III SA/Wr 733/09

Wiesław Jakubiec - referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia prawidłowej kwoty podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wraz ze skargą złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, że gospodarstwo domowe prowadzi z bezrobotną żoną i córką (18 lat, uczennica). Podniósł, że jego majątek jest ściśle powiązany z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, a w związku z globalnym kryzysem nastąpiło załamanie rynku, na którym działa i już w 2008 r. skarżący poniósł stratę w wysokości 227.553, 28 zł. Dodał, że za I półrocze 2009 r. strata wyniosła 769.675, 55 zł, co z kolei spowodowało, że Bank wstrzymał odnowienie linii kredytowej i skarżący ma trudności z płatnością zobowiązań publicznoprawnych (jego zadłużenie z tego tytułu wynosi 1.392.800, 17 zł). Podniósł, że w swojej firmie zatrudnia 50 pracowników i priorytetem dla niego jest spłata ww. zobowiązań publicznoprawnych oraz wypłata wynagrodzeń, i wszelkie niezaplanowane koszty (a takimi -według skarżącego- są opłaty sądowe) mogą pogłębić tylko jego trudną sytuację finansową. Wnioskodawca poinformował, że posiada: dwa mieszkania o pow. 56 m2 i 47 m2 [obciążone hipoteką]; "1/2 domu jednorodzinnego" o pow. 250 m2 [własność K. Z.]; dwie nieruchomości gruntowe wraz z budynkami składającymi się na siedziby jego firmy oraz samochody i urządzenia wpisane na wykaz środków trwałych firmy. Z załączonych do wniosku dokumentów księgowych wynika, że przychód skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2008 r. wyniósł 13.130.729,18 zł, a w 2009 r. (do września) – 9.202.764,05 zł. Wezwanie Sądu o sprecyzowanie i udokumentowanie przez skarżącego swojej sytuacji finansowej i majątkowej (doręczone w dniu 25 listopada 2009 r.) zostało pozostawione bez odpowiedzi. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że konieczność poniesienia przez niego wpisu sądowego od skargi (jedynego na tym etapie kosztu sądowego) mogłoby spowodować uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 u.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową np. nie wyjaśnił z jakich środków się utrzymuje, skoro w rubryce dochody wskazuje, że żona nie pracuje, a on ponosi straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych dochodów; nadto- nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; nie określił wartości posiadanych nieruchomości i ruchomości; nie wyjaśnił czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich lub opieki społecznej; ponadto nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków; nie wyjaśnił dlaczego jego żona nie poszukuje zatrudnienia i nie przedstawił jej sytuacji majątkowej oraz finansowej; nie wskazał także dlaczego pomimo przedstawianej we wniosku swojej złej sytuacji finansowej nie zbywa posiadanych nieruchomości (mieszkań, nieruchomości gruntowych) czy ruchomości użytkowanych przy prowadzeniu działalności gospodarczej; nie wyjaśnił dlaczego przy tak znacznym przychodzie uzyskiwanym z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący nie osiąga dochodu i dlaczego wnioskodawca kontynuuje działalność skoro generuje ona straty; nie poinformował z jakich źródeł uzyskał wnioskodawca środki finansowe na wynagrodzenie osoby, która sporządziła mu pisma procesowe i nie wyjaśnił dlaczego nie czerpie korzyści z posiadanych nieruchomości np. poprzez ich wynajem w całości lub w części. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obniżenie standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W tej sytuacji niczym nieuprawnione jest przekonanie skarżącego, iż ważniejsze jest dla niego pokrywanie wydatków firmy czy wydatków "rodzinnych" (w tym pokrywanie wydatków związanych z utrzymaniem wielu nieruchomości, samochodów, itd.) niż uiszczenie np. należnego wpisu sądowego od skargi. Godny pochwały jest fakt, że dla skarżącego priorytetem jest realizowanie zobowiązań publicznoprawnych oraz wypłata wynagrodzeń swoim pracownikom, ale podkreślić należy, że nie istnieją przepisy, które dawałyby pierwszeństwo tym wydatkom przed obowiązkiem zapłaty kosztów sądowych. Zauważyć należy, że skarżący osiąga znaczące przychody z prowadzonej działalności gospodarczej (do września 2009 r. była to kwota 9.202.764, 05 zł), zarówno on oraz osoby dla niego bliskie posiadają wiele wartościowych składników majątkowych i nie jest prowadzone przeciwko jego osobie postępowanie egzekucyjne. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych fakt hipotecznego obciążenia nieruchomości strony dochodzącej zwolnienia, chyba że wysokość obciążenia przewyższa wartość nieruchomości, a postępowanie skierowane na zaspokojenie wierzyciela hipotecznego zostało już wszczęte. Zauważyć również należy, że przedmiot skargi dotyczy prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, a niedopuszczalne jest przerzucanie na Państwo skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Zapobiegliwości i przezorności w zakresie posiadania środków na ten cel należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek, wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia wszystkich związanych z tym konsekwencji. W tej sytuacji nie uzasadnione jest twierdzenie, że koszty sądowe to niezaplanowane wydatki, na które wnioskodawca nie przewidział źródła finansowania. Dodać należy, iż strata księgowa (podatkowa) nie stanowi jednoznacznego dowodu na istniejące trudności finansowe firmy, gdyż równie dobrze może ona być wynikiem znaczących inwestycji czy wydatków przedsiębiorcy, a te przecież wiążą się z posiadaniem zasobów finansowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.