III SA/Wr 77/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Asesor WSA Dominik Dymitruk (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 4 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 30 listopada 2023 r., nr SKO.EA/41/17/23 w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Miasta Zgorzelec z dnia 26 września 2023 r. nr WPO.GO.3161.38.2023; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi Z. T. (dalej jako: skarżący, strona, zobowiązany) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze (dalej jako: organ odwoławczy, SKO) z dnia 30 listopada 2023 r. (nr SKO.EA/41.17/23) utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza Miasta Zgorzelca (dalej: organ pierwszej instancji, wierzyciel) z dnia 26 września 2023 r. (nr WPO.GO.3161.38.2023) w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Jak wynika z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, wierzyciel skierował na drogę postępowania egzekucyjnego zaległości z tytułu nieuiszczonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za I i II kwartał 2023 r. na podstawie wystawionego w dniu 22 sierpnia 2023 r. tytułu wykonawczego nr [...]. W dniu 24 sierpnia 2023 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław-Psie Pole we Wrocławiu (dalej: organ egzekucyjny) dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego. Zawiadomienie o zastosowanym środku egzekucyjnym pracodawca otrzymał w dniu 31 sierpnia 2023 r., zaś zrealizował je w dniu 7 września 2023 r., przekazując organowi egzekucyjnemu kwotę 811,64 zł. Zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało natomiast doręczone zobowiązanemu w dniu 11 września 2023 r. Następnie, organ egzekucyjny przekazał wierzycielowi zgłoszony przez zobowiązanego w dniu 15 września 2023 r. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, w którym podniósł on wygaśnięcie obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Postanowieniem z dnia 26 września 2023 r. wierzyciel oddalił zgłoszony przez zobowiązanego zarzut. W uzasadnieniu natomiast, powołując się na złożoną przez stronę skargę na czynności egzekucyjne, wyjaśnił, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego wiąże się z powstaniem kosztów egzekucyjnych należnych organowi egzekucyjnemu. Dalej z kolei podał, że w dniu 30 sierpnia 2023 r. zobowiązany spłacił dochodzone należności z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, co spowodowało zlikwidowanie tytułu wykonawczego w dniu 31 sierpnia 2023 r. i jego przekazanie do Urzędu Skarbowego w Zgorzelcu zgodnie z adresem strony podanym w deklaracji o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Na skutek wywiedzionego przez zobowiązanego zażalenia, SKO, w będącym podstawą skargi postanowieniu z dnia 30 listopada 2023 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego postanowienia, po przytoczeniu właściwych podstaw prawnych, organ wyjaśnił, że zasadność uwzględnienia zarzutu opisanego w art. 33 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, dalej: u.p.e.a.), związanego z uiszczeniem dochodzonego egzekucyjnie świadczenia, jest uzależniona od tego, czy do zapłaty tej doszło przed wystawieniem tytułu wykonawczego i skierowaniem go do egzekucji administracyjnej, czy też po tym czasie. Z dokonanych w postępowaniu ustaleń organu wynika, że dochodzone egzekucyjnie świadczenie zostało uiszczone przez zobowiązanego bezpośrednio na rachunek bankowy wierzyciela już po wystawieniu tytułu wykonawczego i skierowaniu go do egzekucji, co powoduje, iż do wpłaty tej należy stosować przepis art. 67h pkt 2 u.p.e.a., a na zasadzie zawartego w tym przepisie odesłania – także art. 67e § 1, art. 67f i art. 67g u.p.e.a. Organ odwoławczy wskazał także, że uznanie zasadności zarzutu zobowiązanego wpływałoby również na możliwość dochodzenia od strony kosztów powstałych wskutek wszczętej już egzekucji. Z materiał sprawy wynika, że koszty te zostały już od zobowiązanego ściągnięte, a w razie uznania zarzutu za uzasadniony, do ich pokrycia mógłby być zobowiązany wierzyciel, który jednak nie spowodował egzekucji opłat wskazanych w wystawionym tytule wykonawczym. W skardze do tutejszego Sądu strona zaskarżyła postanowienie organu odwoławczego i wniosła o jego uchylenie oraz uwzględnienie zarzutu, a także zasądzenie kosztów postępowania. W treści skargi wskazała na naruszenie: 1) art. 33 § 2 pkt 5 w zw. z art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieuznanie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnie mimo istnienia przesłanek ku temu, a mianowicie wygaśnięcia obowiązku w części lub w całości, 2) art. 7 i art. 7b ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.) poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli we współdziałaniu z innymi organami. Uzasadniając wniesioną skargę, zobowiązany podniósł m.in., że do egzekucji doszło, ponieważ wierzyciel nie poinformował organu egzekucyjnego o zaspokojeniu wierzytelności. Okoliczność ta wynika z pisma organu egzekucyjnego z dnia 18 września 2023 r., przekazującego zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnie, w którym wskazano, że na dzień realizacji zajęcia organ nie był w posiadaniu wycofania tytułu wykonawczego. W odpowiedzi na skargę SKO, wnosząc o jej oddalenie w całości, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a ). Z kolei na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że sąd administracyjny, który w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, dokonuje kontroli ustaleń stanu faktycznego przeprowadzonych przez organy administracji publicznej w toku postępowania administracyjnego. Z kolei dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu, dokonuje się kontroli zastosowania prawa materialnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1426/12 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl; także T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016, s. 852-853). Sąd podkreśla, że przepisy u.p.e.a. nie zawierają własnej regulacji zasad i trybu prowadzenia postępowania egzekucyjnego rozumianego jako ciąg czynności procesowych przeprowadzanych w przypisanych formach, w związku z czym, w myśl art. 18 u.p.e.a., mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m.in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona oraz art. 107 § 3 k.p.a., stosowany w przypadku postanowień na zasadzie odesłania zawartego w art. 126 k.p.a., który wskazuje z kolei normatywny standard uzasadniania aktów administracyjnych. Przypomnienia także wymaga, że zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej jest podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego przed nieuzasadnionym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji. Zarzut można składać tylko z przyczyn ściśle wskazanych w ww. art. 33 § 2 u.p.e.a. Według art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych może być: 1. nieistnienie obowiązku; 2. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3. błąd co do zobowiązanego; 4. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5. wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6. brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, a) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Jego rozstrzygnięcie następuje z kolei na zasadach określonych w art. 34 u.p.e.a. W myśl § 2 powołanego artykułu wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej w określonej w tej jednostce redakcyjnej części; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej na określonych zasadach. Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (§ 3). Choć istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny zasadności zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu, to jednak Sąd nie był uprawniony do merytorycznej kontroli zaskarżonego postanowienia z uwagi na stwierdzone uchybienia przepisom postępowania. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że nawet przy założeniu, iż zarzut w postępowaniu egzekucyjnym nie ma charakteru środka konkurencyjnego wobec skargi na czynność egzekucyjną, przystępując do kontroli sądowoadministracyjnej należy w sposób niebudzący wątpliwości ustalić przedmiot zaskarżonego postanowienia przez zestawienie rzeczywistej intencji strony oraz trybu, w którym doszło do rozstrzygnięcia jej żądania. W aktach administracyjnych sprawy brak jest jednak pisma inicjującego postępowanie, co powoduje, że zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające wymykają się spod kontroli Sądu, któremu winny być przedłożone kompletne i uporządkowane akta sprawy, jak stanowi art. 54 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a. Analiza wydanych w sprawie niniejszej rozstrzygnięć, a zwłaszcza fakt powoływania się przez organy na pismo organu egzekucyjnego przekazujące według właściwości zarzut zobowiązanego, może sugerować, że to na jego podstawie, nie zaś treści żądania strony, nastąpiło załatwienie sprawy. Wątpliwości Sądu co do rzeczywistej woli zobowiązanego wynikają także z tego, że wierzyciel w wydanym przez siebie postanowieniu z dnia 26 września 2023 r. powołał się na skargę strony na czynności egzekucyjne jako środka inicjującego postępowania. Tymczasem wobec braku w aktach sprawy wniosku wszczynającego to postępowanie, rozbieżności co do rodzaju wniesionego środka prawnego, a tym samym trybu jego rozpatrzenia, nie sposób wyjaśnić. W tych okolicznościach, wskazane uchybienia przepisom postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia SKO oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia wierzyciela na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie u.p.e.a., do której zmierzają zarzuty skargi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, mając na względzie konieczność prawidłowego zgromadzenia wszystkich istotnych dowodów w aktach sprawy oraz dokonania na ich podstawie rozstrzygnięcia sprawy we właściwym trybie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak wyroku.