PCN 4015 90 00 0 ze stawką konwencyjną 9%; 2) ubrania windsurfingowe (pochodząc z Holandii) zaklasyfikowane do kodu 4015 90 00 0 ze stawką konwencyjną 1,8%; 3) buty windsurfingowe, zaklasyfikowane do kodu 6402 19 00 0 ze stawką konwencyjną 17%. Wobec wątpliwości co do klasyfikacji sprowadzonego przez M. R., działającego pod firmą A, towaru, organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie i w decyzji nr [...] z dnia [...] uznał, że ubrania windsurfingowe należało objąć kodem PCN 6113 00 10 0 ze stawką konwencyjną odpowiednio 23,1 % i 4,6%, zaś sprowadzone buty kodem 6404 19 90 0, przy czym stawka przyjęta przez importera została zmieniona. Wskutek odwołania się strony od tej decyzji sprawę rozpatrywał Prezes Głównego Urzędu Cel, który decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie w mocy. Strona zaskarżyła tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2004 r. (3 I SA/Wr 4027/01), uchylił zaskarżoną decyzję. Dyrektor Izby Celnej we W. złożył skargę kasacyjną od wymienionego wyroku, jednakże prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2004 r. (3 I SA/Wr 4027/01) skarga ta została odrzucona, jako wniesiona po terminie. Wobec uchylenia decyzji organu drugiej instancji w obiegu prawnym pozostało odwołanie strony od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego we W. nr [...] z dnia [...]. Dyrektor Izby Celnej we W., po ponownym rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego we W. z dnia [...]. Decyzję Dyrektora Izby Celnej strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o: - uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; - wstrzymanie wykonania tej decyzji do czasu rozpoznania sprawy; - zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: - art. 65 § 5 Kodeksu celnego – przez wydanie decyzji administracyjnej po upływie trzyletniego terminu przedawnienia, a ponadto, z ostrożności procesowej, także naruszenie: - art. 121, art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej – poprzez nieprzestrzeganie zasady bezstronności, niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej. Wskazując na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 2004 r. (3 I S.A./Wr 4027/01) – uchylający zaskarżoną decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego we W. z dnia [...] – Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że Sąd nie rozpoznał skargi merytorycznie. Sąd przyjął bowiem, że wniosek strony o uchylenie decyzji zasługuje na uwzględnienie z przyczyn innych niż podniesione przez skarżącego. Uznał, że decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł wydana została po upływie terminu przedawnienia. Wskazał, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji jest związany trzyletnim terminem określonym w art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Dyrektor Izby Celnej we W. zauważył, że takie stanowisko Sądu Wojewódzkiego nie utrzymało się w orzecznictwie, o czym świadczyć mogą wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie m. in. z dnia 20 lipca 2004 r. (GSK 675/04, GSK 676/04). Nie zgodził się ze stanowiskiem strony skarżącej, iż wymienione wyroki powinny być traktowane jedynie jako wyjątki. Podniósł przy tym, iż nowe orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygają zagadnienie prawne dotyczące skutków prawnych upływu trzyletniego terminu przewidzianego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego w toku postępowania odwoławczego w sytuacji, gdy decyzja organu pierwszej instancji została wydana przed upływem tego terminu, czyli w sytuacji identycznej jak w rozpatrywanej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanych wyrokach stwierdził, że zastrzeżony w przepisie art. 65 § 5 Kodeksu celnego trzyletni termin dotyczy wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, gdyż do kompetencji tego organu należy weryfikacja wadliwego zgłoszenia celnego. Przepis ten nie wymaga, by decyzja wydana na jego podstawie była decyzja ostateczną. Według NSA, celem dokonanej nowelizacji Kodeksu celnego (ustawa z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej, Dz. U. Nr 120, poz. 1122) było poprzez dodanie odwołania, jako dodatkowej przyczyny uzasadniającej zawieszenie biegu terminu do wydania decyzji (art. 65 § 5a Kodeksu), wydłużenie czasu, w którym możliwe będzie uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Wydłużenie tego czasu przez ustawodawcę nie może być interpretowane w kierunku odwrotnym poprzez przyjęcie, że przed upływem terminu przewidzianego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego musi być także wydana decyzja organu odwoławczego. W niniejszej sprawie przyjęcie zgłoszenia celnego nastąpiło w dniu 30 czerwca 1998 r., decyzja o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe została wydana w dniu 4 czerwca 2001 r. (doręczona stronie w dniu 6 czerwca 2001 r.), a zatem termin określony w art. 65 § 5 Kodeksu celnego został zachowany. Uwzględniając te okoliczności oraz fakt, że – jak stwierdził Dyrektor Izby Celnej – Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozpoznawał skargi merytorycznie, tj. nie odniósł się do poprawności klasyfikacji taryfowej sprowadzonego przez stronę towaru, Dyrektor Izby Celnej, po ponownym rozpatrzeniu odwołania przy zastosowaniu art. 26 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym, gdyż została wydana z naruszeniem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Kwestionowane w skardze rozstrzygnięcie zostało wydane po orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 2004 r. (3 I SA/Wr 4027/01), którym Sąd ten – po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] (Nr [...]) w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe – uchylił zaskarżoną decyzję. W motywach orzeczenia Sąd wskazał, że przewidziany w art. 65 § 5 Kodeksu celnego trzyletni termin do wydania decyzji, o której mowa w § 4 tego artykułu (a takie właśnie rozstrzygnięcie było przedmiotem kontroli Sądu), wiąże organy obu instancji, gdyż przed nowelizacją Kodeksu celnego ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122), która weszła w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r., toczące się postępowanie odwoławcze nie powodowało jeszcze wówczas zawieszenia biegu tego terminu. Dopiero dodanie § 5a do art. 65 Kodeksu celnego (według którego "przepisy art. 230 § 5 i 6 stosuje się odpowiednio") spowodowało, że od dnia 10 sierpnia 2003 r. zawieszenie biegu wspomnianego terminu następowało także wskutek wniesienia odwołania od decyzji w sprawie długu celnego (art. 230 § 5 pkt 3 Kodeksu celnego), jego zaś dalszy bieg rozpoczynał się po doręczeniu rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu odwoławczym (art. 230 § 6 pkt 3 Kodeksu celnego). W przywołanym wyroku stwierdzono, że tak interpretowany termin sprzed nowelizacji Kodeksu celnego nie został zachowany, gdyż organ drugiej instancji – wydając decyzję po upływie trzyletniego terminu – złamał ustawowy zakaz wydawania decyzji dokonującej ostatecznego, merytorycznego sprawdzania zgłoszenia celnego i określającej kwotę długu celnego. Sąd podkreślił przy tym, że "upływ terminu powinien natomiast skutkować zakończeniem bezprzedmiotowego już wtedy postępowania w sprawie sprawdzenia prawidłowości zgłoszenia celnego i ewentualnego określenia właściwej kwoty długu celnego, ponieważ merytoryczna decyzja w tym przedmiocie nie mogła być wydana. Uwzględniając te okoliczności, organ odwoławczy powinien był uchylić pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie, a postępowanie w sprawie – umorzyć, na podstawie art. 208 § 1 ordynacji podatkowej, w związku z art. 262 kodeksu celnego." Rozpatrując sprawę ponownie, Dyrektor Izby Celnej we W. decyzją z dnia [...] (Nr [...]) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego we W. z dnia [...] (Nr [...]). Odnosząc się do poglądu prawnego wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2004 r., Dyrektor Izby Celnej we W. wywiódł, że Sąd ten nie rozpoznał skargi merytorycznie, lecz uznał, iż decyzja organu drugiej instancji została wydana po upływie terminu przedawnienia, gdy tymczasem zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy jest związany terminem określonym w art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Dyrektor Izby Celnej stwierdził przy tym, że stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w kwestii przedawnienia nie zostało zaaprobowane w orzecznictwie, o czym mogą świadczyć wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. (GSK 675/04 i GSK 676/04), rozstrzygające zagadnienie skutków prawnych upływu trzyletniego terminu z art. 65 § 5 Kodeksu celnego w toku postępowania odwoławczego, gdy decyzja pierwszoinstancyjna została wydana przed upływem tego terminu, a więc w sytuacji identycznej, jak w niniejszej sprawie. W wyrokach tych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zastrzeżony w art. 65 § 5 Kodeksu celnego trzyletni termin dotyczy wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, gdyż do kompetencji tego organu należy weryfikacja wadliwego zgłoszenia celnego. Wobec takiego zapatrywania Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii przedawnienia, o którym mowa w art. 65 § 5 Kodeksu celnego, Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu nie uznał się za związanego – zawartym w wyroku z dnia 28 kwietnia 2004 r. (3 I SA/Wr 4026/01) – stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu co do wykładni art. 65 § 5 Kodeksu celnego, i w konsekwencji – wywodząc, że w orzeczeniu tym Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozstrzyga kwestii klasyfikacji taryfowej towaru sprowadzonego przez stronę skarżącą – dokonał merytorycznej oceny pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia i utrzymał je w mocy. Takie postępowanie organu celnego narusza art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Według tego przepisu, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Sformułowana w art. 153 zasada oznacza, że "orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą" (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 220). W konsekwencji, organ administracji rozpatrujący sprawę ponownie jest zobowiązany stosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy wyrażone w orzeczeniach sądowych wydanych w innych sprawach. Nawet w razie sporu co do oceny prawnej danej kwestii, czy też istnienia odmiennych interpretacji prawa, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu w danej sprawie mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym trybie. Odnosząc poczynione uwagi do rozpoznawanej sprawy, należy podkreślić, że organ celny – będąc związany oceną prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w kwestii wykładni art. 65 § 5 Kodeksu celnego – nie mógł odstąpić od stanowiska tego Sądu, z powołaniem się na wydane w innych sprawach wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których dokonano odmiennej interpretacji wspomnianego przepisu. Dopóki bowiem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 2004 r. (3 I SA/Wr 4027/01) nie zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie, dopóty pozostaje on w obrocie prawnym, co oznacza, że wyrażona w nim ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie zarówno ten Sąd, jak i organy celne. Odmienne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii wykładni art. 65 § 5 Kodeksu celnego (sformułowane przy rozpoznawaniu innych spraw) nie uchyla samo przez się działania zasady wyrażonej w art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i nie zwalnia organu administracji z obowiązku rozpatrzenia sprawy z zastosowaniem oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 2004 r. (3 I SA/Wr 4027/01). Co zaś się tyczy zawartych w skardze merytorycznych zarzutów dotyczących naruszenia prawa celnego materialnego, a także reguł postępowania celnego, to ze względu na dostrzeżone wadliwości zaskarżonej decyzji i związaną z tym konieczność uwzględnienia przy ponownym rozpatrywaniu sprawy oceny prawnej i wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 2004 r. (3 I SA/Wr 4027/01), odnoszenie się Sądu do tych zarzutów byłoby na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego przedwczesne. Skoro wszczęte skargą M. R. postępowanie sądowe pozwoliło stwierdzić, że organ celny – odstępując od wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania – dopuścił się naruszenia art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przeto – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) tej ustawy – należało orzec, jak w punkcie I sentencji wyroku. Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200, zaś rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku znajduje umocowanie w art. 152 tejże ustawy.