III SA/Wr 731/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Moskała, Józef Kremis, Protokolant Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej postanawia: umorzyć postępowanie. Sprawa była już wcześniej rozpoznawana przez tutejszy Sąd. Zdaniem składu orzekającego tym razem najistotniejsze znaczenie mają następujące okoliczności. Wyrokiem z dnia [...] r. (III SA/Wr [...]) Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalił skargę Z. G. na decyzję Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z dnia [...] r. (Nr [...]), w której organ ten uchylił pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie (o odmowie przyznania skarżącemu renty strukturalnej) i umorzył postępowanie w tej sprawie. WSA podzielił zapatrywanie organu odwoławczego, iż postępowanie, o którym mowa, stało się bezprzedmiotowe. Podstawą przyjęcia takiego stanowiska (przez organ i skład Sądu ówcześnie orzekający w sprawie) były dwa fakty. Po pierwsze, w listopadzie 2007 r. osiągnięty został limit środków na uzyskiwanie rent strukturalnych w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006, określony w § 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm., przywoływanego dalej jako "rozporządzenie z 2004 r."). Po drugie, w dacie ferowania przez organy obu instancji decyzji, na które skargę rozpoznał tutejszy Sąd wyrokiem z dnia [...] r., wydanie decyzji przyznającej rentę strukturalną było już niedopuszczalne w świetle art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm., przytaczanej w następnych wywodach – skrótowo – jako "ustawa"). Przepis ten bowiem przesądzał o tym, iż pomoc finansowa "jest udzielana do wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty euro określonej w planie na poszczególne działania, lecz nie później niż do dnia 30 czerwca 2008 r." Takiego stanowiska nie podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który – wyrokiem z dnia 29 listopada 2011 r. (II GSK 1213/10), wydanym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej zainteresowanego – uchylił wyrok tutejszego Sądu z dnia [...] r. (III SA/Wr [...]), przekazując sprawę do ponownego rozpoznania przez ten Sąd. W obszernym uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia NSA odwołał się do szeregu przepisów. Uwzględniając postanowienia § 6, § 20 ust. 4 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 i ust. 3-5 rozporządzenia z 2004 r., skład orzekający NSA uznał, że skarżący uzyskał ekspektatywę przyznania mu renty strukturalnej, z chwilą wydania przez organ pierwszej instancji, w dniu [...] r., postanowienia stwierdzającego, że spełnia on warunki do przyznania mu takiej renty. Odwołano się następnie do zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającej z art. 2 Konstytucji RP, nawiązując w tym kontekście do prawa obywatela do sądu, a także do wyroku TK z dnia 7 lutego 2001 r. (K 27/00). Na kanwie wszystkich przywołanych rozwiązań normatywnych i przedstawionego poglądu TK Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niedopuszczalny taki kierunek wykładni przepisów, na których oparł swój wyrok z dnia [...] r. (III SA/Wr [...]) tutejszy Sąd, który w istocie pozbawia stronę należnego jej prawa, mimo że nie mogła ona przewidzieć, iż z przyczyn od niej niezależnych nie uzyska merytorycznej decyzji przyznającej jej rentę strukturalną przez upływem czasu do tego przewidzianego. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego poinformował o uzyskanej od syna skarżącego S. G. wiadomości o śmierci jego ojca (skarżącego w niniejszej sprawie). Do pisma dołączono między innymi notarialny akt poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] r. (Repertorium A Nr [...]) sporządzonego w Kancelarii Notarialnej we W., z którego wynika, że S. G. dziedziczy z ustawy spadek po swoim ojcu. Na rozprawie poprzedzającej bezpośrednio wydanie niniejszego postanowienia substytut innego, profesjonalnego pełnomocnika S. G. oświadczył, że ten ostatni występuje w postępowaniu w charakterze strony. Sam S. G. poinformował zaś Sąd – na pytanie przewodniczącego – że jego ojciec, po rozwodzie orzeczonym przez Sąd Okręgowy we W. – Wydział XIII Cywilny Rodzinny wyrokiem z dnia [...] r. ([...]) nie zawierał już ponownego związku małżeńskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Okolicznością przesądzającą – co najmniej z dwóch powodów – o konieczności umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie jest śmierć skarżącego. Pierwszą, zasadniczą przyczynę stanowi bezprzedmiotowość dalszego procedowania w sprawie przyznania – w tym konkretnym wypadku – renty strukturalnej, zważywszy szczególny, osobisty charakter tego świadczenia. Uprawnionym do uzyskania renty jest – co do zasady – jedynie osoba, która spełnia wszystkie przewidziane przesłanki normatywne. W sprawie jest bezsporne, że w dniu [...] r. organ pierwszej instancji wydał postanowienie, stwierdzające spełnianie takich wymogów przez zmarłego. Stosowne przepisy przewidują jeden tylko wyjątek od zasady przyznawania renty strukturalnej uprawnionemu. Chodzi o jego małżonka. Wedle § 10 ust. 1 in principio rozporządzenia z 2004 r., to właśnie małżonkowi osoby uprawnionej do renty strukturalnej przyznaje się taką rentę po śmierci samego uprawnionego, po spełnieniu określonych warunków i na okres nie dłuższy niż do dnia, do którego rentę tą pobierałby zmarły. Sytuacja przedstawiona w tym przepisie dotyczy przypadku śmierci uprawnionego już po przyznaniu mu renty strukturalnej, który w niniejszej sprawie wszak nie zachodzi, wobec nadal pozostającej w obrocie decyzji Dyrektora DOR ARiMR umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie przyznania renty strukturalnej zmarłemu. Natomiast po śmierci osoby, która – jak w niniejszej sprawie – dopiero ubiegała się o przyznanie jej renty strukturalnej, pozostający przy życiu małżonek tej osoby mógłby ubiegać się o uzyskanie renty na swoją rzecz, na podstawie § 10 ust. 3 tego samego rozporządzenia. Problem w tym, że zmarły pozostawał w stanie wolnym. Jego małżeństwo zostało wszak rozwiązane przez rozwód wyrokiem z dnia [...] r. (o którym była wcześniej mowa), a nowego związku małżeńskiego już od tej pory nie zawierał. W przedstawionym stanie normatywnym niezasadne jest twierdzenie S. G., że występuje on w sprawie w charakterze strony skarżącej. Taką pozycję procesową mógłby on wywodzić jedynie z następstwa prawnego, które w tej konkretnej sprawie nie ma miejsca. Statusu następcy prawnego nie gwarantuje mu w szczególności przymiot spadkobiercy ustawowego po ojcu. Renta strukturalna ewidentnie nie wchodzi w skład spadku, o czym świadczą jednoznacznie ostatnio przywołane rozwiązania normatywne przyjęte przez prawodawcę w § 10 rozporządzenia z 2004 r. Mamy zatem w tym wypadku do czynienia z przykładem prawa majątkowego, które z chwilą śmierci uprawnionego przechodzą na oznaczone osoby (w tym przypadku – ewentualnie – wyłącznie na małżonka zmarłego), niezależnie od tego czy osoby te są spadkobiercami, co wyłącza dopuszczalność dziedziczenia renty strukturalnej, na podstawie art. 922 § 2 in fine k.c. To, iż przedmiot niniejszego postępowania (kwestia przyznania renty strukturalnej) odnosi się wyłącznie do praw zmarłego skarżącego, ma dwie podstawowe konsekwencje. Pierwsza, to brak własnego interesu prawnego w tej sprawie syna zmarłego, którego interes prawny został zresztą zaspokojony wcześniej, bo w chwili przekazania mu na własność gruntów, która to okoliczność stanowiła zresztą podstawę do żądania przez ojca renty strukturalnej (oświadczenie skarżącego – k. 110 akt administracyjnych). Druga konsekwencja, to brak możliwości zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, o czym przesądza wprost brzmienie art. 124 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a." Powszechnie przyjmuje się, że w takiej sytuacji konieczne jest umorzenie przez sąd prowadzonego postępowania, zgodnie z dyspozycją art. 161 § 1 pkt 2 tej samej ustawy (por. np. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 188). Nie stoi przy tym na przeszkodzie do umorzenia (druga z wcześniej wspomnianych przyczyn takiego kierunku załatwienia sprawy) treść wyroku NSA z dnia 29 listopada 2011 r. (II GSK 1213/10). Zawarta w tym wyroku wykładnia stosownych przepisów nie wiąże bowiem tutejszego Sądu w sposób określony w art. 190 p.p.s.a., ze względu na diametralną zmianę stanu faktycznego w stosunku do tego, w którym orzekał Naczelny Sąd Administracyjny. W dacie wyrokowania przez NSA skarżący już co prawda nie żył (zmarł on w dniu [...] r., co wynika z treści aktu poświadczenia dziedziczenia przedłożonego przez jego syna), ale rozpoznając skargę kasacyjną Sąd ten nie był poinformowany o śmierci strony skarżącej. Z oczywistych powodów nie brał więc pod uwagę, ani tej okoliczności, ani też konsekwencji prawnych zgonu skarżącego, zawłaszcza w świetle postanowień § 10 rozporządzenia z 2004 r. W konsekwencji, NSA nie dokonywał w ogóle wykładni tego ostatniego przepisu, a tylko w takim wypadku skład WSA rozpoznający aktualnie przedmiotową sprawę byłby związany kierunkiem takiej wykładni. Z wszystkich wskazanych powodów Sąd był zobligowany do umorzenia postępowania, ponieważ – w realiach tej konkretnej sprawy – dotyczyło ono prawa ściśle związanego z osoba zmarłego (art. 124 § 3 p.p.s.a.).