III SA/Wr 85/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj, Asesor WSA Tomasz Świetlikowski, Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), , Protokolant sekretarz sądowy Ewa Zawal, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. nr [...] Przedmiotem skargi A. B. (dalej: strona, płatnik, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ rentowy) z dnia [...] r. (nr [...]), utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: ZUS) z dnia [...]r. (nr [...]) o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości strony z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne. Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy, pismem z dnia 5 października 2018 r. (z odnotowanym wpływem do organu w dniu 9 października 2018 r.) strona, powołując się na art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s.) wniosła o umorzenie należności z tytułu składek za 2006 i 2007 r. W ramach argumentacji wniosku strona odwołała się do pisma ZUS z dnia 4 września 2018 r., potwierdzającego istnienie tych zaległości. Decyzją z dnia [...] r. ZUS, powołując się na art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 30 i art. 83b ust. 1 u.s.u.s., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, oraz, na podstawie art. art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 83b ust. 1 u.s.u.s. odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że pismem z dnia 9 października 2018 r. strona złożyła wniosek o umorzenie całości zaległości z tytułu składek. Wskazał, że z ustaleń organu wynikało, że na koncie płatnika składek figurują, między innymi, zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika. Oba rodzaje zaległości uznał organ za niepodlegające umorzeniu na podstawie powołanych w decyzji przepisów prawa. Powołując się na art. 30 u.s.u.s. wyjaśnił, że w stosunku do składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami organ nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Powołując się z kolei na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyjaśnił, że możliwość umorzenia składek ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną może dotyczyć składek ubezpieczonych, którzy są jednocześnie płatnikami tych składek. Na skutek złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając przedstawiony w niej pogląd prawny. Organ rentowy odwołał się do treści art. 30 u.s.u.s. wyjaśniając, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., na podstawie którego ZUS umarza należności z tytułu składek. Oznacza to, że w stosunku do tego rodzaju należności ZUS nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia, tj. ani pozytywnego, ani negatywnego. Innymi słowy, w stosunku do tego rodzaju należności składkowych ZUS nie może rozważać przesłanek umorzenia z art. 28 u.s.u.s. Dalej organ rentowy wskazał, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (w myśl którego, w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek, gdy nie są one całkowicie nieściągalne) ma zastosowanie wyłącznie w przypadku umarzania składek na własne ubezpieczenie płatnika składek. Powyższe oznacza, że przepis ten nie ma zastosowania do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika. Z przedstawionych powodów, zdaniem ZUS, w sprawie prawidłowo zastosowano art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 83b u.s.u.s. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji z dnia [...] r. z uwagi na naruszenie prawa oraz o zobowiązanie ZUS do wydania decyzji umarzającej zaległości strony na podstawie art. 24 u.s.u.s. Podniósł, że rozpoznając wniosek organ rentowy skoncentrował się na przesłankach z art. 28 u.s.u.s. Tymczasem, wniosek strony dotyczył umorzenia zaległości składkowych w związku z treścią art. 24 u.s.u.s. Zarzucił również naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. poprzez nieuznanie skarżącego za stronę postępowania administracyjnego pomimo, że z pisma ZUS wynika, że skarżący posiada zaległości z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodała, że figurujące na koncie rozliczeniowym strony należności składkowe nie uległy przedawnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) kompetencje sądów administracyjnych ograniczone są do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W tych granicach Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenia prawidłowość stosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafność ich wykładni. Kryterium legalności z art. 1 ustawy ustrojowej w powiązaniu z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz.1302, dalej: p.p.s.a.) umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnych uchybiających prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), rozstrzygnięć dotkniętych wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a.), a także wydanych bez zachowania innych reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. lit. "c" p.p.s.a.). Warto również odnotować, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, Kierując się tymi zasadami oceny Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych aniżeli podniesione w samej skardze. Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja ZUS z dnia [...] r., wydana w ramach ponownego rozpoznania sprawy i utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r. o odmowie wszczęcia postępowania: 1) w sprawie rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, 2) w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Co do zasady Sąd podziela stanowisko organu rentowego wyrażone w zaskarżonej decyzji, że nie podlegają umorzeniu składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń społecznych w części finansowanej przez ubezpieczonych. Powyższa reguła wynika z treści art. 30 u.s.u.s., który stanowi o tym, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Co do zasady więc, istnieją podstawy do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. w przypadku złożenia wniosku o umorzenie tych zaległości. Zasadniczo, Sąd zgadza się również z wyrażonym w zaskarżonej decyzji stanowiskiem, że nie podlegają umorzeniu na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. składki na ubezpieczenie społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Także zatem i w tym przypadku istnieją podstawy do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. w sytuacji złożenia wniosku o umorzenie tych zaległości. Pomimo tych uwag, Sąd jednocześnie stwierdza, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] r. obarczone są istotną wadliwością procesową, związaną z brakiem wskazania w rozstrzygnięciu tych decyzji pełnego przedmiotu rozstrzygnięcia organu rentowego. W znaczeniu ogólnym, niewątpliwie, przedmiot ten dotyczy odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia na podstawie art. 30 u.s.u.s. oraz na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odpowiednio - składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń społecznych w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz składek tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Trudno nie zauważyć w tym kontekście, że przedmiot rozstrzygnięcia organ rentowy odnosi wyłącznie do wymienionych rodzajów składek, pomijając zupełnie równie niezbędną część rozstrzygnięcia jaką jest – wskazanie okresu jakiego te składki dotyczą oraz ich wysokości. Tych ostatnich ustaleń, zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja nie zawierają. W rezultacie, brak jest konkretnego przedmiotu w odniesieniu do którego organ stwierdza niedopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia. Uzupełniająco należy podnieść, że składki na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika podlegają umorzeniu na zasadach z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Brak rozstrzygnięcia w tym zakresie, przy jednoczesnym bardzo ogólnikowym stwierdzeniu w decyzji z dnia [...] r., że ZUS "prowadzi postępowanie wyjaśniające, które dotyczy pozostałych kwestii poruszonych [...] we wniosku" skutkuje wątpliwościami odnośnie tego, czy wniosek strony został rozpoznany w pełnym zakresie co do tego rodzaju składek. Wypada nadmienić, że potencjalna możliwość umorzenia wspomnianych składek na podstawie 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. winna obligować organ do ustosunkowania się do kwestii ich przedawnienia w związku ze zmianą terminów przedawnienia z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Z treści wniosku skarżącego z dnia 5 października 2018 r. wynika, że to głownie z powodu przedawnienia skarżący domagał się umorzenia zaległości składkowych za lata 2006-2007. Wprawdzie organ rentowy w odpowiedzi na skargę wskazuje na wydane decyzje w przedmiocie umorzenia składek, jednakże wobec braku tych rozstrzygnięć w aktach administracyjnych oraz bardzo skrótowych informacji w tym zakresie w odpowiedzi na skargę, trudno stwierdzić, czego te decyzje konkretnie dotyczą. Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a. i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. (w zakresie niezbędnych ustaleń faktycznych). Wskazując na powyższe, Sąd działając na art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany jest uwzględnić zaprezentowane stanowisko Sądu, precyzując przedmiot rozstrzygnięcia pod kątem przedstawionych wskazówek Sądu. Organ powinien również odnieść się w procesowej formie do możliwości umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., o ile takiego rozstrzygnięcia nie wydał już wcześniej w odrębnym akcie.