III SA/Wr 766/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2005r. w trybie uproszczonym - na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Wojewody D. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...], Nr [...] ; II. określa, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą być wykonane. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] Nr [...], orzekającą o wymeldowaniu A. Ż. z pobytu stałego w lokalu przy ul. R. [...] we W. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w spawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wyjaśniono, że postępowanie w sprawie wymeldowania A. Ż. zostało wszczęte na wniosek K. Ż. - współwłaściciela przedmiotowego mieszkania, który żądanie uzasadniał tym, że była żona nie mieszka w miejscu zameldowania od sierpnia 2002 r. a opuszczenie to było dobrowolne. Organ I instancji decyzją z dnia [...] orzekł o wymeldowaniu A. Ż. - po ustaleniu, że od sierpnia 2002 r. nie przebywa ona w lokalu przy ul. R. [...] - co przyznała twierdząc jednak, iż miejsca pobytu nie opuściła dobrowolnie ale wskutek przymuszenia przez byłego męża. Organ II instancji w/w decyzję uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia - celem ustalenia czy A. Ż. opuściła miejsce pobytu trwale i dobrowolnie. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji ustalił, że Prokuratura Rejonowa dla W. F. odmówiła wszczęcia dochodzenia w sprawie utrudniania A. Ż. zamieszkiwania w spornym lokalu i w oparciu o te ustalenia Prezydent W. decyzją z dnia [...] orzekł o wymeldowaniu A. Ż. - uznając, że spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W odwołaniu strona podtrzymała swoje twierdzenia, że miejsca zameldowania nie opuściła dobrowolnie, lecz wskutek przymuszenia przez byłego męża. Wskazała też, że wystąpiła z pozwem o ochronę naruszonego posiadania. Organ odwoławczy ustalił, że wyrokiem z dnia 13.07.2003 r. Sąd Rejonowy dla W. F. powództwo to oddalił. Wskazano też, że A. Ż. zeznała, iż nadal nie mieszka w lokalu zameldowania, ponieważ były mąż wymienił zamki w drzwiach. W tak ustalonym stanie faktycznym organ odwoławczy stwierdził, iż brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji organu I instancji. W szczególności stwierdzono, że A. Ż. nie przeczyła, iż w spornym lokalu Sygn. akt III SA/Wr 766/04 nie mieszka, niesporne było poza tym, że podejmowała ona działania nakierowane na przywrócenie jej utraconego posiadania lokalu i składała doniesienia do Prokuratury - ale działania te okazały się bezskuteczne. Wywiedziono, że brak skutecznych działań strony w powyższym zakresie uznać należy za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem A. Ż. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Podtrzymała w niej dotychczasowe twierdzenia, że w miejscu zameldowania nie przebywała gdyż przymuszał ją do tego mąż, dochodziło między nimi do rękoczynów, szukała pomocy u dzielnicowego, składała doniesienia do prokuratury, wniosła do sądu sprawę o przywrócenie posiadania, ale nikt jej nie pomógł. Podniosła, że nadal zamierza powrócić do swego mieszkania. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewoda D. zawiadomiony o wniosku skarżącej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nie zażądał w terminie 14 dni od doręczenia zawiadomienia przeprowadzenia rozprawy, w związku z czym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § l ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Po myśli art. 3 § l powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). Sygn. akt III SA/Wr 766/04 W ocenie Sądu wydane w sprawie przez organy obu instancji decyzje uchybiają obecnie obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 1984 r. Nr 32, poz. l74 ze zm.), który legł u podstaw merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, stanowi, że "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić". Cytowany przepis przewiduje zatem dwa stany faktyczne uzasadniające wymeldowanie, a to jeżeli: 1/ osoba utraciła wymienione w art. 9 ust. 2 ustawy uprawnienie do przebywania w lokalu i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, 2/ osoba ta opuściła bez wymeldowania dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 2 miesięcy a nadto ponownego miejsca jej pobytu ustalić nie można. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) orzeczono o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z Konstytucją. Motywowano to faktem, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dotyczy danych, które nie są objęte ewidencją ludności, potwierdzenie posiadania uprawnienia do przebywania w lokalu nie służy bowiem rejstrowaniu tych uprawnień przez organ meldunkowy. Ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejstracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. Skoro zatem, art. 15 ust. 2 ustawy nakazywał organowi podejmującemu decyzję o wymeldowaniu badać przesłankę posiadania uprawnienia do przebywania w lokalu wymienioną w art. 9 ust. 2, a norma ta mocą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego została wyeliminowana z systemu prawnego, to również i w tym wypadku organ został pozbawiony podstaw do badania czy osoba, która ma być wymeldowana nadal posiada uprawnienia do przebywania Sygn. akt III SA/Wr 766/04 w lokalu. Służyłoby to bowiem nie ewidencji ludności, ale rejestracji stanu prawnego, a takiego prawa organowi meldunkowemu odmówiono. Oznacza to, że w wypadku wymeldowania na podstawie pierwszej hipotezy art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych badaniu podlega obecnie tylko spełnienie przesłanki faktycznej w postaci opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się. W świetle tak brzmiącej regulacji ustalenia w sprawie wymagało zatem czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka konieczna do dokonania wymeldowania. W przedmiotowej sprawie bezsporny jest fakt, że skarżąca opuściła lokal przy ul. R. [...] we W. w sierpniu 2002 r., co zresztą sama potwierdziła. W toku postępowania administracyjnego nie ustalono natomiast w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, czy skarżąca opuściła sporny lokal dobrowolnie. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony postępowaniem karnym. Jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r., V SA 108/00, LEX nr 49954; wyrok NSA z 21 marca 2001 r.,V SA 2950/00, LEX nr 80643). Podkreślić należy, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Skoro bezspornie ustalono w rozważanej sprawie, że skarżąca rzeczywiście opuściła przedmiotowy lokal, należało w dalszej kolejności ustalić w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny w ustalonym w orzecznictwie znaczeniu. Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej w toku postępowania organy administracji państwowej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe (zwłaszcza art. 77 i 80 k.p.a.) nakazujące wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zgodnie natomiast z ustaloną linią orzecznictwa organ administracji państwowej z urzędu przeprowadza dowody służące Sygn. akt III SA/Wr 766/04 ustaleniu stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom. Podkreślić trzeba, że skarżąca w odwołaniu od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] podała, że może wskazać świadków, którzy potwierdzą, że kontaktowała się z byłym mężem celem powrotu do mieszkania. W konsekwencji organ odwoławczy uchylając decyzję wskazał, że zachodzi konieczność przesłuchania świadków, którzy mogliby potwierdzić lub zaprzeczyć informacjom uzyskanym od stron. Organ I instancji nie przesłuchał jednak żadnych świadków i poprzestał na przesłuchaniu jedynie stron, a ustalając stan faktyczny oparł się tylko na argumentach przedstawionych przez K. Ż. pomijając i w żadnej mierze nie ustosunkowując się do argumentów i zarzutów przedstawionych przez A. Ż. W toku postępowania nie odniesiono się również do twierdzeń skarżącej, że opuściła sporny lokal pod wpływem przymusu ze strony byłego męża, po próbie samobójczej celem powrotu do zdrowia, a nie w zamiarze trwałego opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Nie ustosunkowano się także do faktu wymiany zamków w drzwiach przez K. Ż. (co ustalono bezspornie) i w konsekwencji uniemożliwieniu byłej żonie powrotu do lokalu. Zauważyć należy, że jeżeli skarżąca opuściła sporny lokal i zamieszkała okresowo poza stałym miejscem pobytu rzeczywiście w wyniku takich właśnie działań ze strony jej byłego męża, to nie można mówić o dobrowolności i trwałości zmiany miejsca pobytu. Podkreślić także należy, iż organ przyznając, że K. Ż. zmienił zamki oraz, że skarżąca podejmowała działania prawne nakierowane na przywrócenie jej posiadania, jednocześnie uznał dobrowolność opuszczenia, opierając się jedynie na fakcie odmowy wszczęcia postępowania przez prokuraturę i oddalenia powództwa o ochronę naruszonego posiadania, przyjmując bez żadnej podstawy prawnej, że tylko skuteczność działań pozwala na ustalenie, że opuszczenie było dobrowolne. W orzecznictwie przyjęto, że potwierdzeniem faktu przymusowego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego musi być wykazanie poszukiwania przez osobę opuszczającą lokal ochrony prawnej (co uczyniła skarżąca), jednak co do zasady opowiedziano się za taką interpretacją wskazanej przesłanki, przy wykładni której należy brać pod uwagę przejaw woli osoby opuszczającej lokal, a nie następstwo działań faktycznych niezależnych od woli strony bądź nawet sprzecznych z wolą tej osoby (wyro NSA z dnia 7.06.1991r., SA/Wr 302/91, ONSA 1991/ 3-4, poz. 65) Wskazać ponadto należy, że żaden przepis nie uzależnia wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego w sądzie powszechnym (wyrok NSA z dnia 18.04.2002r. V SA 2353/01, LEX nr 83814). Charakter i przyczyny opuszczenia lokalu przez skarżącą, a zatem dokonywanie związanych z tym ustaleń faktycznych oraz Sygn. akt III SA/Wr 766/04 ocena materiałów dowodowych, należy do organu administracyjnego właściwego do rozpoznania sprawy, który w tym zakresie nie może się uchylić od jej rozstrzygnięcia w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie sądu. (wyrok NSA z dnia 3.10.1991 r., SA/Gd 828/91, ONSA 3-4/1991, poz. 83). Należy w końcu zauważyć, że jeżeli w sprawie występują sprzeczne interesy stron reprezentujących sprzeczne racje i argumenty, zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji i argumentów i podanie w rozstrzygnięciu jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniu drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności. Organ administracyjny dysponując sprzecznymi zeznaniami stron nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego i ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło wskazanie w sposób nie budzący wątpliwości czy skarżąca opuściła sporny lokal dobrowolnie i trwale. W konsekwencji błędnie poczynionych (z uchybieniem procedury) ustaleń stanu faktycznego nie było podstaw do zastosowania powołanego w sprawie przepisu prawa materialnego. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c" oraz art. 152 i art. 120 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.