III SA/Wr 80/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie Sędzia WSA Asesor WSA Anetta Chołuj, Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi T. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]. Przedmiotem skargi T. C. (dalej: strona, skarżący, strona skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. (nr [...]), utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia [...] r. (nr [...] ), o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów jakie strona wniosła w postępowaniu egzekucyjnym, zmierzającym do wyegzekwowania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne za okres od grudnia 2017 r. do marca 2018 r. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia oraz z akt sprawy, prawomocną decyzją z dnia [...] r. (nr [...] ) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) określił stronie wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie – społeczne i zdrowotne za okres od grudnia 2017 r. do marca 2018 r., a wobec nieuregulowania przez nią tych zaległości wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów egzekucyjnych o numerach: [...] oraz [...] . W ramach czynności egzekucyjnych, w dniu [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego strony w " A " Bank S.A. Tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniami o zajęciu doręczono stronie w dniu 8 września 2018 r. W piśmie z dnia 12 września 2018 r. (nadanego w dniu 14 września 2018 r.), zatytułowanym "skarga" strona uznała wszczęte postępowanie egzekucyjne za bezpodstawne. Wniosła o cofnięcie wymienionych tytułów wykonawczych oraz o cofnięcie zajęcia rachunku bankowego. Swoje żądanie strona uzasadniała dwoma toczącymi się sprawami sądowymi przeciwko ZUS (który, zdaniem strony, powinien jej zwrócić kwotę 32.000 zł), a także, swoją sytuacją życiową (status bezrobotnego, bez prawa do zasiłku) oraz zdrowotną. Pismem z dnia 18 października 2018 r. organ pierwszej instancji wezwał stronę do sprecyzowania żądania. Wychodząc z założenia, że żądanie strony zostało wniesione w terminie do wniesienia zarzutów z art 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.) organ wezwał stronę do jednoznacznego wskazania podstawy zarzutu z art. 33 § 1 u.p.e.a. Wyjaśnił, że skarga na czynności egzekucyjne o jakiej mowa w art. 54 u.p.e.a. ma charakter środka subsydiarnego, co oznacza, że przysługuje ona wówczas, gdy ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje innych środków zaskarżenia, w tym m.in., zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nadto, w nawiązaniu do treści pisma z dnia 12 września 2018 r., organ wezwał stronę do wskazania - rodzaju spraw sądowych o jakich strona wspomniała w piśmie z dnia 12 września 2018 r. oraz sygnatur decyzji od których wniosła odwołanie, a także, do złożenia dokumentów umożliwiających odniesienie się do żądania strony wyrażonego we wspomnianym piśmie. Odpowiadając na wezwanie z dnia 18 października 2018 r., w piśmie z dnia 26 października 2018 r. strona wyjaśniła, że w sądach – Rejonowym i Okręgowym w K. prowadzi przeciwko ZUS sprawy sądowe pod sygnaturami – [...] i [...] , dotyczące bezpodstawnej odmowy wypłaty stronie zasiłku chorobowego na kwotę 26.000 zł wraz z odsetkami. Wskazując na powyższe strona wniosła "o odroczenie terminu wykonania obowiązku spłaty [...] jej zaległości wobec ZUS do czasu rozstrzygnięcia tych postępowań". Zapewniła, że po uzyskaniu wypłaty środków z ZUS niezwłocznie dokona wpłaty. Z uwagi na powyższe, strona wezwała organ do natychmiastowego odblokowania rachunku bankowego, który został zajęty w toku wdrożonych w sprawie czynności egzekucyjnych. Organ pierwszej instancji (działający jako organ egzekucyjny i reprezentant wierzyciela) stanowisko strony wyrażone w pismach z dnia 12 września 2018 r. oraz 26 października 2018 r. zakwalifikował jako zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. i dotyczące – nieistnienia obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku z innego powodu. Postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 34 § 1 i 4 w zw. z art. 33 § 1 pkt 1 i 2 i art. 18 u.p.e.a. oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: k.p.a.) organ pierwszej instancji uznał te zarzuty za nieuzasadnione. W uzasadnieniu wyrażonego w sprawie stanowiska organ pierwszej instancji wskazał, że prowadzenie działalności gospodarczej zwykle związane jest z określonymi obowiązkami, w tym m.in., z obowiązkiem opłacania należności publicznoprawnych takich jak – podatki czy składki na ubezpieczenie społeczne. Dalej podniósł, że tytuły wykonawcze, obejmujące zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne zostały wystawione na podstawie prawomocnej decyzji ZUS z dnia [...] r. (nr [...] ), określającej wysokość tych zaległości za okres od grudnia 2017 r. do marca 2018 r. W nawiązaniu do złożonego przez stronę w dniu 29 maja 2018 r. wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych organ pierwszej instancji stwierdził, że strona nie kwestionowała wcześniej istnienia zobowiązania. Dodał, że wyrażona w dniu 3 lipca 2018 r. zgoda na zawarcie układu ratalnego została udzielona pod warunkiem opłacenia przez stronę bieżących składek, tj. za maj 2018 r. Do podpisania umowy ratalnej nie doszło, ponieważ strona nie spełniła warunku opłacenia bieżących składek. Wnosząc zażalenie na to postanowienie strona wniosła o umorzenie jej zobowiązań podnosząc, że nie posiada środków pieniężnych na spłatę zaległości, albowiem nie posiada żadnego majątku, ani dochodów. Nawiązała również strona do swojej sytuacji zdrowotnej (zdiagnozowanej choroby [...]). Podniosła także, że stara się uzyskać porozumienie z ZUS w związku z należnym jej zasiłkiem chorobowym na łączną kwotę 34.000 zł. Postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...]), wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 i art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W postanowieniu tym zwrócono uwagę, że wyrażone w postanowieniu z dnia [...] r. stanowisko organu, skupiającego w sobie jednocześnie kompetencje wierzyciela i organu egzekucyjnego, jest wiążące dla Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. w zakresie zarzutów o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1 -5 u.p.e.a. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił postanowieniu z dnia [...] r.: - rażące naruszenie procedury przewidzianej przepisami ustaw – o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz kodeks postępowania administracyjnego, nieprzeprowadzenie rozprawy, pozbawienie strony skarżącej możliwości udziału w postępowaniu, niedoręczenie stronie upomnienia, nieuwzględnienie przesłanek z art. 33 § 1 pkt 7 i 10, art. 59 § 1 pkt 7 i 10 oraz art. 39 i art. 40 u.p.e.a., a także, art. 98 k.p.a. - sprzeczne i niezgodne z przepisami prawa wydanie postanowień i tytułów wykonawczych w sytuacji, gdy z wniosku strony prowadzone jest przez Dyrektora Oddziału ZUS postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania. W rozwinięciu zarzutów skargi skarżący podniósł, że w sprawie nie uwzględniono całokształtu jego sytuacji życiowej (utrata pracy, brak dochodów, choroba), która uniemożliwiła mu zapłatę składki za maj 2018 r., a w konsekwencji, także realizację ugody. Niezależnie od tych okoliczności strona podniosła, że w sprawie nie doręczono jej upomnienia, co z mocy prawa powinno skutkować umorzeniem postępowania. Wyraziła także pogląd, że organ nie tylko nie uwzględnił wniosku strony z art. 98 k.p.a., ale nawet do tego wniosku się nie odniósł. Nadmieniła, że w sprawie nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego, w tym, z udziałem strony. Dodała, że przebieg postępowania rażąco narusza zasady – sprawiedliwości społecznej oraz prowadzenia postępowania w sposób zgodny z prawem, na korzyść obywatela. Wskazując na powyższe strona wniosła o: uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia pierwszej instancji; przeprowadzenia ponownego postępowania, z uwzględnieniem wszystkich dowodów; zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się do podniesionego na etapie skargi zarzutu niedoręczenia upomnienia organ podniósł, że siedmiodniowy termin na zgłoszenie zarzutów, w tym tego właśnie, upłynął z dniem 17 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z przyczyn innych aniżeli w niej podniesione. Należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Działając w ramach tych kompetencji orzeczniczych Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jego wynik. Wypada przypomnieć, że postępowanie w sprawie zostało zainicjowane pismem strony z dnia 12 września 2018 r. zatytułowanym "skarga", uzupełnionym następnie o stanowisko strony zawarte w piśmie z dnia 26 października 2018 r. Pismo z dnia 12 września 2019 r. strona złożyła w toku postępowania egzekucyjnego, w następstwie zajęcia jej rachunku bankowego, przy czym, okolicznością bezsporną w sprawie jest to, że pismo to zostało wniesione w terminie 7 dni liczonych od daty doręczenia jej odpisu tytułu wykonawczego. Najpewniej, mając przede wszystkim na uwadze tę ostatnią okoliczność (wniesienie pisma w terminie siedmiu dni od daty doręczenia tytułu wykonawczego), organ przyjął, że skarżący występuje z zarzutami na postępowanie egzekucyjne, a odnoszącymi się do przesłanki – nieistnienia obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku z innego powodu. W ocenie Sądu, treść pism składanych przez skarżącego pozwala podać w wątpliwość trafność oceny organu. Przepis art. 33 § 1 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 lipca 2019 r., I SA/Gl 188/19, CBOSA). Należy wskazać, że z chwilą wszczęcia postępowania na wniosek, dla organu administracji powstają określone obowiązki, w tym, m.in. obowiązek, dokładnego ustalenia treści żądania strony. Z treści art. 7 i art. 9 k.p.a. należy wywodzić powinność podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do wyjaśnienia treści rzeczywistego żądania wnioskodawcy, w przypadku gdy budzi ono jakiekolwiek wątpliwości (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005 r. s. 68 -69). W każdym przypadku, gdy powstaje wątpliwość co do treści żądania zawartego w podaniu, organ powinien wezwać stronę do sprecyzowania wniesionego podania. Jaki charakter ma mieć ostateczne pismo decyduje strona, ale w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie informacji o jej sytuacji procesowej, przysługujących środkach obrony jej praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia tak, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Obowiązek ten dotyczy pism, które zredagowane zostały w sposób niezręczny, niezrozumiały, niepozwalający na ustalenie rzeczywistej woli strony, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że strona nie rozeznaje się w sposób precyzyjny w zakresie przysługujących jej uprawnień (por. wyroki NSA: z dnia 9 sierpnia 2006 r., sygn. I OSK 1134/05, II OSK 510/07, II OSK 771/07). W sprawie, organ podjął wprawdzie próbę sprecyzowania stanowiska strony zawartego w piśmie z dnia 12 września 2018 r., niemniej, błędnie, w ocenie Sądu, wywiódł, że treść tego pisma w powiązaniu z treścią pisma z dnia 26 października 2018 r. wskazuje, że strona podnosi zarzuty egzekucyjne dotyczące - nieistnienia obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku z innego powodu. Zarówno organ pierwszej instancji, jak i Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W., przyjął, że skarżący wystąpił z zarzutami egzekucyjnymi z art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. W uzasadnieniu postanowienia z [...] r, wskazano m. in., że wobec zachowania 7-dniowego terminu pismo skarżącego należało zakwalifikować jako zarzuty egzekucyjne, a ściślej, zarzut nieistnienia i braku wymagalności egzekwowanego obowiązku. W konsekwencji, rozważania organów koncentrują się wokół omówienia przesłanek z powołanego przepisu. Tymczasem, strona w pismach tych, a w szczególności w piśmie z dnia 26 października 2018 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do sprecyzowania pisma z dnia 12 września 2018 r., nie tylko nie wskazuje na podnoszenie zarzutów tego rodzaju, ale także i jej całościowa argumentacja przeczy wnioskom wyprowadzonym w sprawie. W piśmie z 12 września 2018 zatytułowanym "skarga" skarżący podniósł, iż prowadzi z ZUS spory sądowe i w związku z korzystnymi dla niego rozstrzygnięciami uzyskał już wypłatę znacznych należności. Dalej wskazał, że wobec swojej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej żąda niezwłocznego cofnięcia dokonanych czynności egzekucyjnych i przeprowadzenia postępowania uwzględniającego całość złożonej sytuacji finansowej skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji do sprecyzowania m. in. przedmiotu odwołania skarżący podał natomiast (pismo z 26 października 2018 r.), że toczą się z jego udziałem dwie sprawy w sądach k. (dotyczące odmowy wypłaty zasiłku chorobowego), wobec czego wnosi on o "odroczenie terminu" wykonania obowiązku zapłaty zaległości do czasu rozstrzygnięcia tych postępowań. Skarżący zadeklarował jednocześnie w omawianym piśmie, iż po uzyskaniu środków z ZUS niezwłocznie dokona wpłaty. Nietrudno zatem zauważyć, że w piśmie z 26 października 2018 r. skarżący nie zmierza do wykazania nieistnienia obowiązku, czy braku wymagalności obowiązku z innego powodu. Wręcz przeciwnie, skarżący deklaruje wolę zapłaty należności i wnioskuje jedynie o odroczenie terminu wykonania tego obowiązku do czasu rozstrzygnięcia sporu prowadzonego przed Sądem Rejonowym i Sądem Okręgowym w K. Nie sposób w tej sytuacji przyjąć, by intencją skarżącego było podniesienie zarzutów – nieistnienia obowiązku, czy braku wymagalności obowiązku z innych powodów, a wokół których to zarzutów koncentruje się argumentacja organów orzekających w sprawie. Zważywszy na brak prawniczego przygotowania skarżącego i fakt, iż nie jest on reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie sposób wykluczyć, że wnioskując o "odroczenie" wykonania obowiązku do czasu rozstrzygnięcia sporu z ZUS przed sądami w K., strona w istocie zmierzała do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie trzeba pamiętać, że przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania egzekucyjnego co do zasady pojawiają się w toku postępowania egzekucyjnego, ale nie można wykluczyć możliwości wystąpienia już na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Należy przyjąć, że postępowanie egzekucyjne może być zawieszone, jeżeli po skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji została ujawniona którakolwiek z przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego, niezależnie od tego, kiedy się pojawiła (tak M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, SIP LEX). Sąd ma na uwadze to, że wniosek zobowiązanego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie stanowi oświadczenia woli składanego w celu doprowadzenia do czasowego przerwania stosowania środków egzekucyjnych, ale oświadczenie wiedzy dotyczące istnienia podstaw do zawieszenia postępowania (por. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, SIP LEX). Niemniej, należy zauważyć, że skarżący jest osobą nie posiadającą wiedzy prawniczej, a zatem może nie orientować się w przysługujących mu uprawnieniach procesowych. Konieczność rozważenia żądania strony zawartego w pismach z dnia 12 września 2018 i 26 października 2018 r. (szczególnie zaś z dnia 26 października 2018 r.) jako ewentualnego żądania zawieszenia postępowania egzekucyjnego potwierdzają zawarte w skardze – zarzut naruszenia art. 98 k.p.a., a także argumentacja skarżącego, że organ nie tylko że nie uwzględnił jego wniosku z art. 98 k.p.a., ale i do niego się w ogóle nie odniósł. W podsumowaniu należy stwierdzić, że stanowisko organu, poprzestające na przypisaniu skarżącemu woli zgłoszenia zarzutów z art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a., przy pominięciu pogłębionej analizy wyrażonego przez stronę w piśmie z dnia 26 października 2018 r. żądania "odroczenia terminu wykonania obowiązku spłaty [...[ zaległości wobec ZUS do czasu rozstrzygnięcia [..] postępowań" należy ocenić za przedwczesne w danych okolicznościach sprawy, albowiem, intencja strona zawarta w pismach z dnia 12 września 2018 r. i 26 października 2018 r. de facto wymaga sprecyzowania. Konieczność doprecyzowania stanowiska strony uznać należy za czynność niezbędną zarówno w świetle dotychczasowych wyjaśnień skarżącego (który zdaje się nie kwestionować obowiązku zapłaty), jak i wobec innych ewentualności proceduralnych, których organ nie rozważył, a w konsekwencji, nie odniósł do treści pism skarżącego z dnia 12 września 2018 r. i 26 października 2018 r. Wszystkie te uchybienia skutkowały naruszeniem art. 7 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Nie dostrzegając tych uchybień i utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. naruszył art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.). Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów skargi uznając, że ich ocena na obecnym etapie sprawy jest przedwczesna. Kierując się przedstawioną argumentacją, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. W wyroku sąd nie zawarł rozstrzygnięcia w przedmiocie zasądzenia od organu na rzecz strony zwrotu kosztów postępowania albowiem strona w postępowaniu takich kosztów nie poniosła. Strona nie była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika oraz nie poniosła kosztu związanego z wpisem od skargi z uwagi na zwolnienie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądów strona skarżąca postępowanie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Ponownie rozpatrując sprawę organ winien ponownie zwrócić się do strony z wezwaniem o sprecyzowanie żądania zawartego w pismach z dnia 12 września 2018 r. i 26 października 2018 Obowiązkiem organu będzie wezwanie strony do wyjaśnienia, czy strona podnosi zarzuty egzekucyjne (jeśli tak to jakie), czy też, domaga się zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Względnie, czy wnosi o jedno i drugie.