III SA/Wr 77/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Protokolant Ewa Pąsiek po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie umorzenia należności przypadających za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek oddala skargę. W dniu [...] sierpnia 2012 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek K. B. o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne powstałych na koncie pracowniczym [...] do listopada 1998 r. wraz z odsetkami i innymi opłatami. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że nie jest w stanie spłacić zaległych składek z powodu nieotrzymania zapłaty za wykonane i odebrane protokołem końcowym roboty budowlane, których wartość wynosiła [...] zł. Podkreślił także, że jego sytuacja materialna – z uwagi na kryzys ekonomiczny – uległa pogorszeniu i nie rokuje poprawy, a jedynym majątkiem jaki posiada są wierzytelności. Ponadto prowadzone wobec niego przez Naczelników Urzędów Skarbowych W. F., W.-K. i W. S. postępowania egzekucyjne nie doprowadziły do wyegzekwowania należnych kwot, z uwagi na brak dochodów i majątku. Decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej "u.s.u.s.") umorzył postępowanie w zakresie umorzenia należności przypadających za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Pismem z dnia [...] października 2012 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o uchylenie powyższej decyzji. Rozpatrując ponownie sprawę, decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...] października 2012 r. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że wskutek niedopełnienia przez skarżącego ustawowego obowiązku odprowadzania składek, na jego koncie rozliczeniowym powstało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na własne ubezpieczenie społeczne i na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników, odsetek za zwłokę obliczonych na dzień [...] sierpnia 2012 r., kosztów upomnienia oraz opłaty dodatkowej. W tym zakresie wskazano, iż zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s., Zakład w uzasadnionych przypadkach może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z uwagi na powyższe organ wywiódł, że nie ma prawnej możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w oparciu o powołaną podstawę w zakresie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, ponieważ nie są oni płatnikami tych składek. Zatem postępowanie dotyczące umorzenia tych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uznano za bezprzedmiotowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] oraz dopuszczenie dowodu z akt sądowych w sprawie oznaczonej sygnaturą III SA/Wr 5/11. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: - obrazę art. 6 k.p.a. poprzez niewykorzystanie możliwości prawnych do załatwienia sprawy, poprzez odmowę przyjęcia wierzytelności skarżącego w wysokości przenoszącej wielkość zobowiązania na spłatę tychże, dążąc przez 22 lata do wykluczenia społecznego skarżącego; - obrazę art. 7 k.p.a. poprzez niechęć organu ubezpieczeniowego do ostatecznego załatwienia sprawy; - obrazę art. 12 § 1 k.p.a. poprzez przewlekłość załatwienia sprawy; - brak wskazania w decyzji ostatecznej wysokości zobowiązań skarżącego. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie skarżący podniósł, że organ nie zakończył jeszcze procedowania jeżeli chodzi o składki nieopłacone za pracowników i stąd orzeczenie organu w tym zakresie jest przedwczesne. Skarżący podał także, że ustalenia poczynione w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 5/11 co do jego stanu majątkowego i rodzinnego pozostają praktycznie niezmienne z tym tylko, że nie osiąga już dochodów z egzaminowania czeladników i mistrzów. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje. Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. (nr [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie umorzenia należności przypadających za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zasadę umożliwiającą umarzanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek formułuje art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Zgodnie z powołanym przepisem, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można przeprowadzić egzekucję - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 3a). Zgodnie natomiast w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3). Powyższe regulacje w sposób jednoznaczny odnoszą się wyłącznie do sytuacji, w których zobowiązany jest jednocześnie płatnikiem składek. Mimo językowej jednoznaczności powołanych przepisów, prawodawca zdecydował się na dobitne podkreślenie tej okoliczności w art. 30 u.s.u.s. Przepis ten stanowi wprost, że art. 28 i art. 29, (dotyczącego możliwości odroczenia terminu płatności należności) nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami. Z powyższych regulacji prawnych wynika zupełnie jednoznacznie, że postępowanie prowadzone w przedmiocie ewentualnego umorzenia należności publicznoprawnych wobec ZUS nie może dotyczyć kwestii umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami (chodzi o składki za pracowników). Zatem powoływanie okoliczności, które mogą stanowić przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, może mieć znaczenie tylko w przypadku rozpoznawania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek (por. WSA w Warszawie V SA/WA 2676/07, wyrok NSA IIGSK 702/08). Należy więc przyjąć, że słusznie organ uznał, iż żądanie strony nie mogło zostać rozpatrzone w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a postępowanie wywołane wniesionym wnioskiem, jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa w przypadku bezprzedmiotowości danego postępowania administracyjnego organ zobowiązany jest do wydania decyzji o jego umorzeniu. Taka bezprzedmiotowość występuje m. in. w sytuacji braku któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec czego nie może dojść w sprawie do wydania decyzji załatwiającej sprawę poprzez jej rozstrzygnięcie co do istoty (zob. np. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2006. s. 486 i n.). W niniejszej sprawie żądanie strony nie mogło zostać rozpatrzone w trybie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wobec czego organy zasadnie orzekły o umorzeniu przedmiotowego postępowania. Wobec zgodności takiego orzeczenia z wymienionymi przepisami i kierując się dyspozycją art. 151 p.p.s.a., Sąd był zobligowany do oddalenia skargi.