III SA/Wr 95/18
WyrokWSA we Wrocławiu2018-05-30
Skład orzekający: Magdalena Jankowska-Szostak, Maciej Guziński, Tomasz Świetlikowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zarzut nieistnienia obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym, oparty na argumentacji dotyczącej kolejności zaspokojenia wierzycieli spadkowych zgodnie z art. 1025 k.p.c., może stanowić podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego?Ratio decidendi
Zarzut nieistnienia obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym, zgodnie z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., dotyczy sytuacji, gdy obowiązek nigdy nie powstał, wygasł lub został wykonany. Kwestia kolejności zaspokojenia wierzycieli spadkowych, nawet w przypadku niedostatku środków w spadku, nie jest tożsama z nieistnieniem obowiązku i nie może stanowić podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów, a badanie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym ma charakter formalny.Stan faktyczny
Gmina J. G. wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania osoby fizycznej. Gmina argumentowała, że wartość czynna spadku jest niższa niż suma pasywów, a zatem należy zastosować kolejność zaspokojenia wierzycieli zgodnie z art. 1025 k.p.c., co skutkowałoby brakiem obowiązku spłaty należności ZUS w pierwszej kolejności. Organy administracji odmówiły uwzględnienia zarzutów, uznając, że kwestia kolejności zaspokojenia wierzycieli nie jest równoznaczna z nieistnieniem obowiązku.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Protokolant specjalista Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r. sprawy ze skargi Gminy J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutu nieistnienia obowiązku oddala skargę w całości.
Zaskarżonym postanowieniem z [...] grudnia 2017 r. (nr [...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 - zwanej dalej k.p.a.) w związku z art. 18 i art. 34 § 5 oraz art. 33 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm - zwanej dalej u.p.e.a.), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor IAS, organ II instancji) – po rozpatrzeniu zażalenia Gminy J. G. (dalej też strona; gmina, strona skarżąca) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. (dalej też: Dyrektor Oddziału ZUS) z dnia [...].09.2017 r. ( nr znak [...]) w sprawie odmowy uwzględnienia zarzutu nieistnienia obowiązku, w postępowania egzekucyjnego prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...].05.2017 r. o numerach [...], , [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obejmujących zaległości wynikające i określone w decyzji NR [...] z dnia [...].11.2015 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania Z. K. (dalej: osoba fizyczna) z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie łącznej 24.075,67 zł na dzień otwarcia spadku,
Przedmiotowe tytuły wykonawcze wystawione przez wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. Inspektorat w J. G. celem przeprowadzenia egzekucji zostały przekazane do Dyrektora Oddziału ZUS, który wszczął egzekucję wobec Gminy, doręczając w dniu [...].05.2017 r. zawiadomienia z dnia [...].05.2017 r. o numerach od [...] do [...], o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku Millenium SA w Warszawie wraz z odpisami tytułów wykonawczych.
Pismem z dnia [...].05.2017 r., skierowanym do Dyrektora Oddziału ZUS, Gmina wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 33 pkt 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., wskazała na naruszenie art. 33 § 1 pkt 1, 2 tej ustawy, w związku z art. 1025 k.p.c. i wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanych zajęć rachunków bankowych, wraz ze zwrotem ściągniętych środków oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia niniejszych zarzutów.
Po rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z dnia [...].05.2017 r. nr [...] Dyrektor Oddziału ZUS odmówił uwzględnienia powyższego zarzutu. Pełnomocnik Gminy zaskarżyła je wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie zarzutów, a w konsekwencji umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Powołując odpowiednie przepisy Ordynacji podatkowej oraz Kodeksu cywilnego, podniesiono w uzasadnieniu, że spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku i podkreśliła, że wartość czynna spadku ustalona została na kwotę 87 234,56 zł natomiast pasywa zmarłego ustalono na kwotę 302 098,62 zł. Nadmieniła, że do obowiązków Gminy jako spadkobiercy, który dokonał przejęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza należała spłata długów ujawnionych w spisie inwentarza oraz tych, o których Gmina wiedziała. Natomiast w sytuacji, gdy wartość stanu czynnego spadku jest niższa niż zobowiązania, spadkobierca mimo, że nie istnieje przepis wskazujący wprost sposób postępowania, powinien przy spłacie wierzycieli kierować się kolejnością przewidzianą w art. 1025 k.p.c. Z kolei zgodnie z art. 1026 § 1 k.p.c. jeżeli suma objęta podziałem nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności i praw tej samej kategorii, należności zaliczone w art. 1025 k.p.c. do kategorii IV i V będą zaspokojone w kolejności odpowiadającej przysługującemu pierwszeństwu, a inne wierzytelności-stosunkowo do wysokości każdej z nich. Wskazano, że roszczenia w sprawie zgłosili m.in. była małżonka z tytułu świadczeń alimentacyjnych na kwotę 11.347,43 zł oraz Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z tytułu spłaty kredytu zabezpieczonego hipoteką na kwotę 205 404,88 zł i te podmioty muszą zostać spłacone w pierwszej kolejności.
Dyrektor IAS, postanowieniem z dnia [...].08.2017 r. Nr [...], uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z dnia [...].09.2017 r., nr [...] Dyrektor Oddziału ZUS odmówił uwzględnienia zgłoszonego zarzutu. Postanowienie to zostało zaskarżone przez Gminę, w uzasadnieniu podtrzymano zarzuty wniesione w poprzednim zażaleniu.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie z [...] września 2017 r.
W uzasadnieniu wskazano, że w postępowaniu w sprawie zarzutów organ egzekucyjny zobligowany jest do stosowania procedury określonej w art. 34 u.p.e.a. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9, 10 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 i 7 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca i dotyczy to także Dyrektora IAS.
W niniejszej sprawie, w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku, Dyrektor IAS związany jest więc stanowiskiem wierzyciela, które zawarte jest w zaskarżonym postanowieniu (organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem), gdyż Dyrektor ISA jest organem zażaleniowym dla Dyrektora ZUS - organu egzekucyjnego, nie jest natomiast organem zażaleniowym dla wierzyciela, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Podniesiono w uzasadnianiu, że po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w zażaleniu zarzuty, brak jest podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia wyrażonego w tym postanowieniu. Organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia [...].09.2017 r., w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku wskazał, że w świetle uregulowań prawnych, po przeprowadzeniu analizy dopuszczalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, że jest on bezzasadny. Artykuł 1025 k.p.c. ma zastosowanie tylko przy ustalaniu kolejności w zaspokajaniu się poszczególnych wierzycieli z kwot uzyskanych w toku egzekucji. Wysokość dochodzonych przez ZUS należności mieści się w kwocie stanu czynnego spadku ustalonej w protokole Komornika Sądowego, a kwota dochodzona przez ZUS jest o wiele niższa od ustalonej kwoty stanu czynnego spadku
Dalej wskazano w uzasadnieniu, że spór w rozpatrywanej sprawie dotyczy określenia zasad zaspokojenia wierzycieli spadkowych w przypadku, gdy stan czynny spadku nie wystarcza na pokrycie wszystkich wierzytelności spadkowych. Kwestia ta nie została expressis verbis uregulowana w przepisach Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego, jak również w przepisach Ordynacji podatkowej.
W tej kwestii Gmina stoi na stanowisku, że w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 1025 k.p.c., który wskazuje kolejność zaspokojenia wierzycieli w przypadku gdy nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich wierzytelności. Przyjęcie takiego stanowiska oznacza, ż Gmina jako spadkobierca osoby fizycznej, odpowiedzialna za jego długi do wartości czynnej spadku, powinna spłacić zobowiązania z uwzględnieniem art. 1025 k.p.c., tj. wobec świadczenia alimentacyjne na rzecz dzieci spadkodawcy, a następnie wobec wierzyciela hipotecznego.
Dyrektor Oddziału ZUS uważa natomiast, że przepis art. 1025 k.p.c. nie ma w sprawie zastosowania, dlatego też wobec faktu, że odziedziczone przez Gminę długi wobec ZUS w całości mieszczą się w stanie czynnej spadku, ma on prawo do żądania kwot zaległości od spadkobiercy. Skoro Gmina nie zapłaciła zaległości spadkodawcy pomimo skierowania do niej upomnień, zasadne było odzyskanie kwot zaległości w drodze egzekucyjnej.
W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, w orzecznictwie znaleźć można wyroki potwierdzające słuszność stanowiska Gminy J. G.
Podniesiono w uzasadnieniu, że rozpatrując niniejszą sprawę Dyrektor IAS wziął pod uwagę decydujący fakt związania stanowiskiem wierzyciela odnośnie zarzutu nieistnienia obowiązku. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutów i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w kwestii zasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu oznacza, że przed organem egzekucyjnym nie bada się ponownie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wprawdzie, w sprawie brak jest odrębnego stanowiska wierzyciela, gdyż wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, nie oznacza to jednak, że takiego stanowiska nie ma, gdyż w takich sytuacjach stanowisko wierzyciela zawarte jest w postanowieniu organu egzekucyjnego. W związku z tym Dyrektor IAS zobligowany jest przyjąć to stanowisko i za organem egzekucyjnym - oddalić zarzut, zwłaszcza, że wykładnia prezentowana przez wierzyciela nie ma przymiotu rażącego naruszenia prawa, skoro ustawodawca nie uregulował wprost tej kwestii w stanowionych przepisach prawa.
Wskazano, że Dyrektor IAS może poddać ocenie formalną poprawność zaskarżonego postanowienia. Skoro w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zostały zebrane konieczne dokumenty i dowody, postanowienie zostało w pełni uzasadnione, brak podstaw do zakwestionowania postanowienia pod względem formalnym, konieczne było zatem utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS oraz poprzedzającego go Postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS i uwzględnienie zarzutów złożonych przez skarżącego w niniejszym postępowaniu w całości, a co za tym idzie umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego i zwrot kwoty wyegzekwowanych w jego toku: zasądzenie od Dyrektora ZUS zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego
W uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z art. 98 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe (należności z tytułu składek) spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Stosownie natomiast do art. 1031 § 2 k.c. w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. W sprawie wartość czynna spadku ustalona została na kwotę 87 234,56 zł, natomiast pasywa zmarłego ustalono na kwotę 302 098,62 zł.
Podkreślono, że do obowiązków Gminy jako spadkobiercy, który dokonał przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, należała spłata długów ujawnionych w spisie inwentarza oraz tych, o których Gmina wiedziała. W sytuacji, gdy wartość stanu czynnego spadku jest niższa niż zobowiązania, spadkobierca powinien, pomimo że nie istnieje żaden przepis na to wskazujący, kierować się przy spłacie wierzycieli kolejnością przewidzianą w art. 1025 k.p.c. Z kolei zgodnie z art. 1026 § 1 k.p.c. - jeżeli suma objęta podziałem nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności i praw tej samej kategorii, należności zaliczone w artykule poprzedzającym (1025 KPC) do kategorii czwartej i piątej będą zaspokojone w kolejności odpowiadającej przysługującemu im pierwszeństwu, inne zaś należności - stosunkowo do wysokości każdej z nich.
Podniesiono, że z tych przepisów wynika jednoznacznie, iż dłużnik znając stan czynny spadku, zobowiązany jest dokonać spłat wierzycieli proporcjonalnie do wysokości ich wierzytelności. Jeżeli istnieją należności alimentacyjne lub zabezpieczone wpisem do hipoteki, to one mają pierwszeństwo przed innymi należnościami - tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Swoje roszczenia zgłosili m.in. była małżonka z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z tytułu spłaty kredytu zabezpieczonego hipoteką. I to one muszą zostać spłacone w pierwszej kolejności. Gmina przedstawiła jako dowody w niniejszej sprawie stawienie zaległości spadkodawcy oraz informację do jakiej wysokości poszczególni wierzyciele zostaną spłaceni. Dodatkowo przedstawiła dyspozycję spłat długu alimentacyjnego z dnia 02 listopada 2016r z której wynika jednoznacznie, iż zaległości alimentacyjne spadkodawcy zostały przez Gminę zaspokojone w całości - zgodnie z regulacją art. 1025 k.p.c.
Podkreślono, z powołaniem na literaturę przedmiotu i orzecznictwo, że gdy kilku wierzycieli powinno być zaspokojonych w tej samej kolejności, jak w niniejszym przypadku, a wartość stanu czynnego spadku nie wystarczy by ich wszystkich zaspokoić w pełni, spadkobierca powinien zaspokajać poszczególnych wierzycieli odpowiednio (stosunkowo) do wysokości ich wierzytelności. Bowiem niedostatek regulacyjny w powyższym zakresie, nie może oznacza zatem zupełnej dowolności działania spadkobiercy w tym zakresie. Pomocnico w sprawie winień mieć więc zastosowanie art. 1025 k.p.c. Natomiast w sprawie Dyrektor Oddziału ZUS całkowicie pomija powyższe, wykorzystując w swoim postępowaniu zasadę "siły" i "uprzywilejowania" wynikającą z przysługujących mu uprawień bycia jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym.
W odpowiedzi na skargę, podtrzymano dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 i 2, 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a.").
Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia uchybiającego prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Uwzględniając powyższe regulacje należało przyjąć, że skarga jest niezasadna, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.
Przedmiotem rozpoznania jest postanowienie Dyrektora IAS utrzymujące w mocy na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w sprawie odmowy uwzględnienia zarzutu nieistnienia obowiązku, w postępowania egzekucyjnego prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...].05.2017 r., obejmujących zaległości wynikające i określone w decyzji NR [...] z dnia [...].11.2015 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania osoby fizycznej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
W postępowaniu w sprawie zarzutów organ egzekucyjny zobligowany jest do stosowania procedury określonej w art. 34 u.p.e.a., z tym jednak wyjątkiem, że w sytuacji, gdy kompetencje wierzyciela i organu egzekucyjnego skupione zostają w jednym podmiocie, to bezprzedmiotowe jest wydawanie przez wierzyciela wszelkich postanowień w zakresie zgłoszonych zarzutów. Pogląd taki znajduje oparcie w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. (sygn. I FPS 4/06, LEX 266785).
W rozpatrywanej sprawie organ I instancji był jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, dlatego bezprzedmiotowym było zajęcie odrębnego stanowiska w sprawie zarzutów. Jednocześnie wyjaśnić należy, że pomimo braku odrębnego postanowienia wierzyciela wydanego na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. wypowiedź tego organu, w sytuacji, gdy ten skupia w sobie jednocześnie kompetencje wierzyciela i organu egzekucyjnego, jest wiążąca dla Dyrektora IAS, ale jedynie w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. Przesłanka wiążącej mocy stanowiska wierzyciela nie ogranicza jednak uprawnień organu nadzoru w zakresie weryfikacji zajętego przez organ egzekucyjny stanowiska pod kątem procesowym. Wyłączenie wynikające z treści art. 29 § 1 u.p.e.a. dotyczące braku możliwości badania przez organ egzekucyjny "zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym", jednoznacznie wskazuje, że badanie może mieć charakter jedynie formalny.
Jakkolwiek postanowienie ZUS jako wierzyciela nie podlega zaskarżeniu, jest kontrolowane przez Sąd w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; jednocześnie sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ostatni z powołanych przepisów daje sądom administracyjnym kompetencję do kontrolowania i uchylenia niezaskarżalnego postanowienia, o ile narusza ono prawo.
W sprawie, strona skarżąca zgłosiła zarzut nieistnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) Organ egzekucyjny rozpatrzył zarzuty po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów.
Wskazać należy, że na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Zobowiązany, wnosząc zarzuty oparte na tej podstawie (w spawie nieistnienia egzekwowanego obowiązku), powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa lub czynności prawnych.
W świetle brzmienia normy z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. pojęcie "nieistnienia obowiązku" oznacza więc przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, np. z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, albo decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono bądź stwierdzono jej nieważność albo wygaśnięcie, względnie obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie.
Tym samym Gmina jako zobowiązany, wnosząc zarzuty oparte na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (tak jak w sprawie), powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania (okoliczność faktyczna) lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa (przedawnienie) lub czynności prawnych (uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku).
W przedmiotowej sprawie egzekucja obejmuje zaległości wynikające i określone w decyzji NR [...] z dnia [...].11.2015 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania osoby fizycznej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie łącznej 24.075,67 zł na dzień otwarcia spadku. Przedmiotowa decyzja pozostaje obrocie prawnym, decyzja ta nie została uchylona ani też nie stwierdzono nieważności tej decyzji o nałożeniu obowiązku. Nie można więc mówić o nieistnieniu obowiązku egzekwowanym w prowadzonym postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...].05.2017 r. W konsekwencji, jeżeli obowiązek jest wymagalny, nie wygasł - istnieje nadał nie można mówić, jak chce strona skarżąca, o umorzeniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 u.p.e.a.).
Także nieistnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.e.a.) nie może być utożsamiane z podnoszoną przez stronę skarżącą kwestie związana z kolejność zaspokojenia wierzycieli przy podziale kwoty uzyskanej w wyniku spadkobrania. Utożsamiane z sytuacją, gdy istniej kilku wierzycieli, którzy winni być zaspokojeni przez gminę – jako odpowiedzialny spadkobierca za zobowiązaniu przejęte w drodze decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania osoby fizycznej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W tym wskazane przez stronę skarżącą przepisy art. 1025 k.p.c. dotyczące kolejności zaspokojenia wierzytelności z kwot uzyskanych z egzekucji.
Mając na względzie zaprezentowane powyżej ustalenia, nie można, jak chce skarżąca, mówić w sprawie o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty skargi nie są zasadne, gdyż organy w toku postępowania nie naruszyły prawa w zakresie, o jakim mowa na wstępie niniejszych wywodów. Dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło