III SA/Wr 98/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant Monika Tarasiewicz po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi H K na decyzję P W I S we W z dnia[...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W , działając między innymi na podstawie § 8, ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania H K z dnia [...] od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L z dnia [...] roku, znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego powodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz /poz. 21/ - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podjętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że H K pracowała od dnia [...] do dnia [...] w PPUP P P R U P w J G jako [...] od dnia [...] do dnia [...] . w Ł O S G w L jako[...] ; od dnia [...] r. do dnia [...] w W Z G S "S C " Z G w L Ś na stanowisku [...] j; od dnia [...] do dnia [...] w P Z U w L na stanowisku[...] ; od dnia [...] do dnia [...] w G S "S C " w L na stanowisku[...]. Od dnia [...] roku przebywa na [...] . W związku ze zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej: obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego powodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz /poz. 21/ Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L w dniu [...] wszczął postępowanie w sprawie choroby zawodowej. W toku postępowania zainteresowana była badana w D W O M P we W O w J G , który dnia [...] roku wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia podano, iż: "(...) Od zakończenia pracy zawodowej (zainteresowanej) minął okres [...] lat. Brak danych z wywiadu aby pani H K była leczona laryngologicznie. W tutejszym ośrodku w okresie [...] trzykrotnie badana laryngologicznie, audiometrycznie oraz wykonano tympanometrię. Otoskopowo – obie błony bębenkowe perłowo-szare z zachowanym refleksem. Szept słyszy obustronnie ad cocham, mowę potoczną obustronnie z 1 m. Odruchy: Schabach – ucho prawe – O, ucho lewe O, Rinne – ucho prawe –(+) , mały dodatni, ucho lewe- (+) mały dodatni, Weber – centralny. Tympanometria – obustronnie lrzywa typu As. Brak odruchów strzemiączkowych. Dgn: Hypoacusis mixta bilateralis pp. perceptiva mai.grad. Audiometryczne – progi słuchu podwyższone, przy częstotliwościach 1,2 i 3 kHz obliczone jako średnia arytmetyczna osiągają wielkości: 77 dB w uchu prawym i 77 dB w uchu lewym. W niskich częstotliwościach duża rezerwa ślimakowa. Ubytek słuchu w uchu lepiej słyszącym (brak zróżnicowania) przekracza wielkość 45 dB. Niedosłuch obustronny nie ma cech choroby zawodowej i jest pochodzenia pozazawodowego (wymaga dokładnej diagnostyki laryngologicznej). Uzasadnienie braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: 1. Badana przekroczyła znacznie wymagany aktem prawnym okres 2 lat, w czasie którego możliwa jest diagnostyka choroby zawodowej. Pani H K zgłosiła się po [...] latach od zakończenia pracy zawodowej. 2. Ekspozycja na hałasów czasie zatrudnienia w latach [...] w zawodzie [...] – bardzo wątpliwa. 3. Ww. nie dysponuje żadną dokumentacją laryngologiczną odzwierciedlającą stan narządu słuchu zarówno w czasie zatrudnienia jak i w latach następnych. 4. Niedosłuch pochodzenia pozazawodowego wymaga dokładnej diagnostyki laryngologicznej." Jak podał następnie organ II instancji - w związku ze złożonym odwołaniem strona została skierowana na badania do I M P i Z Ś w S , który w dniu [...] r wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania przedmiotowej choroby zawodowej. W orzeczeniu podano: " (...) W obecnie przeprowadzonym badaniu laryngologicznym stwierdzono otoskopowo błony bębenkowe bladoszare z rozmytym refleksem świetlnym, o zachowanej ciągłości. W audiometrii tonalnej wykazano niedosłuch o przewadze komponenty odbiorczej obustronny, średnie ubytki słuchu dla częstotliwości 1,2, 3 kHz wynoszą UP – 76 dB i UL – 68 dB. Przeprowadzone próby lokalizacyjne - Pr. SISI oraz próba zanikania tonu progowego są niespójne, brak możliwości interpretacji wyników. W badaniu audiometrii impedancyjnej uzyskano nieprawidłowy tympanogram typu C1 w uchu prawym co świadczy o patologii prawej trąbki słuchowej oraz prawidłowy tympanogram typu A w uchu lewym potwierdzający brak patologii w obrębie ucha środkowego lewego. Zarejestrowano odruchy z mięśni strzemiączkowych obustronne, co w sposób obiektywny wskazuje ślimakową lokalizację uszkodzenia narządu słuchu (różnica pomiędzy progiem odruchu strzemiączkowego progiem słuchowym w audiometrii tonalnej jest mniejsza od 60 dB w zakresie niskich i średnich częstotliwości, co wskazuje na obecność objawu wyrównania głośności, typowego dla patologii ślimaka. Wykonane próby stroikowe – Pr Webera (niepewne) oraz próba Rinnego (obustronnie mały dodatni) przemawiają za dominacją komponenty odbiorczej niedosłuchu obustronnie. Brak dokumentacji o stanie narządu słuchu w czasie potencjalnego narażenia na działanie hałasu ponadnormatywnego tj., w latach [...] (praca... ), jak również w latach następnych oraz aktualnie przeprowadzona ocena stanu narządu nie upoważniają do rozpoznania choroby zawodowej. Stwierdzany przebieg krzywych powietrznych w audiometrii tonalnej nie jest charakterystyczny dla pohałasowego ubytku słuchu tzw. "krzywe płaskie" - ubytki słuchu są na porównywalnych poziomach zarówno w niskich jak i w wysokich częstotliwościach. Niewielka rezerwa ślimakowa (głownie w prawym uchu) w zakresie niskich częstotliwości jest związana z patologią trąbki słuchowej prawej. Reasumując zatem – pomimo wielkości ubytku słuchu (pow. 45 dB) i lokalizacji ślimakowej niedosłuchu po uwzględnieniu wyników badań (nietypowy dla urazu akustycznego przebieg krzywych audiometrycznych) oraz faktu upływu [...] lat od zakończenia pracy w zawodzie [...] (pacjentka nie wykazała że przez ten okres leczyła się laryngologicznie - brak dokumentacji określającej stan narządu słuchu w trakcie zatrudnienia jak i w latach następnych) i braku potwierdzenia narażania na ponadnormatywne działanie hałasu nie znaleziono podstaw do uznania zawodowej etiologii choroby. Na stan narządu słuchu u pacjentki niewątpliwie mają wpływ zaburzenia naczyniowe związane z wieloletnim nadciśnieniem oraz procesami miażdżycowymi (otoskleroza, zaburzenia gospodarki lipidowej)". Na podstawie tych orzeczeń lekarskich a także oceny narażenia zawodowego P Powiatowy Inspektor Sanitarny w L wydał dnia [...] decyzję, znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego powodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz /poz. 21/. Rozpatrując wniesione przez stronę odwołanie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W wyjaśnił, iż do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą być spełnione jednocześnie dwa warunki: 1) choroba musi być rozpoznana przez uprawnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2) choroba musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy (par. 2 ust. 1 i par 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r w sprawie wykazu chorób zawodowych ...) W ocenie organu II instancji w rozstrzyganym przypadku żadna z dwóch uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych placówek służby zdrowia, które badały zainteresowaną nie rozpoznała rzeczonej choroby zawodowej. Z uzasadnienia bowiem orzeczenia lekarskiego D W O M P wynika, że występujący u strony niedosłuch obustronny nie ma cech choroby zawodowej i jest pochodzenia pozazawodowego. Nadto znacznie został przekroczony czas, w ciągu którego możliwa jest diagnostyka choroby zawodowej, gdyż zainteresowana zgłosiła się po [...] latach od zakończenia pracy zawodowej. Ponadto nie posiada ona żadnej dokumentacji laryngologicznej odzwierciedlającej stan słuchu w czasie zatrudnienia lub w latach następnych. Z kolei orzeczenie lekarskie wydane przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S jest zgodne z orzeczeniem lekarskim placówki diagnostyczno – orzeczniczej pierwszego stopnia. Stwierdzono w nim, że pomimo wielkości ubytku słuchu ( pow. 45 dB) i lokalizacji ślimakowej niedosłuchu po uwzględnieniu wyników badań (nietypowy dla urazu akustycznego przebieg krzywych audiometrycznych) oraz fakt upływu [...] lat od zakończenia pracy w zawodzie[...] (pacjentka nie wykazała, że przez ten okres leczyła się laryngologicznie) i braku potwierdzenia narażenia na ponadnormatywne działanie hałasu nie znaleziono podstaw do uznania zawodowej etiologii choroby. Zdaniem organu odwoławczego oba orzeczenia lekarskie są merytorycznie zgodne, obiektywne, poprzedzone zostały specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia zainteresowanej i w sposób jednoznaczny wykluczają związek przyczynowy między schorzeniem narządu słuchu a pracą zawodową. Mając powyższe na uwadze Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W nie znalazł podstaw prawnych ani merytorycznych do zmiany decyzji organu pierwszej instancji. Od ostatecznej decyzji – domagając się jej uchylenia - skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosła H K zarzucając, iż przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego - przepisów par. 2 ust. 1 oraz ust. 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych – poprzez błędną ich interpretację polegającą na uznaniu, że istniejąca u skarżącej choroba nie powstała w związku ze sposobem wykonywania pracy. Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 77 par 1 kpa poprzez dokonanie oceny stanu faktycznego bez rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego z pogwałceniem obowiązującej zasady oficjalności. Na poparcie skargi skarżąca podkreśliła, że choroba na którą cierpi – obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego – została wymieniona w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do cytowanego rozporządzenia. Dalej przypomniała, że była zatrudniona jako [...] w pełnym wymiarze, a urządzenia, na których pracowała powodowały ogromny hałas. Zrezygnowała z pracy ze względu na nasilające się problemy ze słuchem. Zarzuciła, że organy obu instancji nie dokonały rzetelnej oceny narażenia zawodowego na stanowisku pracy, nie dopełniając obowiązku ustalenia z urzędu ryzyka narażenia zachorowania na chorobę zawodową w okresie zatrudnienia w PPUP P P R U P D Z K w J G . Zdaniem skarżącej organ administracyjny poprzestał jedynie na przeprowadzeniu dowodu z opinii Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S , które to instytuty nie dysponował pomiarami natężenia hałasu (wobec bezczynności organu) i nie ocenił związku przyczynowego istniejącej choroby ze sposobem wykonywania pracy na stanowisku telefonistki. W odpowiedzi na skargę, strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na zarzuty skarżącej organ administracyjny stwierdził, że decyzja została wydana w oparciu o całość zgromadzonej w sprawie dokumentacji. Brak jest natomiast pomiarów natężenia hałasu na centralach telefonicznych z lat [...] (pismo T P z dnia [...] oraz pismo z Ł O S G z dnia [...] r) i nie ma już możliwości przeprowadzenia takich pomiarów. Na obecnych centralach telefonicznych nie ma przekroczenia norm hałasu. Dalej organ wskazywał, ze gdyby nawet potwierdzono ponadnormatywny hałas na ówczesnym stanowisku pracy pani H K to aktualnie obowiązujące przepisy pozwalają na rozpoznanie zawodowego uszkodzenia słuchu w ciągu 2 lat po zakończeniu pracy w narażeniu zawodowym. Nadto podano, że załączone do skargi dokumenty – świadectwo pracy z dnia [...] r., opinia służbowa, karta porady specjalistycznej, pismo T P S.A. z dnia [...] r. były już wcześniej dołączone do akt sprawy – natomiast wyniki badań laboratoryjnych oraz badanie psychiatryczne nie wnoszą nowych okoliczności do sprawy. W pismach procesowych skarżąca między innymi argumentowała, że nie istniała możliwość utraty słuchu w innych okolicznościach, jak tylko podczas pełnienia obowiązków telefonistki, a potwierdzeniem tego faktu jest opinia Ł B WOP. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, lecz nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 p.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję sąd może uchylić decyzję w całości albo w części, jeżeli, stosownie do treści art. 145 par 1 p.p.s.a., stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie wyżej wskazane wady nie występują, stąd skarga nie mogła zostać uwzględniona. Przepisami o charakterze materialnym, znajdującymi zastosowanie w sprawie są uregulowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz.1115), albowiem pierwsze czynności proceduralne w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej zostały podjęte w listopadzie 2006 r. Zgodnie z par 2. ust. 1 tego aktu, przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym. Wykaz chorób zawodowych został przedstawiony w formie załącznika do wymienionego rozporządzenia i stanowi katalog zamknięty. Według par 2 ust. 2 cytowanego rozporządzenia zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażaniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. Załącznik do rozporządzenia określa w tabeli 2 okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego i dla omawianego przypadku, tj. obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego powodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz /poz. 21/- ustala okres 2 lat. Tymczasem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że skarżąca zakończyła pracę na stanowisku [...] w [...] roku i wówczas ustało oddziaływanie czynnika narażenia zawodowego w postaci hałasu. Z żądaniem ustalenia choroby zawodowej skarżąca zwróciła się w roku 2006 , tj.