III SA/Wr 765/20
WyrokWSA we Wrocławiu2021-09-22
Skład orzekający: Kamila Paszowska-Wojnar, Barbara Ciołek, Magdalena Jankowska-Szostak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji może odmówić stronie dostępu do dokumentów w aktach postępowania administracyjnego powołując się na wyłączenie jawności ze względu na interes publiczny bez szczegółowego i wyczerpującego uzasadnienia tej odmowy?Ratio decidendi
Organ administracji, odmawiając stronie dostępu do dokumentów wyłączonych z jawności ze względu na interes publiczny, musi w uzasadnieniu postanowienia szczegółowo i wyczerpująco wykazać przesłanki tej odmowy, w tym realne zagrożenie interesu publicznego. Powołanie się jedynie na zarządzenie organu prowadzącego postępowanie karne skarbowe lub ogólne stwierdzenie o ochronie interesu publicznego jest niewystarczające. Konieczne jest wyważenie interesu strony do obrony i jawności postępowania z interesem chronionym przez ograniczenie jawności.Stan faktyczny
Spółka A. z o.o. złożyła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu utrzymujące w mocy decyzję Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego o odmowie wydania kopii dokumentów z akt postępowania administracyjnego dotyczącego wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych bez koncesji. Dokumenty te pochodziły z akt postępowania karnego skarbowego i zostały wyłączone z jawności ze względu na interes publiczny. Strona zarzuciła naruszenie prawa do dostępu do akt i niewłaściwe uzasadnienie odmowy.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu; zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar, Sędziowie sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Paulina Białkowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 września 2021 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy sporządzenia i doręczenia dokumentów z akt postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika D. Urzędu Celno-Skarbowego we W. z dnia [...] r. , nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Przedmiotem skargi S. Sp. z o.o. z/s we W. (dalej: strona, spółka, skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ II instancji, organ odwoławczy) jest postanowienie z dnia 15 października 2020 r. nr 0201-IQA.4246.173.2020.3 utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu (dalej: NDUCS, organ I instancji) z dnia 14 lipca 2020 r. nr 458000-COC-2.4246.6.2020 w przedmiocie odmowy sporządzenia i doręczenia stronie kserokopii wskazanych dokumentów z akt postępowania administracyjnego (dotyczącego wymiaru kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach bez koncesji).
Z akt spawy wynika, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w dniu 24 lipca 2019 r. w lokalu użytkowym "[...]" w Z. przy ul. [...] [...] prowadzonym przez stronę w zakresie przestrzegania przepisów prawa regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych dotyczących urządzeń do gier: [...] ([...]) nr [...] oraz [...] nr [...], NDUCS postanowieniem z dnia 3 stycznia 2020 r., nr 458000-COP-2.4246.296.2019.AW wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymierzenia stronie kary pieniężnej na podstawie art. 89 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 2094, dalej: ugh).
W toku postępowania, postanowieniem z dnia 5 czerwca 2020 r., nr 458000-COC-2.4246.6.2020 NDUCS włączył do akt postępowania dokumenty pozyskane z akt postępowania karnego skarbowego, prowadzonego przez NDUCS pod sygn. RKS 389/2019/452000, w tym m.in.: protokół przesłuchania świadka – B. M. z 3 października 2019 r.; protokół przesłuchania świadka M. D. z 4 października 2019 r.; umowę najmu z 12 kwietnia 2017 r. zawartą pomiędzy A. D. a P. Sp. z o.o. z siedzibą w B.
Następnie NDUCS - mając na uwadze treść zarządzenia organu prowadzącego dochodzenie z dnia 19 listopada 2019 r., w którym zastrzeżono, że ww. dokumenty podlegają wyłączeniu spod jawności do czasu zakończenia postępowania karnego skarbowego o sygn. akt RKS 389/2019/452000 - postanowieniem z dnia 5 czerwca 2020 r. wyłączył w całości z akt postępowania administracyjnego powyższe dokumenty ze względu na ważny interes publiczny.
Pismem z dnia 22 czerwca 2020 r. pełnomocnik spółki wypowiedział się co do zebranego materiału dowodowego oraz na podstawie art. 178 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej: O.p.) wniósł o wydanie z akt sprawy kopii dokumentów: protokołu kontroli i załącznika w postaci płyty CD oraz protokołu przesłuchania świadka – B. M. z 3 października 2019 r.; protokołu przesłuchania świadka M. D. z 4 października 2019 r.; umowy najmu z 12 kwietnia 2017 r. zawartą pomiędzy A. D. a P. Sp. z o.o. z siedzibą w B..
