III SA/Wr 77/20
WyrokWSA we Wrocławiu2021-05-19
Skład orzekający: Kamila Paszowska-Wojnar, Anna Moskała, Magdalena Jankowska-Szostak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, nie badając kwestii przedawnienia tych należności i nie przedstawiając wystarczających dowodów na brak przedawnienia lub jego przerwanie/zawieszenie?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, ponieważ organ rentowy nie zbadał w sposób należyty kwestii przedawnienia należności składkowych, co jest kluczowe dla określenia zakresu przedmiotowego postępowania umorzeniowego. Brak wyczerpującego uzasadnienia w tym zakresie uniemożliwił sądowi weryfikację prawidłowości ustaleń organu, a tym samym naruszył przepisy postępowania administracyjnego.Stan faktyczny
Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Organ odmówił umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki do umorzenia, a sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny nie jest trudna. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ uchylił poprzednią decyzję i ponownie odmówił umorzenia, wskazując, że należności są wymagalne i nieprzedawnione, a zabezpieczenie hipoteczne wyklucza przedawnienie. Skarżący zaskarżył tę decyzję, zarzucając naruszenie Konstytucji RP i brak uwzględnienia przedawnienia należności.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Sędzia WSA Anna Moskała, Magdalena Jankowska-Szostak, , po rozpoznaniu w Wydziale III na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2021 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 stycznia 2020 r. numer UP – nr 2/2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 września 2019 r. nr 1790/2019.
Przedmiotem skargi Z. K. (dalej: Strona, Skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej (dalej: organ) z dnia 3 stycznia 2020 r. numer UP-nr 2/2020, uchylająca w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z dnia 9 września 2019 r. nr 1790/2019 i orzekająca o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Z akt sprawy wynika, że Strona w dniu 31 maja 2019 r. zwróciła się do organu z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek. Poinformowała, że brak możliwości wywiązania się z obowiązku w tym zakresie wynika ze złej sytuacji materialnej, wskazując, że wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego po potrąceniu na rzecz ZUS zagraża jej egzystencji. Skarżący oświadczył, że okres, w którym nie dokonywał wpłat z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie został uwzględniony przy wyliczaniu emerytury. Wskazał, że nie dokonywał wpłat składek z tytułu działalności gospodarczej z uwagi na przemiany społeczno-gospodarcze jakie zaszły po 1989 r. Wyjaśnił, że nie korzystał z pomocy państwa. Po zlikwidowaniu działalności gospodarczej nie uzyskiwał żadnych świadczeń pomocowych. Podał również, że z uwagi na nieopłacenie składek odmówiono mu pomocy lekarskiej.
Organ w decyzji z dnia 9 września 2019 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w łącznej wysokości 253 996,90 zł (w tym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej wysokości 174 416,75 zł, należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej wysokości 67 219,56 zł oraz należności na Fundusz Pracy w łącznej wysokości 12 360,59 zł). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s.), jak również Strona nie wykazała, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Ponadto zdaniem tego organu Strona nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, ani, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiłaby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Nie stwierdził zatem organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365 ze zm., dalej: rozporządzenie). Przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, skoro Skarżący od nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Analizując możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, gdy konieczność opłacenia zadłużenia pozbawiłaby dłużnika i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), organ wskazał, że Skarżący pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2 139,70 zł brutto, z którego potrącane są należności na rzecz ZUS – do wypłaty pozostaje kwota 1 239,21 zł. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która zgodnie z oświadczeniem uzyskuje dochód w wysokości 2 196 zł netto. Zatem łączny dochód rodziny wnosi 3 435,21 zł. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą 642 zł. Strona posiada zadłużenie z tytułu zobowiązań podatkowych w kwocie 218 zł miesięcznie. Z oświadczenia majątkowego wynika ponadto, że Skarżący jest współwłaścicielem trzech działek gruntu (dwóch zabudowanych o powierzchni [...] ha i [...] ha i jednej przeznaczonej pod zabudowę o powierzchni [...] ha) oraz właścicielem mienia ruchomego o wartości [...] zł.
