III SA/Wr 77/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Protokolant starszy specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 lipca 2019 r. sprawy ze skargi D. P. i M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę w całości. Postanowieniem z [...] r, Dyrektor Administracji Skarbowej we W. (dalej: Dyrektor, DIAS), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. dalej: k.p.a.) i na podstawie art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. dalej u.p.e.a.), w związku z zażaleniem D.P. i M. P. (dalej: skarżący, strony postępowania, dłużnicy) na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. z [...] r.(dalej: organ I instancji, Naczelnik, organ egzekucyjny), którym organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu do opisu i oszacowania wartości nieruchomości położonej w obrębie K.W., gmina C., oznaczonej, jako działka nr [...], nr KW [...], stanowiącej współwłasność małżeńską - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Do wydania tego postanowienia doszło w następującym stanie faktyczny sprawy. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zajął należącą do dłużników nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy w O., Wydział V Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Pismem z dnia [...] r. organ egzekucyjny poinformował dłużników, że [...] r. przystąpi do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oraz, że powyższe czynności zakończy [...] r. W piśmie tym dłużnicy zostali pouczeni, że zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Powyższe zawiadomienie zostało skutecznie doręczone stronom postępowania [...] czerwca 2018 r. Opis i oszacowanie wartości nieruchomości zakończyły się [...] września 2018 r., sporządzeniem i podpisaniem protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W związku z faktem, że strony postępowania nie uczestniczyły w tej czynności, organ egzekucyjny wysłał każdej ze stron kopię protokołu wraz z operatem szacunkowym. Przesyłka zawierająca ww. dokumenty została dłużnikom doręczona [...] października 2018 r. Pismem z [...] października 2018 r. (nadanym w urzędzie pocztowym [...] października 2018 r.) dłużnicy zakwestionowali operat szacunkowy. Postanowieniem [...] listopada 2018r., Naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości wskazując, że zostały one wniesione z uchybieniem terminu. Pismem z dnia [...] listopada 2018 r. dłużnicy wnieśli zażalenie na to rozstrzygnięcie podnosząc, że uchybienie terminu do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania było konsekwencją nierzetelnej informacji uzyskanej od pracownika organu egzekucyjnego. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji i przywołał treść: art. 18 u.p.e.a., 144 k.p.a., 138§ 1 pkt 1 k.p.a., art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 110u § 1 u.p.e.a. Uzasadniają rozstrzygnięcie przypomniał, że opis i oszacowanie wartości nieruchomości zostały zakończone [...] września 2018 r. sporządzeniem i podpisaniem protokołu (o czym dłużnicy byli poinformowani), termin do wniesienia zarzutów zaczął biec [...] września 2018 r. i upłynął [...] października 2018 r., natomiast pismo, w którym dłużnicy zakwestionowali opis i oszacowanie wartości nieruchomości zostało wniesione dopiero [...] października 2018 r. (dzień nadania pisma w urzędzie pocztowym). Odnosząc się do zarzutu ujętego w zażaleniu Dyrektor ustalił, że rozmowa z pracownikiem organu egzekucyjnego, który miał wprowadzić w błąd strony postępowania, dotyczyła głównie innego, równolegle prowadzonego postępowania (tj. postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego). Z przedłożonych wyjaśnień wynika również, że pracownik poinformował o tym, że opis i oszacowanie zostało zakończone - zgodnie z wyznaczonym terminem – [...] września 2018 r., a kopie dokumentów zostaną przesłane pocztą. DIAS wyjaśnił przy tym, że nawet, gdyby pracownik organu nieprawidłowo poinformował strony postępowania w trakcie rozmowy o terminie, w jakim należy wnieść zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, to i tak - najistotniejsze znaczenie dla sprawy ma fakt, że dłużnicy zostali prawidłowo o nim pouczeni w piśmie z [...] czerwca 2018 r. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziły się strony postępowania i wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie. W skardze strony postępowania przyznały, że pismem z [...] czerwca 2018 r zostały poinformowane o terminie rozpoczęcia i zakończenia opisu i oszacowania w/w nieruchomości. Skarżący wskazali jednak, że w dniu zakończenia opisu ([...] września 2018 r.) z przyczyn osobistych nie mogli być osobiście w Urzędzie Skarbowym i w związku z tym w dniu [...] września 2018 o godz. 12.59 telefonicznie dłużniczka skontaktowała się z Działem Egzekucji (z I. P.), z wyraźnym zapytaniem o to czy wycenę nieruchomości ma odebrać osobiście w Urzędzie Skarbowym. Zdaniem strony postępowania pracownik ten poinformował ją, że wycena zostanie wysłana pocztą w związku z tym dłużniczka wyraźnie zapytała o termin ewentualnego wniesienia zaskarżenia co do wyceny i otrzymała odpowiedź od I.P., że termin wniesienia zaskarżenia od wyceny obowiązuje od momentu otrzymania jej listownie. Skarżący zaprzeczali, że rozmowa telefoniczna dotyczyła innego równolegle prowadzonego postępowania. Strony postępowania podkreśliły, że nie są prawnikami i mają prawo nie znać się na normach proceduralnych dotyczących terminów. Skarżący pokreślili, że pisma z wyceną nieruchomości zostały im doręczone dopiero [...] października 2018 czyli w dniu w, którym kończył się termin wniesienia zaskarżenia według pisma jakie wcześniej otrzymaliśmy od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego. Strony zaznaczyły, że biorąc to pod uwagę nie mielibyśmy nawet możliwości wniesienia takiego zaskarżenia, logiczne dla nich było ,że termin wniesienia zaskarżenia obowiązuje tak jak nas poinformowano telefonicznie tj od dnia doręczenia nam wyceny (czyli od [...] października 2018 r.) żeby móc się z nią zapoznać i wnieść ewentualne uchybienia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2018 r. poz. 1302 ze zm. dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3§2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Zaskarżonym rozstrzygnięciem odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie złożonych przez skarżących zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Odmowa wszczęcia postępowania nastąpiła na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przy czym, na postanowienie to służy zażalenie (art. 61a § 2 ww. ustawy). W niniejszej sprawie przeszkoda, o której mowa powyżej, to uchybienie terminowi do złożenia środka prawnego. Zarzuty powinny bowiem zostać złożone w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości (zgodnie z art. 110u § 1 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie, jak wynika z akt sprawy czynności opisu i oszacowania zostały zakończone [...] września 2018 r. (zgodnie z treścią protokołu). Termin na złożenie zarzutów upłynął zatem [...] października 2018 r. Jak stanowi bowiem art. 57 § 1 k.p.a., jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu. W myśl zaś art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia [...] listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Aby zachować termin, należało wnieść zarzuty do dnia [...] października 2018 r. Pismo z dnia [...] października 2018 r. (zawierające skargę na opis i oszacowanie wartości nieruchomości) zostało natomiast nadane w placówce pocztowej operatora wyznaczonego dniu [...] października 2018 r. W konsekwencji nie mogło ono wywrzeć zamierzonych skutków prawnych, gdyż było oczywiście spóźnione, już w dniu jego napisania. Odnosząc się do zarzutów skarżących, że zostali wprowadzenie w błąd przez pracownika urzędu co do terminu w jakim należy wnieść zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, zgodzić się należy z twierdzeniem Dyrektora, że nawet, gdyby w trakcie rozmowy pracownik organu nieprawidłowo pouczył skarżących o terminie, w jakim należy ww. środek zaskarżenia, to i tak - najistotniejsze znaczenie dla sprawy ma fakt, że dłużnicy zostali prawidłowo o nim pouczeni w piśmie z [...] czerwca 2018 r., którego odbiór pokwitowali [...] czerwca 2018 r. (k. 41 i 42 akt sprawy). Zgodnie bowiem z cytowanym już przepisem art. 110u § 1 u.p.e.a. zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują żadnych wyjątków w tym zakresie. Dodatkowo nie uszło uwadze, Sądu, że z wyjaśnień skarżących zawartych w odpowiedzi na skargę, wynika, że otrzymali niniejsze pismo oraz, że zrozumieli jego treść, gdyż już na początku skargi padło stwierdzenie: " Pismem z dnia [...].06.2018r zostaliśmy poinformowani o terminie rozpoczęcia i zakończenia opisu i oszacowania w/w nieruchomości." Następnie w uzasadnieniu wskazali: "Pisma z wyceną nieruchomości zostały nam doręczone dopiero w dniu [...].10.2018 czyli w dniu w, którym kończył się termin wniesienia zaskarżenia wg pisma jakie wcześniej otrzymaliśmy od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego." Ponadto Sąd zauważył, ze Dyrektor, pomimo wskazanych regulacji prawnych, odniósł się okoliczności przywołanych przez skarżących i wyjaśnił, że pracownik organu egzekucyjnego ustalił, że rozmowa dotyczyła głównie innego, równolegle prowadzonego postępowania (tj. postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego). Ponadto Sąd zauważa, że w razie wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości zajętych nieruchomości po terminie przewidzianym w art. 110u § 1 u.p.e.a., ustawa egzekucyjna nie przewiduje jakie rozstrzygnięcie w takiej sytuacji winien podjąć organ egzekucyjny. Przyznać przy tym należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite co do określenia w jakiej formie należy rozstrzygać zarzuty wniesione po terminie. Z jednej strony przyjmuje się, że powinno się wówczas odmówić uwzględnienia zarzutu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 1342/13) bądź pozostawić zarzuty bez rozpoznania (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 209/16, III SA/Łd 252/16, wyrok WSA w Opolu z 18 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Op 484/14). Wśród możliwych rozstrzygnięć w przedmiocie zarzutów można także wymienić: umorzenie postępowania w przedmiocie zarzutów (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2000 r., I SA/Ka 712/99; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1994 r. SA/Wr 1463/93.), albo nieuwzględnienie zarzutów z powodu ich wniesienia po upływie terminu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 1999 r., I SA/Lu 722/98; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2008 r., III SA/Łd 19/08). Sądy administracyjne akceptują również tego typu rozstrzygnięcia jak: odmowa wszczęcia postępowania przez organ egzekucyjny pierwszej instancji w sprawie zgłoszonych zarzutów w związku z uchybieniem terminu do ich wniesienia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 listopada 2013 r., I SA/Gd 1017/13). Wprawdzie niektóre z orzeczeń zapadły w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych, jednakże na zasadzie analogii można je odnieść do niniejszej sprawy, bowiem w zakresie wniesienia zarzutów egzekucyjnych po terminie, ustawa również nie zawiera przepisów wskazujących na sposób i formę rozstrzygnięcia. We wszystkich tych przypadkach podkreśla się jednak, że uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania. Możliwość taką dopuścił legislator również w art. 61a k.p.a., między innymi w sytuacji, gdy postępowanie nie może być wszczęte z każdej uzasadnionej przyczyny. Takiej uzasadnionej przyczyny upatrują organy właśnie w fakcie uchybienia terminowi, zakreślonemu na wniesienie zarzutów do opisu i oszacowania. Zdaniem Sądu, z taką oceną można się zgodzić, gdyż jej bezpośrednim skutkiem było wyłączenie dopuszczalności merytorycznego zbadania zasadności zarzutów. Jakkolwiek w ocenie Sądu, bardziej właściwą formą byłoby stwierdzenie przez organy uchybienia terminu, konsekwencja byłaby identyczna. W sytuacji, gdy organ stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a.. Przepis ten stanowi o obowiązku stwierdzenia w takim przypadku, postanowieniem (mającym walor postanowienia ostatecznego) uchybienia przez stronę terminu do wniesienia odwołania. Norma prawna wynikająca z art. 134 k.p.a. ma charakter imperatywny. Wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest obowiązkiem organu odwoławczego w każdym przypadku, gdy takie uchybienie ma miejsce. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej wystąpienia organ nie ma innej możliwości, niż wydanie postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Organ nie może bowiem w takiej sytuacji przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, lecz ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. Abstrahując od powyższych rozważań, wskazać jednak należy, że ostatecznie wykorzystanie tej, czy innej instytucji kończącej postępowanie z powodów formalnych, nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, ani na uprawnienia strony skarżącej do weryfikowania rozstrzygnięcia podjętego w pierwszej instancji, zarówno w trybie nadzoru instancyjnego, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W sprawie nie zachodziła zatem przesłanka do wyeliminowania z obrotu orzeczenia poddanego kontroli Sądu, wskazana w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.. Przepis ten wymaga bowiem takiego naruszenia przepisów postępowania, które miałoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka zaś zależność w sprawie niewątpliwie nie zachodzi. W tej sytuacji Sąd uznał, że skargę jako niezasadną, należy w myśl art. 151 oddalić.