NDUCS przesłał stronie część dokumentów, tj. protokół z kontroli oraz CD, natomiast postanowieniem z dnia 14 lipca 2020 r. odmówił wydania stronie pozostałych ww. dokumentów powołując się na wyłączenie ich spod jawności (postanowienie NDUCS z dnia 5 czerwca 2020 r.). W uzasadnieniu odmowy wskazano, że organ prowadzący dochodzenie w zarządzeniu o udostępnieniu akt sprawy z dnia 19 listopada 2019 r., wyraźnie zastrzegł, że przekazane dokumenty podlegają wyłączeniu spod jawności, do czasu zakończenia postępowania karnoskarbowego, co jest dla NDUCS wiążące.
W zażaleniu na postanowienie pełnomocnik spółki, wnosząc o jego uchylenie w całości, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 178 § 1 i 3 w zw. z art. 179 § 1 i art. 123 w zw. z art. 121 § 1 oraz art. 179 § 1 w zw. z art. 216 § 1 O.p., poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na bezzasadnej odmowie umożliwienia stronie zapoznania się w całości z dokumentami włączonymi do materiału dowodowego przedmiotowego postępowania na mocy postanowienia z dnia 5 czerwca 2020 r. gdyż powyższe materiały mogą mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy.
Postanowieniem z dnia 15 października 2020 r. DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu potwierdził zasadność odmowy umożliwienia stronie zapoznania się (sporządzenia kopii) z dokumentami wyłączonymi z jawności. Podkreślił, że zasada jawności postępowania ulega ograniczeniu w przypadku, o którym mowa w art. 179 § 1 O.p., zgodnie z którym przepisów art. 178 O.p. nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych odnośnie znaczenia pojęcia interesu publicznego i stwierdził, że w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające ograniczenie jawności przedmiotowych dokumentów. Dokumenty te dotyczą bowiem osób trzecich lub innych, niż strona podmiotów, których interesy i dane nie są przedmiotem postępowania prowadzonego w sprawie nałożenia kary pieniężnej. Wyjawienie tych informacji godziłoby zatem w ich interes i było wbrew ochronie ich prywatności. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że w uzasadnieniu zarządzenia o udostępnieniu akt sprawy z dnia 19 listopada 2019 r., organ prowadzący dochodzenie i będący dysponentem tych akt, wyraźnie wskazał, że przekazane dokumenty podlegają wyłączeniu spod jawności do czasu zakończenia postępowania karnoskarbowego. Postępowanie powyższe toczy się w fazie "in rem", dlatego też ujawnienie na tym etapie danych osób i miejsc związanych ze sprawą niweczyłoby cel i sens tego postępowania. Mogłoby bowiem ujawnić takie szczegóły, które pozwoliłyby osobom zaangażowanym zacierać ślady i uniknąć odpowiedzialności, a w konsekwencji pozbawić Skarb Państwa należnych z tytułu naruszeń wpływów.
Strona reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) we Wrocławiu skargę na postanowienie DIAS ,wnosząc o uchylenie w całości orzeczeń obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie przepisów art. 178 § 1 i 3 O.p., art. 179 § 1 O.p. w zw. z art. 120 i 121 i 123 O.p. polegające na naruszeniu prawa strony do wglądu w akta sprawy i wydaniu jej zaległych kopii, poprzez odmowę wydania wnioskowanych przez stronę dokumentów, tj. dwóch protokołów przesłuchania świadka i umowy najmu ze względu na rzekome zagrożenie interesu publicznego, podczas gdy w sprawie nie zachodzi ten szczególny wyjątek;
2. naruszenie art. 121 § 1 O.p., art. 122 O.p., art. 124 O.p. z w z.w. z art. 179 § 1 O.p., poprzez przyjęcie, że odmowa udostępnienia dokumentów przez organy celno-skarbowe została rzetelnie uzasadniona, podczas gdy stronie nie wyjaśniono należycie, jakimi przesłankami kierowały się organu obu instancji uznając, iż w niniejszej sprawie zachodzi konieczność wyłączenia materiałów postępowania ze względu na "interes publiczny", co skutkuje brakiem właściwego uzasadnienia pozwalającego stronie na odtworzenie drogi rozumowania, a wpływa na naruszenie obowiązku szczegółowego wykazania przesłanek, na podstawie których wyłączono jawność dokumentów oraz na konieczność uzasadniania podjętych rozstrzygnięć, co w konsekwencji zaprzeczyło zasadzie działania organów w sposób budzący zaufanie przez organy;
3. naruszenie art. 179 § 1 i 2 O.p., polegające na wyłączeniu z akt postępowania dokumentów i odmowie ich wydania stronie, podczas gdy przepis ten daję podstawę do wyłączenia z akt sprawy tylko części dokumentu, np. poprzez jego anonimizację, i w pozostałym zakresie powinny one być dla strony jawne.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 oraz § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz.137 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145 - 150 p.p.s.a.).
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia stwierdził, że zarówno postanowienie organu II, jak I instancji naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Istota sporu dotyczy zasadności ograniczenia prawa strony do dostępu do akt sprawy, poprzez odmowę sporządzenia i udostępnienia stronie kopii dokumentów znajdujących się w aktach, z uwagi na wyłączenie ich jawności uzasadnione koniecznością ochrony interesu publicznego.
Organy podatkowe obu instancji odmówiły stronie udostepnienia (w postaci kopii) włączonych do akt prowadzonej sprawy dokumentów pochodzących z akt postępowania karnego skarbowego prowadzonego pod sygn. akt RKS 389/2019/452000. Sporne dokumenty to: protokół przesłuchania świadka – B. M. z 3 października 2019 r.; protokół przesłuchania świadka M. D. z 4 października 2019 r.; umowa najmu z 12 kwietnia 2017 r. zawarta pomiędzy A. D. a P. Sp. z o.o. z siedzibą w B..
Ww. dokumenty po włączeniu do akt sprawy zostały następnie wyłączone spod jawności z powołaniem się na ochronę interesu publicznego.
Zdaniem strony w sprawie organy obu instancji nie uzasadniły w sposób należyty zasadności wyłączenia ww. dokumentów spod jawności.
W zaistniałym sporze Sąd jako w pełni uzasadnione uwzględnił zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania w tym dart. 121 § 1, art. 122, art. 124 O.p. w związku z zastosowaniem art. 179 § 1 O.p.
W ocenie Sądu organ nieprawidłowo, z naruszeniem art. 217 § 2 oraz art. 179 § 1 O.p., w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie zawarł i nie wyjaśnił w sposób należyty przesłanki odmowy umożliwienia stronie dostępu do akt sprawy – sporządzenia kopii.
Zgodnie z art. 178 § 1 O.p. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Według art. 179 § 1 O.p. przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.
Nie ulega wątpliwości, że wyłączenie jawności dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, nakłada na organ odmawiający dostępu do takich dokumentów obowiązek, wyczerpującego uzasadnienia powodów zastosowania art. 179 § 1 O.p. Prezentowane przez organ motywy rozstrzygnięcia powinny być wnikliwe i konkretne, tak, by możliwe było zapoznanie się z racjami usprawiedliwiającymi odejście od jawności postępowania w danym przypadku i by realne było podjęcie polemiki z przytoczoną argumentacją przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności faktycznych. Jedynie takie uzasadnienie postanowienia, które wiąże się z ingerencją w podstawowe uprawnienia strony postępowania, może odpowiadać wymogom stawianym organom w świetle zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów (art. 121 § 1 O.p.) oraz zasady przekonywania (art. 124 O.p.) (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2020 r., sygn. akt II FSK 939/19; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).
Z akt sprawy wynika, że organ I instancji dokonując na podstawie art. 179 § O.p. wyłączenia w całości z akt postępowania administracyjnego ze względu na interes publiczny dokumentów pozyskanych z akt sprawy karnej skarbowej (postanowienie z 5 czerwca 2020 r., k. 9 akt administracyjnych) powołał się na zarządzenie organu karnego skarbowego (NDUCS) z dnia 19 listopada 2019 r. o udostępnieniu akt sprawy (k.1 akt administracyjnych), w którym zastrzeżono, że przekazane dokumenty (w tym wnioskowane przez stronę) podlegają wyłączeniu spod jawności do czasu zakończenia postępowania karnego skarbowego sprawy RKS 389/2019/458000. Wskazał organ I instancji, że dobro śledztwa mieści się w pojęciu interesu publicznego, a nadto wola dysponenta przedmiotowych dokumentów ma charakter wiążący.