Zdaniem organu zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna płatnika ma charakter definitywny. Strona poinformowała organ o problemach zdrowotnych, jednakże nie załączyła dokumentacji potwierdzającej tę okoliczność. Stąd też nie można przyjąć, że choroba uniemożliwia skarżącemu uzyskanie dochodu, tym bardziej, że skarżący uzyskuje świadczenie emerytalne. Wskazał dalej organ, że korzystanie przez skarżącego z systemu ubezpieczeń i jednoczesne nieodprowadzanie (nieregulowanie zaległych) składek narusza interes społeczny.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący wskazał m.in., że wydana decyzja jest dla niego katastrofalna w skutkach , skazuje go na wykluczenie społeczne i całkowite pozbawienie możliwości funkcjonowania w społeczeństwie. Podniósł, że składki przedawniają się po upływie 10 lat, a od 1 stycznia 2012 r. po 5 latach. Podważanie okresu przedawnienia i cofanie się do roku 1999 jest zdaniem Skarżącego działaniem zbyt agresywnym. W ocenie Strony część zobowiązań uległa przedawnieniu a wyliczona kwota zadłużenia jest tak wielka, że ostatnią ratę spłaci mając 106 lat. Strona podtrzymała stwierdzenia o złym stanie zdrowia i wskazała, ze z uwagi na ograniczone możliwości finansowe nie podejmuje leczenia. Skarżący podał również, że pieniądze, które zostają po egzekucji długu wystarczają tylko na podstawowe potrzeby.
Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 3 stycznia 2020 r. organ uchylił w całości poprzednio wydaną decyzję i orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, obejmujących okresy od września 2002 r. do maja 2016 (składki na ubezpieczenia społeczne) oraz od lipca 2002 r. do maja 2015 r. (składki na ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy).
W pierwszej kolejności organ wskazał, że należności składkowe za powyższe okresy są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zaznaczył, że zgodnie z przepisami u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od dnia 24 listopada 1998 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek, w tym odsetek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składki stały się wymagalne. Dalej podano, że postępowanie egzekucyjne za okres od października 1999 r. do września 2011r. zostało zamknięte postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2015 r. Tytuły egzekucyjne za okres od października 2010 r. do września 2013 r. zostały zwrócone przez Urząd Skarbowy wraz z postanowieniem z dnia 16 marca 2015 r. o umorzeniu postępowania w związku z bezskuteczną egzekucją. Aktualnie należności za okres od września 2002 r. do maja 2016 r. są zabezpieczone wpisem hipoteki na nieruchomościach skarżącego.
Organ podtrzymał dotychczasowe ustalenia i powtórzył argumentację zawartą w decyzji z dnia 9 września 2019 r. Podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych i dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, umorzenie jej przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Wskazał ponadto na fakt, iż łączny dochód rodziny Skarżącego jest wyższy niż minimum socjalne dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego, który w II kwartale 2019 r. wynosił 1 993,26 zł. Zdaniem organu, z uwagi na stały miesięczny dochód i majątek w postaci nieruchomości gruntowych sytuacja finansowa Skarżącego i jego rodziny nie jest trudna. Stwierdzono również, że to bierna postawa Skarżącego odnośnie spłaty zobowiązań (nieopłacanie składek od września 2002 r. do maja 2016 r.) doprowadziła do tak uciążliwego dla niego zadłużenia. Końcowo wskazano, że Strona może się zwrócić o rozłożenie należności na raty.
W skardze do tutejszego Sądu Skarżący wniósł o "całkowite umorzenie zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zwrot pobranych od niego środków pieniężnych"
Zdaniem Skarżącego, odmowa umorzenia zobowiązań jest niezgodna z art. 7, art. 8, art. 30 i art. 32 Konstytucji RP. Strona wniosła o weryfikację łącznej kwoty zadłużenia, gdyż nie uwzględnia ona tego, że należności te ulegają przedawnieniu. Wskazała również, że emeryturę otrzymała za lata pracy, w których składki były opłacane, natomiast za lata pracy, w których składek nie płaciła, świadczeń nie otrzymała. Zdaniem Skarżącego sytuacja, w której naliczenie emerytury dla niego i osób, które opłacały składki tylko do pewnego pułapu zarobków jest takie samo, a jednocześnie naliczenie emerytury za okresy nieopłacone nie jest takie samo (obciążenie Skarżącego zaległościami i odsetkami a pozostawienie innym przywileju nie płacenia składek) jest niezgodne z art. 30 i 32 Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kwestią, którą powinien rozważyć organ w pierwszej kolejności jest ewentualne przedawnienie należności, których dotyczył wniosek o umorzenie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik podatkowy powołał się na tę okoliczność - przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu (art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, traktującym o wygaśnięciu zobowiązań na skutek ich przedawnienia). Tym samym zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie udzielenia ulgi w spłacie tych zobowiązań, polegającej na ich umorzeniu. W razie stwierdzenia zatem przez organ, że doszło do przedawnienia należności, co do których strona wnosi o ich umorzenie, postępowanie zainicjowane wnioskiem w tym zakresie jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). W przypadku wniosku, który obejmuje zarówno należności przedawnione, jak i nieprzedawnione, konieczne jest z kolei ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy, bowiem zastosowanie przesłanek umorzenia zawartych w u.s.u.s oraz rozporządzeniu (szczególnie tych odwołujących się do okoliczności takich jak sytuacja majątkowa wnioskodawcy i jego zdolność do poniesienia ciężaru spłaty zobowiązań bez zagrożenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny czy kwestia zestawienia ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego z wysokością dochodzonych składek), wymaga ich odniesienia każdorazowo do skonkretyzowanej wysokości zaległości objętych obowiązkiem spłaty. Innymi słowy, podstawy umorzenia odnoszące się do nieściągalności lub sytuacji majątkowej dłużnika i jego zdolności do zapłaty zaległości muszą być analizowane z uwzględnieniem kwoty rzeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga zatem, że w postępowaniu w sprawie umorzenia Zakład, stosowanie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Ciąży więc na nim obowiązek dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ich oceny, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Jak wyjaśniono powyżej, kwestia przedawnienia należy do najistotniejszych okoliczności również w postępowaniu umorzeniowym, gdyż może wprost wpływać na określenie zakresu przedmiotowego postępowania, a jej niewyjaśnienie skutkuje ostatecznie brakiem możliwości odniesienia przesłanek umorzenia, dotyczących m.in. zdolności finansowej strony, do konkretnej kwoty wymagalnych zobowiązań.
Tymczasem zagadnienie przedawnienia należności składkowych zostało uregulowane w art. 24 ust. 4-6 u.o.s.u.s. W myśl tej regulacji ( w brzmieniu na dzień wydania decyzji):
(...)
4. Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.
5. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.
5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.
5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.
5e. Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata.
5f. W przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.
6. Bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.
W świetle przytoczonych regulacji zatem do okoliczności istotnych dla oceny upływu biegu terminu przedawnienia należą m.in. data ich wymagalności, podejmowane czynności egzekucyjne, ewentualne postępowanie upadłościowe, postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawy wymiaru składek lub obowiązku opłacania składek na te ubezpieczenia, układy ratalne, konieczność wyjaśnienia zagadnień wstępnych, zabezpieczenie hipoteczne. Wskazane kwestie i istotne z ich punktu widzenia okoliczności powinny zostać omówione i wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Kontrola sądowa rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia obejmuje m.in. badanie prawidłowości ustaleń organu, przyjętych za podstawę wydania decyzji oraz wyprowadzonych na ich podstawie wniosków i jej przedmiotem jest wobec powyższego również prawidłowość dokonanej przez organ oceny kwestii przedawnienia należności składkowych skarżącego. Nie jest natomiast zadaniem i kompetencją Sądu ustalenie w zastępstwie organu, czy w sprawie doszło do przedawnienia zobowiązań. Pominięcie w decyzji jasnej i znajdującej oparcie w materiale dowodowym argumentacji w tym zakresie, czyni w istocie nieweryfikowalnym twierdzenie Zakładu co do tego, że do przedawnienia należności objętych wnioskiem nie doszło.
Należności objęte zaskarżoną decyzją dotyczą składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres od września 2002 r. (częściowo również od lipca 2002 r.) do maja 2016 r. Okres przedawnienia najwcześniejszych zobowiązań potencjalnie powinien upłynąć już w dniu wydania decyzji, o ile nie doszło do jego przerwania lub zawieszenia. Organ nie podaje w zaskarżonej decyzji (uchylającej decyzję poprzednio wydaną i odmawiającej umorzenia zaległości), czy termin przedawnienia uległ zawieszeniu bądź przerwaniu i z jakich ewentualnie przyczyn. Organ podał jedynie, że postępowanie egzekucyjne za okres od października 1999 r. do września 2011r. zostało zamknięte postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2015 r. Tytuły egzekucyjne za okres od października 2010 r. do września 2013 r. zostały zwrócone przez Urząd Skarbowy wraz z postanowieniem z dnia 16 marca 2015 r. o umorzeniu postępowania w związku z bezskuteczną egzekucją. Powyższe stwierdzenia nie mogą być uznane za wystarczające wyjaśnienie kwestii przedawnienia, skoro organ nie odnosi powyższych okoliczności do stosownych przepisów prawa ani też nie wyciąga w tym zakresie wniosków co do ewentualnych skutków prawnych wskazanych wydarzeń. Dalej o organ wskazuje, że aktualnie należności za okres od września 2002 r. do maja 2016 r. są zabezpieczone wpisem hipoteki na nieruchomościach skarżącego. Jednakże wobec braku w aktach sprawy dokumentów, na podstawie których można powyższe jednoznacznie i całkowicie potwierdzić, brak jest możliwości zweryfikowania przez Sąd, czy prawidłowo organ w zaskarżonej decyzji poczynił ustalenia w zakresie przedawnienia objętych nią zobowiązań. Przeciwnie, dokumenty znajdujące się w aktach sprawy budzą pod tym względem poważne wątpliwości co do prawidłowości stwierdzeń organu. Z informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika sporządzonej w dniu 5 czerwca 2019 r. wynika, że hipoteki zostały ustanowione na zabezpieczenie należności za okresy wcześniejsze bądź nie w pełni pokrywające się ze wskazaniami organu, tj za okresy 09.2002 r. – 07.2008 r. i 07.2008 r. – 05.2010 r., podczas gdy decyzja dotyczy zaległości za okresy od września 2002 r. (częściowo również od lipca 2002 r.) do maja 2016 r.
Brak zaś popartych dowodami prawidłowych ustaleń co do wysokości zaległości ciążącej na skarżącym podważa również – co wyjaśniono już na wstępie niniejszych rozważań - wartość dokonanej w decyzji analizy jego zdolności do spłaty zaległości i wyprowadzonych z niej wniosków. Tym samym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydane z naruszeniem art. w art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego. Wskazane naruszenie czyniłoby przy tym przedwczesną ocenę merytorycznego stanowiska organu co do spełnienia przesłanek umorzenia.
Katalog ustawowych środków, które stosuje Sąd w ramach kontroli legalności zaskarżonych decyzji, nie obejmuje natomiast możliwości rozstrzygnięcia przez Sąd merytorycznie sprawy administracyjnej, w zamian za organ administracji – co obejmował wniosek skarżącego. Możliwość przewidziana w art. 145a § 1 i145 § 3 p.p.s.a. ( umorzenia przez Sąd postepowania administracyjnego lub zobowiązania organu do załatwienia sprawy w określony sposób) nie dotyczy przypadków stwierdzenia uchybień w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy ( także co do przedawnienia) i nie może być odnoszona do postępowania w przedmiocie umorzenia należności, w którym organ orzeka na zasadzie uznania administracyjnego.
Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zatem obowiązany ocenić i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, czy w sprawie doszło i ewentualnie w jakim zakresie do przedawnienia należności, przy czym konieczne będzie jednoznaczne wskazanie okresów zawieszenia bądź przerwy na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa oraz poparcie tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację. To samo dotyczy kwestii zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek, wyłączającego ich przedawnienie. Rozstrzygając o wniosku organ musi w konsekwencji ocenić ponownie spełnienie przez stronę przesłanek umorzenia, odnosząc wynikające z przepisów wymogi oraz ustalenia w zakresie sytuacji finansowej i życiowej strony skarżącej do ostatecznej wartości zadłużenia, po uwzględnieniu ewentualnych przedawnień.
Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa procesowego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) uchylił zaskarżoną decyzję.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło