III SA/Wr 83/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak,, Sędzia NSA Henryk Ożóg, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 października 2009 sprawy ze skargi Ł. H. na decyzję Wojewody D. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany imienia i nazwiska I. oddala skargę; I. przyznaje adwokat B. S. kwotę 292,80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych w tym 22% VAT od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]. nr [...], działający z upoważnienia Wojewody D., Dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców - z powołaniem się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 233, poz. 1992), po rozpatrzeniu odwołania Ł. H. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B. z dnia [...]. nr [...],[...] o odmowie zmiany imienia i nazwiska wnioskodawcy na imię i nazwisko G. E. A. - utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podał, że Ł. H. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B. z wnioskiem o zmianę danych osobowych z: Ł. M. H. na G. E. A.. Wniosek uzasadnił tym, że zmiana danych osobowych da mu nowe życie, ponieważ teraz jest rozpoznawany jako przestępca i bandyta. Podał, że aktualnie przebywa w Areszcie Śledczym, a po wyjściu chciałby mieć nową tożsamość. Z jego pisma z dnia [...]wynika, że nikt w rodzinie nie nosił nazwiska "A.", a wybór takiego nazwiska był przypadkowy. W piśmie tym podał, że chce zacząć nowe życie pod nowym imieniem i nazwiskiem, więc – jak podał - tak mu się "powiedziało i tak zostało." Rozpoznając ów wniosek, decyzją z dnia [...]. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w B. odmówił wnioskodawcy zmiany imienia i nazwiska na imiona i nazwisko "G. E. A.", podając w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk, wniosek o zmianę imienia i nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami. Organ orzekający nie dopatrzył się w złożonym podaniu ważnych względów uzasadniających zmianę imienia i nazwiska, w związku z czym odmówił wnioskowi. Ł. H. złożył odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że wiele osób z marginesu społecznego ściga go za złożone przeciwko nim zeznania obciążające, w związku z powyższym obawia się o swoje życie. Zmiana imienia i nazwiska pomoże mu zacząć nowe życie. Po rozpoznaniu powyższego odwołania organ odwoławczy uznał, że nie jest ono zasadne. W motywach decyzji podał, że sprawę zmiany imion i nazwisk reguluje ustawa z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 233, poz. 1992). Stosownie do art. 1 ust. 1 tej ustawy, zmiana imienia lub nazwiska obywatela polskiego na inne wskazane przez niego imię lub nazwisko może nastąpić na jego wniosek na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W myśl art. 2 ust. 1 i 2 ustawy, wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami. Ważne względy zachodzą w szczególności, gdy wnioskodawca nosi nazwisko ośmieszające albo nie licujące z godnością człowieka, o brzmieniu niepolskim, posiadające formę imienia, a także jeśli wnioskodawca pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego używa lub powraca do nazwiska, które zostało zmienione. Przepis art. 7 ustawy stanowi ponadto, że przepisy art. 2 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. "a" i "b" i pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 i 4 stosuje się do zmiany imion. Z przepisów tych wynika, że zmiana imienia i nazwiska obywatela polskiego pozostawiona jest inicjatywie konkretnej osoby, lecz wola tej osoby nie stanowi przesłanki samodzielnej i wystarczającej, jeżeli nie jest poparta ważnymi względami w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy. Katalog ważnych względów zawarty w art. 2 ust. 2 ustawy ma charakter przykładowy. Praktyka wskazuje, że oprócz wymienionych, "ważnymi względami" mogą być wszystkie inne względy umotywowane przez stronę. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, "ważne względy" przemawiające za zmianą imienia lub nazwiska nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryterium oceny. Ponadto imię i nazwisko osoby, jako dwa podstawowe elementy identyfikujące tę osobę i składające się na jej stan cywilny, powinny być stabilne. Równocześnie, zgodnie z przepisem art. 23 kodeksu cywilnego, imię i nazwisko należą do dóbr osobistych człowieka i podlegają ochronie. Organy administracji powinny oceniać, czy w konkretnej sytuacji, wniosek o zmianę nazwiska spełnia warunek "ważnych względów" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk. Granicą rozważań organów orzekających powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory. Rozpatrując odwołanie Ł. H., organ drugiej instancji uznał, że wniosek odwołującego się o zmianę imion i nazwiska na imiona i nazwisko "G. E. A." nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem organu orzekającego, odwołujący się nie spełnia żadnego z kryteriów wymienionych w art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy. Nie można bowiem uznać, że obawa przed zemstą osób z marginesu społecznego, którym jakoby zaszkodził, mieści się w przykładowym katalogu przesłanek zmiany imienia i nazwiska. Według oceny organu odwoławczego, nie zachodzą także inne ważne powody, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk. W ocenie tego organu, Ł. H. nie podał żadnych faktów i dowodów istotnych dla sprawy, a samo stwierdzenie, że do zmiany życia potrzebna mu jest zmiana imion i nazwiska, nie jest wystarczające dla pozytywnego rozpatrzenia odwołania. Organ ponadto dodał, że zmiana imion i nazwiska nie spowoduje automatycznie zmiany życia wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, organ ten orzekł jak w zaskarżonej decyzji. W skardze wniesionej na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Ł. H. podał, że się z nią nie zgadza. Podtrzymał w niej dotychczasowe twierdzenia, a ponadto podniósł, że obowiązujące przepisy prawa pozwalają na zmianę imion i nazwiska. Podniósł, że we wniosku podał wszystkie niezbędne okoliczności mające uzasadniać ów wniosek, które to okoliczności winny być jego zdaniem uwzględnione. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. W związku z tym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w sposób określony w art. 145 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wydane w sprawie decyzje w niczym nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego. Są zatem prawidłowe. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez organy administracji wynika, że skarżący domagał się zmiany imienia i nazwiska, uzasadniając zgłoszony w tym przedmiocie wniosek tym, że zmiana danych osobowych da mu nowe życie, ponieważ obecnie jest rozpoznawany jako przestępca i bandyta. Podał, że aktualnie przebywa w Areszcie Śledczym, po wyjściu z Aresztu chciałby mieć nową tożsamość. Z jego twierdzeń zawartych z złożonym przez niego w postępowaniu administracyjnym pisma z dnia [...]. wynika, że nikt w rodzinie nie nosił nazwiska "A.", a wybór takiego nazwiska był przypadkowy. W piśmie tym uzupełnił uzasadnienie wniosku podając, że chce zacząć nowe życie pod nowym imieniem i nazwiskiem. Materialno-prawną podstawę rozpoznania niniejszej sprawy stanowi ustawa z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 233, poz. 1992 ze zm.), zwana dalej ustawą, która w sposób wyczerpujący określa zarówno przesłanki pozytywne zmiany imienia i nazwiska, jak i przesłanki negatywne uzasadniające odmowę takiej zmiany. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy określa zasadę ogólną, zgodnie z którą wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami. W art. 2 ust. 2 ustawy wskazano, że ważne względy zachodzą w szczególności, gdy wnioskodawca nosi nazwisko: 1) ośmieszające albo nie licujące z godnością człowieka, 2) o brzmieniu niepolskim, 3) posiadające formę imienia, a także, jeżeli wnioskodawca pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego używa, lub powraca do nazwiska, które zostało zmienione. Artykuł 3 ustawy wyłącza możliwość uwzględnienia wniosku o zmianę nazwiska, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że wnioskodawca ubiega się o zmianę nazwiska na nazwisko historyczne, wsławione na polu kultury i nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że posiada członków rodziny o tym nazwisku lub jest powszechnie znany pod tym nazwiskiem. Artykuł 7 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie rozstrzygania sprawy przez organ administracji, nakazywał stosowanie przepisów art. 2 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. "a" i "b" i pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 i 4 do zmiany imion. Zatem podstawą odmowy zmiany imienia i nazwiska może być jedynie stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy lub że wprawdzie przesłanki te występują, lecz zmianę uniemożliwiają okoliczności określone w art. 3 ustawy. Sytuacja taka występuje w niniejszej sprawie. Trafnie organy oceniając zasadność zgłoszonego wniosku w kontekście wyżej powołanych przepisów prawa uznały, że brak jest przesłanek z wyżej powołanych przepisów do uwzględnienia zgłoszonego wniosku. W art. 2 ustawy, do którego odsyła też art. 7 tejże ustawy, ustawodawca wskazuje "ważne względy" jako postawę mogącą uzasadniać wniosek o zmianę imienia i nazwiska. Zawarty w art. 2 ust. 2 ustawy katalog ważnych względów nie jest wyczerpujący, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę wyrażenie "w szczególności". Pojęcie "ważne względy" należy do tzw. pojęć niedookreślonych, których wykładnia nie może jednak nosić cech dowolności, nie może też przekraczać dopuszczalnej granicy swobody interpretacji tych określeń na tle konkretnego stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 25.05.1981 r. sygn. SA 1981/1/49, ONSA 1981, nr 1, poz. 49). W wyroku z dnia 15 marca 2007 r. sygn. II OSK 452/06 (Lex nr 325299) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że interpretacja pojęć nieostrych musi być dokonywana na gruncie konkretnej sprawy, a w sprawach dotyczących zmiany imion i nazwisk wykładnia pojęcia "ważnych względów" musi być dokonywana z uwzględnieniem charakteru (formy, brzmienia i pisowni) nowych żądanych imion i nazwisk, mających zastąpić stare. Innymi słowy, interpretacja pojęcia "ważnych względów" powinna uwzględniać indywidualne warunki każdego przypadku. W rozpoznawanej sprawie granice swobody interpretacji pojęcia "ważnych względów" na gruncie tej konkretnej sprawy nie zostały, zdaniem Sądu orzekającego, przez organy administracji publicznej przekroczone. Trafnie organ odwoławczy, powołując się na utrwalone już w tym względzie orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że "ważne względy" przemawiające za zmianą imienia (i) lub nazwiska nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryterium oceny. Ponadto imię i nazwisko osoby, jako dwa podstawowe elementy identyfikujące tę osobę i składające się na jej stan cywilny, powinny być stabilne. Równocześnie, zgodnie z przepisem art. 23 kodeksu cywilnego, imię i nazwisko należą do dóbr osobistych człowieka i podlegają ochronie a organy administracji powinny oceniać, czy w konkretnej sytuacji, wniosek o zmianę nazwiska spełnia warunek "ważnych względów" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk. Granicą rozważań organów orzekających powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory. W ocenie orzekającego w sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wydane w sprawie decyzje odmowne wszystkim tym wymogom odpowiadają. Zgodzić się należy ze stanowiskiem orzekających w sprawie organów administracji publicznej, że wniosek skarżącego Ł. M. H. o zmianę imion i nazwiska na imiona i nazwisko "G. E. A." należy ocenić jako niezasadny w kontekście wyżej powołanych przepisów ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Nie występuje w sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy uzasadniająca uwzględnienie zgłoszonego wniosku, a podanej przez skarżącego obawy przed zemstą osób z marginesu społecznego, którym – jak twierdzi - zaszkodził swoimi zeznaniami, nie można uznać za "ważny wzgląd" uzasadniający wniosek. W wyroku z dnia 22.03.2001 r. sygn. V SA 1121/00 (Lex nr 78953) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym: "Nie można uznać, iż okoliczności takie jak złożenie zeznań w charakterze świadka w sprawie karnej i obawa przed zemstą z tego powodu lub trudności w znalezieniu pracy po odbyciu kary pozbawienia wolności, mieszczą się w katalogu ustawowych przesłanek zmiany imienia i nazwiska z ważnych względów." Sąd orzekający w niniejszej sprawie całkowicie pogląd ten podziela. Zgodzić się też należy ze stanowiskiem orzekających w sprawie organów administracji, że nie zachodzą również inne "ważne względy", o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk. Skarżący nie podał żadnych faktów i dowodów istotnych dla sprawy, a samo stwierdzenie skarżącego, że do zmiany życia potrzebna mu jest zmiana imion i nazwiska, nie jest wystarczające dla pozytywnego rozpatrzenia odwołania. Trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, że zmiana imion i nazwiska nie spowoduje automatycznie zmiany życia wnioskodawcy. Na marginesie już tylko należy zacytować, uzasadniając trafność decyzji podjętych w sprawie przez organy administracji publicznej, pogląd wyrażony w powołanym już wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2007 r. sygn. akt II OSK 452/06, w którym to wyroku Sąd ten podkreślił, że: "Ustawa z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk wprowadza zasadę względnej stabilizacji imion i nazwisk. Oznacza to, że - co do zasady - imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego, a ich zmiana może nastąpić tylko z ważnych względów, przykładowo wskazanych w art. 2 ustawy, w trybie i na zasadach określonych w ustawie. Oznacza to także, że wola obywatela polskiego nie stanowi przesłanki samodzielnej i wystarczającej do zmiany imienia i nazwiska. Względna stabilizacja imion i nazwisk jest wartością prawnie chronioną. Imię i nazwisko, z uwagi na spełniane funkcje w życiu jednostki, rodziny i grup społecznych oraz na znaczenie ich trwałości dla prawidłowej realizacji tych funkcji, nie mogą być postrzegane jedynie jako dobra osobiste, podlegające ochronie na gruncie prawa cywilnego. Podmiotowe prawo do imienia i nazwiska nie funkcjonuje w próżni. Towarzyszy mu nie tylko obowiązek posługiwania się imieniem (imionami) i nazwiskiem prawnie przypisanymi, ale również prawna ochrona względnej ich trwałości jako swoistego dobra publicznego. Ważne względy, o jakich mowa w powołanym przepisie nie mogą "wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom, wyrok NSA z dnia 9 lipca 1993 r., SA/Wr 605/93,ONSA 1994/3/110." Wyżej przytoczona argumentacja dodatkowo potwierdza prawidłowość rozstrzygnięć zawartych w zaskarżonych decyzjach i daje podstawę do przyjęcia, że decyzje te w niczym nie naruszają prawa. Skoro zatem wydane w sprawie decyzje są prawidłowe, skarga, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. NR 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 c) w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) i art. 250 p.p.s.a. Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji albowiem, jako decyzja odmowna, nie ma ona cech wykonalności (art. 152 p.p.s.a.).