III SA/Wr 96/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska – Wojnar Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca) Asesor WSA Aneta Brzezińska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 5 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. sp. z o.o. z/s we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 3 lutego 2023 r. Nr 0201-IEE1.7192.4.2023.MO w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi D. Sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej: skarżąca; zobowiązana) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: organ, DIAS) z 3 lutego 2023 r. (nr 0201-IEEl.7192.4.2023.MO) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Trzebnicy (dalej: organ egzekucyjny, NUS) z 14 grudnia 2022 r. (nr 0221-SEE.711.1406.2022) o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt administracyjnych sprawy wynika, że NUS prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela - Burmistrza Gminy P. z 4 maja 2016 r. (nr [...]), obejmującego należności z tytułu kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest z nieruchomości zobowiązanej położonej w R. (nr [...]). Pierwsza licytacja ww. nieruchomości wyznaczona na 29 grudnia 2020 r. nie doprowadziła do sprzedaży nieruchomości. Druga licytacja odbyła się 18 października 2022 r. w Urzędzie Skarbowym w Trzebnicy. Z opisanego w protokole przebiegu licytacji wynika, że w pierwszej kolejności doszło do sprzedaży licytacyjnej działki nr [...], a następnie działek nr [...], nr [...]. Zobowiązana kwestionowała czynności podejmowane w toku licytacji, zgłaszając do protokołu skargi na czynności poborcy skarbowego, które dotyczyły nieprawidłowego określenia wartości nieruchomości i ceny wywoławczej (skarga nieuwzględniona), objęcia sprzedażą licytacyjną wszystkich działek, w sytuacji, gdy do zaspokojenia egzekwowanej należności wystarczy sprzedaż części działek (skarga uwzględniona - jej skutkiem było ograniczenie dalszej licytacji do działek nr [...] i nr [...]) oraz kontynuowanie egzekucji pomimo odstąpienia od egzekucji licytanta (skarga nieuwzględniona). W sprawie prawidłowości rozstrzygnięć ww. skarg (oznaczonych w protokole jako skarga nr 1 nr i 2) DIAS wydał odrębne rozstrzygnięcia (które następnie zostały zaskarżone do WSA). Z protokołu wynika także, że poborca skarbowy wstrzymał wydanie postanowienia w sprawie przybicia do czasu rozpatrzenia przez DIAS ostatecznie wszystkich złożonych środków zaskarżenia. Pismem z 25 października 2022 r. zobowiązany złożył skargę na czynność egzekucyjną na podstawie art. 54 u.p.e.a. zarzucając, że osoba uczestnicząca w licytacji jako poborca skarbowy nie jest kierownikiem komórki organizacyjnej urzędu prowadzącej egzekucję administracyjną, ponieważ pełni jedynie obowiązki takiego kierownika. Pismem z 2 listopada 2022 r. organ egzekucyjny wezwał zobowiązaną do złożenia dodatkowych wyjaśnień i sprecyzowania złożonego wniosku poprzez określenie, czy pismo z 25 października 2022 r. stanowi skargę na czynność egzekucyjną na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., czy uzupełnienie zażalenia na postanowienie komornika skarbowego wydane w toku licytacji nieruchomości. Jednocześnie NUS poinformował, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa skargę można wnieść tylko podczas trwania licytacji, aż do jej zamknięcia, zaś skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a. nie przysługuje w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z 25 listopada 2022 r. zobowiązana wskazała, że nie było możliwym zaskarżenie zarzucanych w piśmie z 25 października 2022 r. naruszeń w toku licytacji, ponieważ w jej trakcie nie istniała możliwość weryfikacji wymaganych przepisami prawa uprawnień osób biorących w niej udział ze strony Urzędu. Postanowieniem z 14 grudnia 2022 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. Argumentował, że skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a. - z uwagi na jej subsydiarny charakter - nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia. Tymczasem skargę na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji, aż do jej zamknięcia zgłasza się ustnie komornikowi skarbowemu, który przyjmuje skargę do protokołu i natychmiast ją rozstrzyga, chyba że nie jest to możliwe. Rozstrzygnięcie komornika skarbowego ma moc postanowienia, na które przysługuje zażalenie. A zatem podczas licytacji skargę można wnieść aż do jej zamknięcia, natomiast na rozstrzygnięcie komornika skarbowego służy zażalenie. Tym samym, zakończenie licytacji i podpisanie protokołu z licytacji wyłącza możliwość kwestionowania prawidłowości prowadzonej licytacji. Podsumowując organ egzekucyjny uznał, że nie przysługuje zobowiązanej skarga na czynność egzekucyjną, w sytuacji gdy służyły jej inne środki zaskarżenia, ale z nich nie skorzystała z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia. Z kolei w sytuacji gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędąca stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W wyniku rozpatrzenia zażalenia zobowiązanej DIAS wydał zaskarżone postanowienie z 3 lutego 2023 r. którym utrzymał w mocy postanowienie NUS z 14 grudnia 2022 r. Podtrzymując zapatrywanie organu egzekucyjnego stwierdził min., że w drodze skargi na czynności egzekucyjne nie jest możliwe skuteczne kwestionowanie wadliwości postępowania egzekucyjnego, które mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny. Dodał, że w przypadku publicznej licytacji nieruchomości ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje szczególny, uproszczony sposób