[..] lat później, przy czym nie przedstawiła jakiegokolwiek dowodu w formie np. zaświadczeń lekarskich, które potwierdzałyby stan narządu słuchu w okresie zatrudnienia w charakterze telefonistki, czy też w okresie późniejszym. Na rozprawie przed tutejszym Sądem skarżąca potwierdziła tę okoliczność, przyznając, że dysponuje jedynie zaświadczeniem lekarza laryngologa (które przedłożyła również w toku postępowania administracyjnego) o jej niedosłuchu, wydanym w 2004 r. Pierwsze zatem udokumentowanie objawów choroby datuje się dopiero na 2004 r. Wbrew twierdzeniom skargi nie można uznać za pismo dokumentujące stan narządu słuchu opinię służbową Sz Ł Ł B WOP bowiem zawarte w tymże piśmie sformułowanie, cyt.: "Zwolniono ją z pracy z dniem [...] . ze względu na stan zdrowia i na jej osobistą prośbę" nie odnosi się w ogóle do narządu słuchu, dotyczy ogólnego stanu zdrowia, nie precyzując niczego w tej materii. Nie sposób zatem przyjąć by dokumentowało wystąpienie objawów niedosłuchu, a wyłącznie o takiego rodzaju dokumenty chodzi w świetle powołanych wyżej norm rozporządzenia. Brak zatem w ogóle udokumentowania objawów tej choroby w czasie przewidzianym rozporządzeniem. W takiej sytuacji choroba ta – niezależnie od wyników badań przeprowadzonych w trakcie postępowania administracyjnego oraz narażenia zawodowego trwającego do [...] r. – nie może być uznana za chorobę zawodową w rozumieniu cytowanych przepisów z powodu upływu wymaganego okresu 2 lat od ustania narażenia - dla wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych. Abstrahując od powyższego należy zaznaczyć, iż organ administracyjny ani Sąd nie posiadają specjalistycznej wiedzy medycznej, która jest niezbędna do rozpoznania chorób zawodowych. Organy administracyjne, a w dalszej kolejności Sąd, badają prawidłowości wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego (jasność, logiczność, spójność, rzetelność uzasadnienia). Nie oceniają go od strony merytorycznej. Skoro więc w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskie wydane przez dwie niezależne od siebie jednostki służby zdrowia w sposób jasny i konsekwentny nie znalazły podstaw do uznania zawodowej etiologii choroby, gdyż przebieg krzywych powietrznych w audiometrii tonalnej nie jest charakterystyczny dla pohałasowego ubytku słuchu, brak jest dokumentacji określającej stan narządu słuchu w trakcie zatrudnienia i w latach następnych - to nie ma podstaw, by odmówić im wiarygodności i orzec w sposób sprzeczny z tymi orzeczeniami. Orzeczenia lekarskie są wystarczająco umotywowane, nie budzą zastrzeżeń i nie pozostają ze sobą w sprzeczności. Przeciwko tym opiniom nie został przedstawiony żaden inny dowód. Ich moc dowodowa nie została zatem obalona. W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, iż organ nie może dokonać rozpoznania choroby sprzecznie z orzeczeniem lekarskim. Prawidłowo sporządzone orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jest tym sensie "wiążące" dla organów inspekcji sanitarnej i prowadzić musi do wydania decyzji o odmowie stwierdzenia choroby. W powyższym świetle trzeba przyjąć, że bez wątpienia przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej nie zostały spełnione. Postępowanie przed organami Inspekcji Sanitarnej prowadzone było z zachowaniem wszelkich reguł Kodeksu postępowania administracyjnego, Sąd nie dopatrzył się żadnych uchybień proceduralnych, ustaleniom w zakresie stanu faktycznego i ich ocenie nie można zarzucić nieprawidłowości. W tym stanie rzeczy, wobec braku naruszenia norm prawa procesowego lub materialnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na mocy art. 151 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.