III SA/Wr 787/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. ([...]) Dyrektor Izby Skarbowej we W. – po rozpatrzeniu zażalenia M. L. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Oddział w W., Inspektorat w K.) z dnia [...] czerwca 2013 r. (nr [...]) zawierającego stanowisko wierzyciela w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych od [...] do [...], obejmujących zaległości w składkach na FUS za okres od marca do października 2001 r. oraz FUZ i FPiFGŚP za okres od lutego do października 2001 r. – stwierdził niedopuszczalność zażalenia. W uzasadnieniu postanowienia przypomniano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. przyjął w dniu [...] stycznia 2013 r. do realizacji wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Oddział w W., Inspektorat w K.) przeciwko M. L. wspomniane wcześniej tytuły wykonawcze. W piśmie z dnia [...] marca 2013 r. (uzupełnionym pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r.) zobowiązana wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powołując się na nieistnienie dochodzonych należności. W związku z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wystąpił do wierzyciela (pismo z dnia [...] maja 2013 r.) o zajęcie stanowiska w kwestii istnienia i wymagalności dochodzonych zobowiązań. W postanowieniu z dnia [...] czerwca 2013 r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działający w charakterze wierzyciela, stwierdził że obowiązki objęte wskazanymi wcześniej tytułami wykonawczymi istnieją i są wymagalne, wskutek czego nie ma podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego zmierzającego do realizacji wystawionych tytułów wykonawczych. W postanowieniu tym (doręczonym zobowiązanej w dniu [...] czerwca 2013 r.) pouczono stronę o niemożliwości zaskarżenia tego aktu. Zobowiązana wniosła w dnia [...] lipca 2013 r. zażalenie na postanowienie ZUS z dnia [...] czerwca 2013 r., które – wraz z aktami sprawy – wpłynęło do Dyrektora Izby Skarbowej we W. [...] lipca 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej we W. wskazał na unormowania zawarte w art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wywodząc przy tym, że w pierwszej fazie postępowania zażaleniowego organ bada istnienie formalnych przesłanek dopuszczalności zażalenia. Ponieważ badanie przeprowadzone w rozpatrywanym przypadku wykazało niespełnienie formalnych przesłanek do wniesienia zażalenia, przeto Dyrektor Izby Skarbowej we W. nie mógł przystąpić do merytorycznej oceny kwestionowanego przez zobowiązaną postanowienia ZUS. Organ drugiej instancji zaakcentował, że na zastanym etapie postępowania nie było dopuszczalne złożenie zażalenia na postanowienie ZUS (działającego w charakterze wierzyciela) z dnia [...] czerwca 2013 r., gdyż – według art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stanowiska wierzyciela nie przysługuje zażalenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M. L. wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we W., zarzucając bezpodstawność wydania tego rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącej złożone przez nią zażalenie wymagało merytorycznego rozpatrzenia, ponieważ obciążenie finansowe skarżącej przez ZUS nastąpiło z urzędu – bezprawnie i wyłącznie z winy pracowników ZUS, którzy pogubili się przy komputeryzacji Zakładu, czego dowodem były – przeprowadzane w firmie skarżącej – kontrole, które nie wykazały nieprawidłowości. Według skarżącej, wyłącznie ze wskazanych przyczyn skarżąca została obciążona świadczeniami na rzecz ZUS. Wskutek zaś "manipulacji urzędników ZUS" procedurą administracyjną dochodzi do ciągłej odmowy rozpoznania zażalenia strony. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: I Ocena zaskarżonego postanowienia według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), nie dała dostatecznych podstaw do wyeliminowania kwestionowanego rozstrzygnięcia ze zbioru legalnych aktów administracji publicznej, albowiem organy rozpatrujące sprawę nie dopuściły się naruszenia prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy, jak też nie uchybiły regułom proceduralnym w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. II W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.) przyjęto zasadę, według której rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia, przy czym na takie postanowienie służy zażalenie, jeżeli wspomniana ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi (art. 17 § 1). We wszczętym postępowaniu egzekucyjnym podmiotowi zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Podstawą takich zarzutów mogą być wyłącznie okoliczności skatalogowane w art. 33 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego rozpatruje organ egzekucyjny po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Wierzyciel, w formie postanowienia, odnosi się do sformułowanych przez zobowiązanego zarzutów, a na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie (art. 34 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie (art. 34 § 4 i § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Należy jednak zauważyć, że sformułowana w art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zasada, wedle której na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie, nie pozostaje bez wyjątków. Jeden z nich przewidziano w art. 83c ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm). Przepis ten wprowadza wyjątek od dwuinstancyjnego postępowania prowadzonego w sprawie stanowiska wierzyciela co do zarzutów podniesionych przez dłużnika, uniemożliwiając mu w istocie kwestionowanie stanowiska wierzyciela co do zarzutów dotyczących obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne. Mimo że obowiązująca zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego stanowi kluczowe uprawnienie strony tego postępowania, to jednak nie ma ona charakteru bezwzględnego, a więc może doznawać ograniczeń. Tego rodzaju ograniczenie ustawodawca ujął w art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, według którego od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stanowiska wierzyciela, zażalenie nie przysługuje. Przywołane unormowania prowadzą do wniosku, że w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących składki na ubezpieczenia społeczne i podniesienia przez dłużnika zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), organ egzekucyjny – przed wydaniem postanowienia odnoszącego się do zarzutów dłużnika – jest zobowiązany wystąpić do wierzyciela o zajęcie stanowiska w zakresie zgłoszonych. Ponieważ wierzycielem w sferze zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przeto ten Zakład przedstawia organowi egzekucyjnemu swoje stanowisko w formie postanowienia. W odróżnieniu jednak od postanowień innych wierzycieli, na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przysługuje dłużnikowi odrębne zażalenie, co oznacza, że postanowienie tego wierzyciela staje się ono ostateczne. Tym samym organ egzekucyjny – po otrzymaniu postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu – wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Dopiero w tej fazie postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu służy zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych przez dłużnika zarzutów. III Odnosząc poczynione uwagi do stanu faktycznego wynikającego z dokumentacji zawartej w aktach administracyjnych sprawy, należy zauważyć, że zobowiązana – wbrew prawidłowemu pouczeniu w postanowieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2013 r. (nr [...]) – wniosła zażalenie na stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciela. Wobec jednoznacznej dyspozycji art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje) Dyrektor Izby Celnej we W. nie miał innej możliwości, niż stwierdzić niedopuszczalność zażalenia w formie postanowienia wydanego na podstawie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W takiej sytuacji zastrzeżenia i zarzuty zawarte w skardze nie mogły wzruszyć zaskarżonego postanowienia. IV Z tych względów – stosownie do dyspozycji art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – należało orzec jak w sentencji wyroku.