Tożsame uzasadnienie poprzedzone rozważaniami odnośnie pojęcia "interes publiczny", zawarł organ I instancji w postanowieniu z 14 lipca 2020 r. (k. 16 akt administracyjnych) o odmowie sporządzenia i doręczenia z akt administracyjnych kopii dokumentów, o które wnioskowała strona. Dodatkowo organ zaznaczył, że nie leży w gestii organu badanie poprawności, a tym bardziej kontrolowanie legalności podstawy prawnej zarządzenia organu dochodzeniowego.
Z kolei organ II instancji w zaskarżonym postanowieniu po omówieniu przepisów i przywołaniu orzecznictwa dotyczącego pojęcia "interesu publicznego", podzielając zasadność odmowy sporządzenia kopii i udostępnienia dokumentów z uwagi na interes publiczny, kwestię zarządzenia organu dochodzeniowego potraktował jako argument dodatkowy ("Ponadto, przypomnieć w tym miejscu należy (...)" str. 7 akapit 6 uzasadnienia). Natomiast jako zasadnicze argumenty powołał potrzebę ochrony praw osób trzecich. Jak wskazał organ "Dokumenty te dot. bowiem właśnie takich osób trzecich lub innych niż strona podmiotów (tj.: pani B. M., pani M. D., pana A. D., P. sp. z o.o.z/s w B.), których interesy i dane nie są przedmiotem postępowania prowadzonego w sprawie nałożenia kary pieniężnej. Wyjawienie tych informacji godziłoby, zatem w ich interes i był wbrew ochronie ich prywatności, do której to ochrony (...) zobowiązane są także organy podatkowe" (str. 7 akapit 5 uzasadnienia).
W ocenie Sądu uzasadnienia postanowień organów obu instancji, przy niekwestionowaniu przez Sąd obszernie przywołanego orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczącego pojęcia "interesu publicznego" są bardzo ogólne i nie wskazują, dlaczego żądane dokumenty nie mogą być w całości udostępnione stronie.
W zakresie związania zarządzeniem organu dochodzeniowego, na które powołał się organ I instancji i do którego to zarządzenia odwołuje się również organ II instancji, to Sąd nie podziela stanowiska, że stosując art. 179 § 1 O.p. organ prowadzący postępowanie jest zwolniony z wykazania, że ujawnienie stronie wyłączonych dokumentów (zwłaszcza że dotyczy to całości dokumentów), narusza interes publiczny. W ocenie Sądu nie jest wystarczającym powołanie się na sformułowanie, że dobro śledztwa stanowi interes publiczny, który ma pierwszeństwo nad interesem strony. Sąd nie neguje, że dobro śledztwa mieści się w pojęciu interesu publicznego, jednak w kontekście prawa strony dostępu do akt sprawy, fakt prowadzenia śledztwa nie stanowi dobra samego w sobie. Zdaniem Sądu każdorazowo należy wykazać, że ujawnienie tych konkretnych dokumentów może w sposób rzeczywisty (przewidywalny) naruszyć to konkretne dochodzenie – jego dobro.
Podjęcie decyzji o wyłączeniu jawności dokumentów musi być następstwem wyważenia dwóch interesów, tj. interesu przemawiającego za ujawnieniem dokumentów, tj. zagwarantowanego prawa strony do obrony, zasady względnej jawności postępowania (art. 129 O.p.), zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.) oraz interesu zagrożonego ujawnieniem tych dokumentów, w sprawie będzie to prowadzone śledztwo oraz interes osób trzecich.
W przedmiotowym postępowaniu zarówno organ I, jak II instancji zaniechał takiego wyważenia interesów ograniczając się jedynie do powołania na zarządzenie organu dochodzeniowego i fakt prowadzenia postępowania karnego skarbowego.
Odnośnie argumentacji organu II instancji dotyczącej interesu publicznego rozumianego, jako ochrona praw osób trzecich, ich interesów i danych, które nie są przedmiotem postępowania prowadzonego w sprawie, a które to zawierają wyłączone dokumenty - to Sąd również w tym zakresie ocenia uzasadnienie postanowienia organu II instancji za wadliwe (I instancja na tę kwestię się nie powoływała).
Przede wszystkim zauważa Sąd, że uzasadnienie postanowienia DIAS pozostaje w sprzeczności z uzasadnieniem postanowienia o włączeniu tychże dokumentów do akt sprawy. W postanowieniu o włączeniu dokumentów do akt, organ wskazał, że włączony materiał dowodowy do prowadzonego postępowania ma znaczenie dla jego rozstrzygnięcia (k. 7 akt administracyjnych), jednocześnie jednak organ wyłącza jawność przedmiotowych dokumentów w całości (co Sąd podkreśla) powołując się, że dotyczą one osób trzecich i ich interesów, które nie są przedmiotem prowadzonego postępowania. Dodatkowo organ powołuje się na konieczność ochrony danych osób trzecich, a jednocześnie dane osobowe przesłuchiwanych osób są przez organ ujawnione.
W tym miejscu istotne jest podkreślenie znaczenia właściwej oceny przez organ dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i konieczności ich ewentualnego utajnienia przed stroną postępowania, w kontekście roli tych dokumentów przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawie i prawa strony do obrony. Podejmując decyzję o ograniczeniu dostępu strony do akt sprawy, organ winien mieć na uwadze prawo strony do zapoznania się z treścią dowodów wykorzystywanych w jej sprawie, na podstawie których podejmie decyzję dotyczącą strony.
W wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 16 października 2019 r. w sprawie C-189/19 Glencore Agriculture Hungary Kft. przeciwko Nemzeti Adó- és Vámhivatal Fellebviteli Igazgatósága, ECLI:EU:C:2019:861, TSUE stwierdził, że (56) Zasada poszanowania prawa do obrony w postępowaniu administracyjnym takim jak toczące się w postępowaniu głównym, nie nakłada zatem na organ podatkowy ogólnego obowiązku zapewnienia pełnego dostępu do akt będących w jego dyspozycji, lecz wymaga, aby podatnik miał możliwość uzyskania, na swój wniosek, informacji i dokumentów zawartych w aktach administracyjnych i uwzględnionych przez ten organ w celu wydania jego decyzji, chyba że cele leżące w interesie ogólnym uzasadniają ograniczenie dostępu do wspomnianych informacji i dokumentów (zob. podobnie wyrok z dnia 9 listopada 2017 r., Ispas, C-298/16, EU:C:2017:843, pkt 32 i 39). W tym ostatnim przypadku, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 64 opinii, do organu podatkowego należy zbadanie, czy możliwy jest dostęp częściowy. (57) Wynika z tego, że w przypadku gdy organ podatkowy zamierza oprzeć swoją decyzję na dowodach uzyskanych, tak jak w postępowaniu głównym, w ramach powiązanych postępowań karnych i postępowań administracyjnych wszczętych przeciwko dostawcom podatnika, zasada poszanowania prawa do obrony wymaga, aby podatnik ten miał możliwość dostępu w trakcie toczącego się przeciwko niemu postępowania do wszystkich tych dowodów oraz dowodów, które mogą być wykorzystane w jego obronie, chyba że cele leżące w interesie ogólnym uzasadniają ograniczenie tego dostępu. (58 ) Wymogu tego nie spełnia praktyka organu podatkowego polegająca na nieudzieleniu danemu podatnikowi żadnego dostępu do tych dowodów, a w szczególności do dowodów, na których opierają się ustalenia dokonane w protokołach sporządzonych i decyzjach wydanych w wyniku powiązanych postępowań administracyjnych, oraz na jedynie pośrednim zapoznaniu go w formie streszczenia tylko z częścią tych dowodów, które organ ten wybrał według przyjętych przez siebie kryteriów, nad którymi podatnik nie może sprawować żadnej kontroli.
Na powyższe kwestie zwraca również uwagę orzecznictwo krajowe, m.in. wyrok NSA z 29 stycznia 2020 r., sygn. akt I FSK 1790/17 dostępne w CBOSA.
Sąd zapoznając się z treścią wyłączonych dokumentów stwierdził, że w treści tych dokumentów pojawiają się w kontekście zeznań świadków informacje, które związane są ze stroną (działalnością strony), co nie wyklucza, że dokumenty te mogą bezpośrednio dotyczyć sytuacji procesowej spółki.
W uzasadnieniu postanowień organów obu instancji, brakuje odniesienia przyczyn wyłączenia do poszczególnych dokumentów i ich zawartości/treści, co skutkuje koniecznością ich uchylenia.
W ponownym postępowaniu organy zobowiązane będą rozpatrując wniosek strony o udostępnienie dokumentów, ponownie ocenić charakter, znaczenie i treść spornych dokumentów uwzględniając przy tym stanowisko wyrażone przez Sąd.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że doszło do naruszenia art. 217 § 2 O.p. w zw. z art. 179 § 1 O.p. w zw. art. 178 O.p. i w zw. z art. 121 , art. 122, art. 123 § 1 O.p. i art. 129 O.p., co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu podatkowego pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Na zasądzone koszty składają się wpis sądowy w kwocie 100 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło