III SA/Wr 781/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia W. G. (zwanego w dalszej części uzasadnienia "skarżącym") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., w przedmiocie odmowy umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia organ odwoławczy wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne od [...] r., na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o numerach od [...] do [...] oraz z dnia [...] r. nr [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz z dnia [...] r. nr [...] z tytułu opłaty dodatkowej. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że w toku prowadzonego postępowania, organ egzekucyjny podjął szereg czynności zmierzających do wyegzekwowania ciążących na zobowiązanym zaległości, w tym zawiadomieniem z dnia [...] r., nr [...] dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, w dniu [...] r. ustalono majątek zobowiązanego w postaci nieruchomości oraz zawiadomieniem z dnia [...] r., nr [...] dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę u pracodawcy skarżącego, tj. W Zakładzie Karnym w W. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanemu w dniu [...] r. Pismem z tego samego dnia, Dyrektor Zakładu Karnego w W. poinformował organ egzekucyjny, że wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej. Postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. sygn. akt [...] wyznaczono do prowadzenia łącznej egzekucji sądowej i administracyjnej Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. Jak dalej wyjaśniał organ odwoławczy, pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł o umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, powołując się na bezskuteczność egzekucji i przedawnienie dochodzonych należności. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych, wskazując, że w toku postępowania ustalił składniki majątkowe, z których może być prowadzona egzekucja. W sprawie przedawnienia należności, organ egzekucyjny podjął odrębne postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej, utrzymując opisane postanowienie w mocy wyjaśnił przede wszystkim, że do rozpoznania sprawy w zakresie umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego mają zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a.) oraz pomocniczo stosowane odpowiednio przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, nie zaś wskazane przez zobowiązanego w przedmiotowym zażaleniu przepisy K.c. i K.p.c. Dalej organ odwoławczy przytoczył treść art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym, postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jak wskazał Dyrektor Izby , z przywołanego przepisu wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje tylko i wyłącznie w sytuacjach, gdy w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpi przeszkoda o charakterze trwałym, która powoduje, że dalsze prowadzenie postępowania stało się niemożliwe lub niecelowe. Zatem istotą umorzenia jest przerwanie prowadzonego postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Organ zaznaczył, że postanowienie o umorzeniu postępowania na gruncie przytoczonego przepisu jest fakultatywne, gdyż zaistnienie przesłanki ustawowej jedynie uprawnia organ prowadzący postępowanie do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, lecz nie nakłada w tej mierze żadnego obowiązku. Podkreślił przy tym, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do podjęcia wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Odnośnie powołanej wyżej przesłanki umorzenia postępowania Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że zobowiązany wprawdzie powołał się na nieściągalność, mogącą oznaczać bezskuteczność, nie przedstawił jednak konkretnych argumentów na poparcie podnoszonej tezy, które mogłaby skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego pod tym jednak warunkiem, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ podkreślił, że z akt niniejszej sprawy wynika, że wskazana przez skarżącego sytuacja nie znajduje uzasadnienia. Strona, pomimo przebywania w zakładzie karnym uzyskuje wynagrodzenie za pracę, które zostało zajęte przez organ egzekucyjny. Co więcej, jak podkreślono w postanowieniu, ustalono majątek zobowiązanego w postaci nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha, z której może być prowadzona egzekucja. Dyrektor Izby Skarbowej przyznał, że w toku prowadzonego postępowania nie uzyskano żadnej kwoty na poczet przedmiotowych zaległości, niemniej jednak okoliczność ta, jak i tymczasowe przebywanie zobowiązanego w zakładzie karnym, nie przesądza o tym, że w przyszłości zobowiązany nie osiągnie żadnych innych dochodów. Umorzenie postępowania egzekucyjnego natomiast zgodnie z powołanym przepisem art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo, odnośnie przesłanki umorzenia organ odwoławczy podniósł, że aby mówić o kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne, wydatki takie winny zostać poniesione. Tymczasem w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanego wydatki takie nie wystąpiły, zatem także nie jest możliwe określenie kwoty przewyższającej te wydatki. W konsekwencji tego brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a Nie godząc sie z powyższym rozstrzygnięciem, W. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi ponownie podniósł, że prowadzona egzekucja jest bezskteczna, a dochodzone należności uległy przedawnieniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósl o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m. in. w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności wydanego aktu administracyjnego (decyzji bądź postanowienia) z prawem. Sąd uchyla postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Uwzględniając wskazane powyżej uregulowania procesowe stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, z tym że nie jest on uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Stosownie do treści art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne Skarżący zarzuca w rozpoznawanej sprawie organom egzekucyjnym nieuwzględnienie faktu całkowitej bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, co w ocenie skarżącego winno skutkować jego umorzeniem. Z takim zarzutem skargi nie można się zgodzić. Przechodząc do meritum sporu, trzeba mieć na uwadze, że jak słusznie wyjaśnił Dyrektor Izby Skarbowej, istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygniecie o dalszym jego nieprowadzeniu. Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 u.p.e.a. Zgodnie z § 2 tego przepisu, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jak wynika z akt sprawy, w sprawie od [...] r. w zasadzie bezustannie podejmowane były czynności egzekucyjne. Tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres [...] r. oraz z tytułu opłaty dodatkowej, były wielokrotnie przydzielane do służby poborcom skarbowym. Pracownicy Urzędu Skarbowego w M. sporządzali raporty o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych z uwagi na fakt, iż skarżący nie przebywa pod wskazanym na tytułach wykonawczych adresem, sporządzali protokoły o stanie majątkowym dłużnika. Inspektorzy skarbowi dokonywali również kilkukrotnie zajęcia wynagrodzenia za pracę. Jednocześnie, jak wynika z akt administracyjnych, w [...] r. organ dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę, wykonywaną przez skarżącego, osadzonego w zakładzie karnym. Co prawda, organy egzekucyjny nie uzyskały jeszcze środków z dokonanego zajęcia, jednakże nie można mówić o jego bezskuteczności, bowiem jak wynika z akt sprawy, przy zajęciu wynagrodzenia za pracę skarżącego, doszło do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej i obecnie łączna egzekucja prowadzona jest przez Komornika Sądowego. Oznacza to, że postępowanie jest skuteczne i można oczekiwać przymusowej realizacji spełnienia świadczenia, przynajmniej częściowego. Prawidłowość działania organu egzekucyjnego, w tym istnienie przesłanek do umorzenia postępowania, o których mowa w art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, musi być oceniana na moment podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, przy czym istotne jest, czy organ podjął wszelkie w danej sytuacji możliwe środki zmierzające do ustalenia majątku nadającego się do egzekucji. Przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego, w myśl przepisu art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej jest ocena, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, innymi słowy zachodzi bezskuteczność egzekucji rozumiana jako niemożność przymusowego zaspokojenia wierzyciela. Musi być ona jednak poprzedzona ustaleniem majątku zobowiązanego. Organ nie może poprzestać jedynie na jego gołosłownych twierdzeniach, że żadnego majątku nie posiada. Jak wynika z akt postępowania, takiego stanu rzeczy organ egzekucyjny nie ustalił, co oznacza, że zarzuty skarżącego są bezzasadne. Co więcej, jak dokładnie wyjaśniono powyżej, ustalono, że skarżący otrzymuje wynagrodzenie za pracę, na którym już dokonano zajęcia. Zauważyć nadto należy, że w przypadku fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego (ustawodawca w treści art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej użył zwrotu "może być umorzone") po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, nawet wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W doktrynie podnoszone jest, że "do uznania organu pozostawiono, czy prowadzić egzekucję należności pieniężnej (inaczej, gdy chodzi o obowiązki natury niepieniężnej), gdy wiadomo, że uzyskana kwota nie przewyższy kwoty wydatków egzekucyjnych" (zob. R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji – komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK,W-wa 2005r., s. 165). Podobnie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 listopada 2008 r., III SA/Łd 159/2008 wyrażono pogląd, że organ egzekucyjny jest władny, w oparciu o przepis art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzyć postępowanie w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jednakże nie jest to jego bezwzględny obowiązek." Innymi słowy mówiąc, nawet w wypadku posiadania przez organ egzekucyjny wiedzy, o braku w danym momencie możliwości wyegzekwowania dochodzonych kwot (z uwagi na stan majątku zobowiązanego), organ egzekucyjny może, ale nie jest zobligowany na wniosek zobowiązanego do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie przepisu art. 151 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargę oddalił.