zaskarżania czynności poborcy w toku licytacji - w postaci skargi. Skargą objęte są wyłącznie czynności poborcy skarbowego w toku licytacji, od chwili jej wywołania do momentu zamknięcia. Uproszczony sposób zaskarżania czynności polega na tym, że skargę zgłasza się ustnie komornikowi skarbowemu, który przyjmuje skargę do protokołu i natychmiast ją rozstrzyga, chyba że nie jest to możliwe. Rozstrzygnięcie komornika skarbowego ma moc postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Po zamknięciu licytacji złożenie skargi na czynności poborcy skarbowego jest niedopuszczalne. Dlatego zdaniem DIAS organ egzekucyjny prawidłowo ocenił, że zarzuty zobowiązanej w zakresie prowadzenia czynności egzekucyjnych przez osobę nieupoważnioną nie mogą podlegać rozpoznaniu w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Właściwym środkiem zaskarżenia w tym przedmiocie była skarga na czynności poborcy, którą zobowiązana mogła wnieść w toku licytacji. W tym stanie rzeczy DIAS przyjął, że organ egzekucyjny prawidłowo wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zobowiązana zarzuciła postanowieniu DIAS naruszenie: a) art. 54 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie, iż regulacje w nim zawarte nie mogą być podstawą zarzutu i skargi dotyczących prowadzenia licytacji przez osobę do tego nieuprawnioną; b) art. 61 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż skarga na czynność egzekucyjną była spóźniona. Na podstawie powyższych zarzutów, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia DIAS oraz poprzedzającego go postanowienia NUS, zobowiązanie DIAS do wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonego zarzutu oraz zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika ponadto, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Przeprowadzona w zakreślonych wyżej ramach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że zarówno zaskarżone postanowienie DIAS jak i poprzedzające jej rozstrzygnięcie NUS nie naruszyły prawa, co skutkowała oddaleniem skargi. Granice niniejszej sprawy wyznaczyło postanowienie organu w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przytoczono przepisy art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 144 oraz art. 61 a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm. - dalej: k.p.a.) oraz art. 54 § 1, § 4, § 5, w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm. - dalej u.p.e.a.) w brzmieniu stosowanym do spraw wszczętych i niezakończonych przed 30 lipca 2020 roku. Zaznaczyć trzeba, że dniu 30 lipca 2020 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070). Stosownie zaś do art. 13 ust. 1 tej ustawy, do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy dotychczasowe. Na samym wstępie należy wskazać, że w sprawie bezspornym jest to, iż profesjonalnie reprezentowana zobowiązana, jako podstawę prawną skargi z 25 października 2022 r. na czynność egzekucyjną podała przepis art. 54 § 1 u.p.e.a. Według jego brzmienia zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd podkreśla, że w motywach zaskarżonych postanowień zarówno DIAS jak i NUS prawidłowo zaakcentowały subsydiarny charakter tego środka prawnego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie także zauważa, że środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym są podporządkowane nie tylko zasadnie subsydiarności ale także zasadzie niekonkurencyjności. Zakaz multiplikowania takich środków prawnych – naturalnie bez uszczerbku dla ochrony praw zobowiązanego – ma służyć prawidłowemu tokowi czynności egzekucyjnych, które zmierzają do realizacji obowiązku publicznoprawnego. Oznacza, to, że właściwym środkiem ochrony zobowiązanego w toku czynności egzekucyjnej w postaci licytacji jest skarga, o której mowa w art. 111l u.p.e.a. Skargę na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji aż do jej zamknięcia zgłasza się ustnie komornikowi skarbowemu, który przyjmuje skargę do protokołu i natychmiast ją rozstrzyga, chyba że nie jest to możliwe. Rozstrzygnięcie komornika skarbowego ma moc postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Przedmiotem skargi złożonej na podstawie powyższego przepisu są czynności poborcy skarbowego podejmowane w toku licytacji. Dlatego skarga z art. 111I u.p.e.a., jak i skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a., nie stanowią dla siebie konkurencyjnych środków zaskarżenia i nie mogą być wykorzystywane zamiennie. Stąd też rację ma DIAS, że w drodze skargi na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. nie jest możliwe skuteczne kwestionowanie poprawności procesowej czynności wykonawczych postępowania egzekucyjnego, które mogą zostać zaskarżone środkiem prawnym przewidzianym w art. 111l u.p.e.a. Konsekwentnie, organy wydały prawidłowe rozstrzygnięcia wykorzystując postawę procesową zawartą w mającym tutaj odpowiednie zastosowanie – poprzez odesłanie w art. 18 u.p.e.a. – przepisie art. 61a § 1k.p.a. Gdy postępowanie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postępowanie nie może być wszczęte (z innych uzasadnionych przyczyn) to organ egzekucyjny wydaje postanowienie o odmowie jego wszczęcia. W niniejszym wypadku skarga zobowiązanego po zamknięciu licytacji była spóźniona, a tym samym w oczywisty sposób niedopuszczalna. Stąd też zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 54 u.p.e.a. oraz art. 61 u.p.e.a. (jak należy uznać w tym ostatnim wypadku skarżącej chodziło o przepis k.p.a.) nie zasługiwały na uwzględnienie. W świetle powyższych ustaleń Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.