III SA/Wr 724/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Józef Kremis, Sędzia WSA Małgorzata Malinowska - Grakowicz, Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca), , Protokolant Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 marca 2012 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złote kosztów postępowania; III. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. Sprawa była już rozpoznawana przez tutejszy Sąd, w następujących okolicznościach. Decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) Naczelnik Urzędu Celnego (dalej "UC") w L. cofnął stronie skarżącej rejestrację jednego – z pozostających w jej dyspozycji – automatu do gier o niskich wygranych. Po złożeniu odwołania od tej decyzji, spółka wniosła także o zawieszenie postępowania w sprawie przez Dyrektora Izby Celnej (dalej "IC") we W. Organ drugiej instancji wydał następujące orzeczenia w sprawie: 1) w dniu [...] r. zapadło postanowienie Nr [...], w którym odmówiono zawieszenia postępowania; 2) w dniu [...] r. wydana została decyzja o identycznym numerze (co dopiero wymienione postanowienie), utrzymująca w mocy – po rozpatrzeniu odwołania strony – pierwszoinstancyjną decyzję Naczelnika UC z dnia [...] r. (w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu); 3) w dniu [...] r. zapadło kolejne postanowienie (Nr [...]), utrzymujące w mocy – po rozpatrzeniu zażalenia strony – postanowienie tego samego organu z dnia [...] r. (w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania). Spółka zaskarżyła do tutejszego Sądu zarówno decyzję Dyrektora IC z dnia [...] r., załatwiającą ostatecznie sprawę cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych, jak i postanowienie tego samego organu z dnia [...] r., wydane w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania. Wyrokiem z dnia [...] r. ([...]) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. Organ wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku. Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest w toku. Natomiast postanowieniem z dnia [...] r. ([...]) tutejszy Sąd umorzył postępowanie w sprawie ze skargi spółki na postanowienie Dyrektora IC z dnia [...] r. (Nr [...]), odmawiające ostatecznie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie o cofnięcie wspomnianej rejestracji automatu. Umarzając postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi spółki na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania skład orzekający przyjął, iż stało się ono bezprzedmiotowe, wskutek wcześniejszego wyeliminowania z obrotu decyzji organu odwoławczego z dnia [...] r. (wyrokiem z dnia [...] r., [...]). Takiego zapatrywania nie podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który – postanowieniem z dnia [...] r. ([...]) – uchylił postanowienie tutejszego Sądu z dnia [...] r. ([...]). Konieczne było zatem ponowne rozpoznanie przez WSA skargi spółki na postanowienie Dyrektora IC z dnia [...] r. (Nr [...]), utrzymujące – po rozpatrzeniu zażalenia strony – postanowienie tego samego organu z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie o cofnięcie rejestracji automatu do gier o niskich wygranych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Z końcowego fragmentu uzasadnienia rozstrzygnięcia NSA z dnia [...] r. ([...]) wynika, że powodem uchylenia postanowienia tutejszego Sądu z dnia [...] r. ([...]) było niewyjaśnienie, na jakiej podstawie prawnej Sąd ten uznał, że nieprawomocny wyrok tego samego Sądu z dnia [...] r. ([...]), wydany w sprawie cofnięcia rejestracji automatu, wyeliminował automatyczne z obrotu prawnego wszystkie rozstrzygnięcia podjęte w toku postępowania przed organem drugiej instancji (w tym postanowienie ostatecznie odmawiające zawieszenia postępowania, którego legalność stanowi istotę sporu w niniejszej sprawie). NSA podkreślił, że sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił również toku rozumowania, który doprowadził skład orzekający do takich wniosków. Zarzucił w związku z tym, że uzasadnienie postanowienia WSA z dnia [...] r. ([...]) nie zawiera wyjaśnienia i oceny prawnej wpływu wydania wyroku z dnia [...] r. ([...]) na postępowanie w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania odwoławczego. W ocenie NSA, wszystkie wymienione braki uzasadnienia powodują, iż postanowienie Sądu z dnia [...] r. ([...]) nie spełnia wymogów określonych w art. 141 § 4 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę tego postanowienia. Skład Sądu rozpoznający obecnie sprawę ze skargi spółki na ostateczne postanowienie Dyrektora IC wydane w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie, której przedmiotem było cofnięcie rejestracji automatu do gier o niskich wygranych, nie jest w stanie wyjaśnić toku rozumowania, który skłonił skład orzekający poprzednio w tej sprawie do przyjęcia stanowiska, zgodnie z którym uchylenie przez tutejszy Sąd – nieprawomocnym (celowe podkreślenie Sądu) wyrokiem z dnia [...] r. ([...]) – drugoinstancyjnej decyzji wydanej w przedmiocie cofnięcia rejestracji eliminuje automatycznie z obrotu prawnego wszystkie rozstrzygnięcia podjęte w toku postępowania przed organem drugiej instancji, w tym postanowienie ostatecznie odmawiające zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie cofnięcia rejestracji. Zachodzi w związku z tym konieczność dokonania merytorycznej oceny legalności postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania administracyjnego, z uwzględnieniem dwóch podstawowych zasad: 1) oceny tej należy dokonać biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący w czasie podejmowania przez Dyrektora IC zaskarżonego postanowienia; 2) dokonując oceny, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani też powołaną w niej podstawą prawną. (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej w dalszych wywodach jako "p.p.s.a."). Uwzględnienie wymienionych zasad prowadzi do ostatecznej konkluzji, że postanowienie poddane kontroli Sądu w niniejszej sprawie powinno być wyeliminowane z obrotu prawnego, choć z innych powodów, niż to naprowadzono w skardze. Podstawową okolicznością determinującą kierunek rozstrzygnięcia podjętego w sprawie przez skład orzekający była wzajemna zależność czasowa ostatecznych orzeczeń wydanych przez Dyrektora IC: 1) w przedmiocie cofnięcia rejestracji; 2) w efekcie rozpatrzenia wniosku strony o zawieszenie postępowania w tamtej sprawie. Jako pierwsza (bo już w dniu [...] r.) została wydana decyzja załatwiająca merytorycznie i ostatecznie (w toku nadzoru instancyjnego) sprawę cofnięcia rejestracji. Z chwilą podjęcia takiego orzeczenia bezprzedmiotowe stało się jednak orzekanie o zasadności (bezzasadności) ewentualnego zawieszania postępowania administracyjnego, które przestało się już wszak toczyć. Innymi słowy ujmując istotę tego zagadnienia należy stwierdzić, że ostateczne, merytoryczne rozstrzygnięcie głównego postępowania wyeliminowało jednocześnie przedmiot postępowania wpadkowego (nie można wszak zawieszać postępowania, które się nie toczy). W przedstawionej sytuacji, skoro organ drugiej instancji dopuścił do odwrócenia naturalnej kolejności załatwiania dwóch kwestii: wniosku strony o zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie głównej oraz wydania w tej sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia, to jego powinnością, wynikającą z dyspozycji art. 208 § 1 w związku z art. 219 ordynacji podatkowej, było umorzenie postępowania wszczętego wnioskiem spółki o zawieszenie. Opisane naruszenie procesowe miało oczywisty wpływ na wynik sprawy. Chodzi przy tym nie tylko o odmienność treściową postanowienia załatwiającego merytorycznie wniosek spółki o zawieszenie postępowania oraz postanowienia umarzającego postępowanie incydentalne wszczęte takim wnioskiem. Skoro bowiem zaistniała normatywna podstawa do umorzenia postępowania zażaleniowego w przedmiocie zawieszenia postępowania, Sąd nie może w istocie dokonywać oceny merytorycznej poprawności bezprawnego przecież (nielegalnego) postanowienia z dnia [...] r. (Nr [...]). Zachodziła zatem przesłanka do uchylenia tego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Dlatego też Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. Zdaniem składu orzekającego, nie stanowił przeszkody do podjęcia rozstrzygnięcia zawartego w tym punkcie wyroku fakt wydania przez tutejszy Sąd wyroku z dnia [...] r. ([...]), w którym uchylona została decyzja Dyrektora IC z dnia [...] r., wydana w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu. Z dwóch co najmniej przyczyn. Po pierwsze, ze względu na to, iż oceny zgodności z prawem zakwestionowanego przez spółkę postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania administracyjnego należało dokonać według stanu faktycznego i prawnego z chwili orzekania przez organ w tym przedmiocie (o czym była już mowa). Po drugie, z tego powodu, iż wyrok tutejszego Sądu z dnia [...] r. ([...]) nie jest jeszcze rozstrzygnięciem prawomocnym (nie zakończyło się postępowanie kasacyjne). Rozstrzygnięcie pomieszczone w punkcie II wydano na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., natomiast orzeczenie sformułowane w punkcie III znajduje uzasadnienie w art. 152 tej samej ustawy.