III SA/Wr 838/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca) Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Maria Gońka po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 marca 2015 r. sprawy ze skargi P. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji ruchomości oddala skargę. I Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, opisane w sentencji niniejszego wyroku, zostało wydane w następujących okolicznościach. 1. W dniu [...] kwietnia 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. ustanowił zastaw skarbowy na samochodzie marki "A" (nr rej.: [...]), stanowiącym wtedy własność E.O. ("dłużniczka"). 2. Ten sam organ wystawił (w dniu [...] lutego 2013 r.) tytuł wykonawczy nr [...] i wszczął wobec wymienionej dłużniczki postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego ustalił, że wspomniany samochód jest własnością mieszkającej w C. M.P. (od dnia [...] września 2011 r.), która kupiła ten pojazd w [...]. W związku z pozyskaną informacją, organ egzekucyjny zlecił Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego w C. przeprowadzenie egzekucji z ruchomości (samochodu, o którym mowa). 3. Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. Naczelnik US w C. zwrócił organowi egzekucyjnemu zlecenie rekwizycyjne bez wykonania, wskazując, iż w dniu [...] kwietnia 2014 r. M.P.zawarła ze skarżącym (w niniejszej sprawie) porozumienie, ostatecznie rozliczające wzajemne roszczenia powstałe w związku z nieważną umową zakupu samochodu stanowiącego przedmiot zastawu. W efekcie porozumienia pojazd ten znalazł się ponownie we władaniu skarżącego (wraz z kompletem dokumentów). 4. W dniu [...] czerwca 2014 r. poborcy skarbowi z Urzędu Skarbowego w Z. stawili się u skarżącego, w celu przeprowadzenia czynności egzekucyjnych (odebrania samochodu), legitymując się zleceniem Naczelnika US w L. (z dnia [...] czerwca 2014 r.) przeprowadzenia egzekucji z tej ruchomości. Poborcy zostali poinformowani, że pojazd znajduje się obecnie w N. i nie jest przewidywane jego sprowadzenie do kraju. Informacja ta znalazła odzwierciedlenie w notatce służbowej sporządzonej przez poborców. 5. Skarżący wystąpił do Naczelnika US w Z. – pismem datowanym na dzień [...] czerwca 2014 r. – o przesłanie postanowienia o żądaniu wydania rzeczy lub decyzji uprawniającej do takiego żądania. W odpowiedzi (z dnia [...] lipca 2014 r.) organ ten poinformował skarżącego o podstawie podjęcia czynności egzekucyjnej, wzywając jednocześnie stronę skarżącą do wydania przedmiotowego samochodu. 6. W piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. skarżący wniósł o odstąpienie od egzekucji z tego pojazdu, twierdząc, że w momencie jego nabycia nie wiedział, iż jest on przedmiotem zastawu skarbowego. W dniu nabycia E.O. złożyła pisemne oświadczenie, że samochód stanowi jej własność i jest wolny od praw osób trzecich. O fakcie ustanowienia zastawu skarżący dowiedział się dopiero od kolejnej właścicielki, wobec której zostały podjęte działania przez urząd skarbowy. Strona poinformowała również, że w dniu [...] kwietnia 2011 r. wpłaciła Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w L. [...] zł na rzecz wierzyciela, w związku z czym była przekonana, że uiszczenie tej kwoty spowodowało zwolnienie samochodu z egzekucji. 7. Pismo z dnia [...] lipca 2014 r. zostało potraktowany przez Naczelnika US w Z. jako wniosek zawierający żądanie wyłączenia spornego samochodu spod egzekucji (zgłoszony w trybie art. 38 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – dalej: "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna"). Organ ten, w dniu [...] sierpnia 2014 r., wydał w związku z tym postanowienie nr [...], w którego podstawie powołał art. 61a k.p.a., odmawiając wszczęcia postępowania z wniosku o zwolnienie wielokrotnie już opisywanego samochodu spod egzekucji. Organ ten uznał, ze wniosek został złożony z uchybieniem czternastotodniowego terminu, zakreślonego w art. 38 u.p.e.a., liczonego od dnia uzyskania przez wnioskodawcę wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy lub prawa. II Dyrektor Izby Skarbowej we W. – po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego na to ostatnio opisane postanowienie – otrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie (postanowieniem opisanym w sentencji niniejszego wyroku), powołując się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 61a k.p.a. oraz na art. 18 i art. 38 ustawy egzekucyjnej). W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia – po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie i przywołaniu brzmienia wchodzących w rachubę przepisów (s. 1-3) organ drugiej instancji uznał, że kwestia ewentualnego uchybienia terminu zakreślonego w art. 38 u.p.e.a. ma w tej konkretnej sprawie drugoplanowe znaczenie. Zgodnie jednak z postanowieniem przywołanego przepisu, podmiot nie będący zobowiązanym, a rości prawa do rzeczy (lub prawa majątkowego), może wnioskować o wyłączenie tej rzeczy (prawa majątkowego) spod egzekucji, dopiero po skierowaniu do tej rzeczy (prawa) egzekucji administracyjnej. Zdaniem organu wyższego stopnia, taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy egzekucyjnej, do egzekucji z ruchomości zobowiązanego poborca podatkowy przystępuje przez ich zajęcie. Zajęcie ruchomości następuje natomiast przez wpisanie jej do protokołu zajęcia i podpisanie protokołu przez poborcę podatkowego, zobowiązanego i świadków (art. 98 § 1 u.p.e.a.). Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił w związku z tym, iż z akt sprawy wynika, że do tej pory nie dokonano skutecznego zajęcia samochodu, choć jest na nim ustanowiony zastaw skarbowy. Ustanowienie zastawu nie stanowi jednak zajęcia ruchomości, w rozumieniu przytoczonych przepisów ustawy egzekucyjnej. Poborcy podatkowi podjęli co prawda próbę zajęcia spornego pojazdu, ale zajęcia nie dokonali. W konsekwencji organ wyższego stopnia uznał, że do czasu skutecznego zajęcia samochodu przez poborcę, wszystkie wnioski o wyłączenie spod egzekucji są przedwczesne i jako takie muszą skutkować odmową wszczęcia postępowania, o którym mowa w art. 38 u.p.e.a. III W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowień odmawiających wszczęcia postępowania z jego wniosku, wydanych w obu instancjach i o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, formułując zarzuty naruszenia następujących przepisów, mającego wpływ na wynik sprawy: 1. art. 138, art. 144 i art. 61a k.p.a. – poprzez wydanie postanowienia przez organ podatkowy pierwszej instancji bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa oraz utrzymanie w mocy tego postanowienia przez organ odwoławczy, skoro z akt sprawy wynika, że poborca skarbowy nie dokonał skutecznego zajęcia samochodu (skoro nie dokonano czynności prawnej, to organ nie mógł wydać postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji ruchomości, a organ odwoławczy nie mógł takiego postanowienia utrzymać w mocy); 2. art. 10 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. – naruszenie polegać by miało na nieuwzględnieniu dłużniczki (E.O.), która – w ocenie skarżącego – winna być stroną postępowania o wyłączenie rzeczy lub prawa spod egzekucji. IV W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: V Oceniając zaskarżone postanowienie według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych; jednolity tekst: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647, w związku z art. 3 § 2 pkt 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi; jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej, w skrócie: "p.p.s.a."), Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy prawa, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie skontrolowanych orzeczeń z obrotu. VI Wymaga przede wszystkim silnego zaakcentowania znaczenie zasady dwuinstancyjności postępowań administracyjnych. Chodzi zwłaszcza o ten aspekt wspomnianej zasady, który nadkłada na organ wyższego stopnia powinność ponownego, kompleksowego przy tym rozpatrzenia danej sprawy, wskutek złożonego przez stronę środka zaskarżenia. W realiach niniejszej sprawy, niezwłocznie podkreślić trzeba, że Dyrektor Izby Skarbowej sprostał takiemu standardowi. Nie może też budzić wątpliwości ostateczna konkluzja tego organu, który – po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wskutek zażalenia zainteresowanego na postanowienie Naczelnika Urzędu skarbowego – słusznie uznał tamto rozstrzygnięcie za merytorycznie trafne, choć z innych powodów, niż te, które za podstawę swojego orzeczenia przyjął organ pierwszej instancji. Istota problemu – jak celnie zauważył organ wyższego stopnia – polega na wprowadzeniu do art. 38 § 1 przesłanki prowadzenia egzekucji z przedmiotu, którego wyłączenia spod egzekucji żąda uprawniona do tego osoba (verba legis: "Kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną (celowe podkreślenie Sądu), może wystąpić do organu egzekucyjnego – w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa – z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swojego żądania"). Wprowadzenie przez prawodawcę takiego wymagania powoduje, że wniosek o wyłączenie spod egzekucji, który jest w stanie skutecznie wszcząć postępowanie w tym zakresie, można złożyć dopiero wówczas, gdy zostanie skierowana do danej rzeczy (w niniejszej sprawie chodzi o samochód) egzekucja administracyjna. Trzeba w pełni zgodzić się z tokiem rozumowania Dyrektora Izby Skarbowej, kiedy organ ten odwołuje się w tym kontekście do kolejnych przepisów ustawy egzekucyjnej: art. 97 § 1 i art. 98 § 1 u.p.e.a. Pierwszy z nich stanowi, iż do egzekucji z ruchomości poborca skarbowy przystępuje przez ich zajęcie. Drugi przepis określa natomiast istotę zajęcia. Następuje ono mianowicie przez wpisanie ruchomości do protokołu zajęcia i podpisanie protokołu przez poborcę skarbowego i zobowiązanego lub świadków (dalsze, celowe podkreślenia składu orzekającego). Dokumentacja sprawy jednoznacznie dowodzi, iż do zajęcia samochodu – w dopiero co podanym rozumieniu – nie doszło. Próba zajęcia, przeprowadzona przez poborców podatkowych w dniu [...] czerwca 2014 r. okazała się bowiem bezskuteczna, wobec braku przedmiotu zajęcia (pojazd znajdował się wówczas poza granicami kraju i nie przewidywano jego powrotnego sprowadzenia). Skoro do pojazdu, o którego wyłączenie spod egzekucji wnosił skarżący, nie prowadzono egzekucji (bo nie dokonano jego zajęcia), przeto w pełni uprawniona była konkluzja organu wyższego stopnia o bezskuteczności (póki co) żądania zgłoszonego przez skarżącego. To z kolei uprawniało do przyjęcia, iż zasadna była odmowa wszczęcia postępowania w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji spornego samochodu, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., ponieważ postępowanie to nie mogło być wszczęte właśnie ze względu na niespełnienie wymogu prowadzenia egzekucji administracyjnej. Analiza stanu faktycznego i prawnego sprawy, dokonana w drugiej instancji doprowadziła w konsekwencji do logicznego i trafnego wniosku, iż kontrolowane postanowienie Naczelnika US jest merytorycznie poprawne, choć wadliwe jest uzasadnienie przez ten organ odmowy wszczęcia postępowania, o którego uruchomienie ubiegał się skarżący. W ocenie Sądu, w przedstawionej sytuacji, Dyrektor Izby Skarbowej zastosował prawidłowo środek przewidziany w art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decydując się na utrzymanie w mocy postanowienia poddanego jego weryfikacji. Zwłaszcza wzgląd na ekonomię postępowania, w istocie wykluczał zarówno możliwość uchylenia pierwszoinstancyjnego orzeczenia i wydania rozstrzygnięcia o identycznej treści, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (organy powinny zmierzać do uzyskania efektu w postaci prostoty postępowania administracyjnego), jak i uchylenie postanowienia Naczelnika US i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ (art. 138 § 2 k.p.a.). Okoliczności sprawy nie wymagały bowiem przeprowadzania jakichkolwiek dalszych ustaleń. Nie bez znaczenia jest również i to, że przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, organ wyż-szego stopnia powinien udzielić Naczelnikowi wskazówek co do zakresu dalszego postępowania, a w okolicznościach tej konkretnej sprawy, jedyną taka wskazówką mogło być polecenie wydania postanowienia o tej samej treści, co uchylone, choć z inną argumentacją. Takie zalecenie naruszałoby ewidentnie zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. VII Zupełnie chybiony jest drugi zarzut sformułowany w skardze. Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, stroną wszczętego przez niego postępowania administracyjnego nie mogła być w ogóle E.O.. Z art. 38 § 1 u.p.e.a. wynika bowiem jednoznacznie i ponad wszelką wątpliwość, że z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji może wystąpić wyłącznie ten, kto nie jest "zobowiązanym" (dalsze celowe podkreślenie Sądu), a rości sobie prawa do rzeczy (prawa majątkowego), z którego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Tymczasem E.O., właśnie dlatego, że jest ona osobą zobowiązaną, nie mogła mieć statusu strony postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego, a prowadzonego na podstawie dopiero co przywołanego przepisu ustawy egzekucyjnej. Pomijając udział wspomnianej osoby w tymże postępowaniu, organy nie dopuściły się zatem zarzucanych im w skardze naruszeń art. 10 § 1 k.p.a., a pośrednio – art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Nie bez znaczenia jest zresztą i to, że oba przepisy mają zastosowanie w odniesieniu do toczących się postępowań administracyjnych, podczas gdy w rozpoznawanym przypadku, sądowej kontroli poddane zostały rozstrzygnięcia odmawiające wszczęcia postępowania (postępowanie, o którego uruchomienie ubiegał się skarżący "nie toczyło się"). VIII Cały dotychczasowy wywód Sądu prowadzi do ostatecznej konkluzji, iż skontrolowane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej odpowiada prawu. Dlatego też skargę należało oddalić, stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a.