III SA/Wr 99/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty dotacji przypadającej do zwrotu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 99/18 o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2018 r. J. L. (dalej jako "skarżący", "wnioskodawca") zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że jego wynagrodzenie netto miesięcznie wynosi [...] zł, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i uzyskuje pomoc ze strony rodziny w bieżącym funkcjonowaniu. Ze złożonych na wezwanie referendarza dokumentów wynika, że skarżący w roku 2017 uzyskał dochód w kwocie [...] zł, z historii rachunku bankowego za okres od dnia [...] września do dnia [...] grudnia 2018 r. wynika, że oprócz wynagrodzenia wnioskodawca otrzymał w dniu [...] października 2018 r. od swojego pracodawcy dodatkową wpłatę z tytułu "zasilenia konta [...]" w kwocie [...] zł i jest ono zasilane kwotami wpłacanymi przez komornika sądowego. W treści pisma procesowego z dnia [...] grudnia 2018 r. skarżący oświadczył, że lokal, w którym mieszka, jest współwłasnością jego syna oraz osoby obcej. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2019 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W jego uzasadnieniu podniósł, że wnioskodawca nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych oraz kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego). Referendarz powziął wątpliwość w zakresie braku posiadania przez skarżącego innych zasobów majątkowych lub źródeł, wynikającą z porównania zawartego we wniosku oświadczenia o uzyskiwanych dochodach oraz braku wierzytelności, z jednej strony, i, z drugiej strony, wynikającego z historii rachunku bankowego faktu otrzymania dodatkowej kwoty od swojego pracodawcy oraz uzyskiwania kwot od komornika sądowego. Jednocześnie wskazał, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący uiścił łącznie kwotę 754 zł tytułem kosztów sądowych. Oznacza to, że posiadał on i nadal posiada inne zasoby majątkowe lub źródła, z których czerpał i czerpie środki finansowe przeznaczane na ponoszenie kosztów utrzymania siebie. Z akt sprawy nie wynika, jakie to były lub są zasoby i źródła, ani jaka była lub jest ich aktualna wartość. Dlatego uznał, że w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżącego utraty zdolności wygospodarowania, w drodze korzystania ze zgromadzonego majątku lub innych źródeł, środków na utrzymanie siebie oraz, jednoczesne, ponoszenie kosztów sądowych. Wobec tego uznał, że wnioskodawca nie wykazał w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że takiej zdolności aktualnie nie posiada. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, że referendarz sądowy błędnie ocenił jego aktualną sytuację materialną. Wskazał, że ze złożonych dokumentów wynika, że jest ona tragiczna oraz, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wyjaśnił, że wykazane wpływy na konto bankowe nawet nie stanowią minimum socjalnego a uiszczenie kwoty 754 zł tytułem skargi nastąpiło dzięki pomocy rodziny. Obecnie nie ma możliwości zdobycia dodatkowych środków na pokrycie kosztów sądowych i adwokackich. Do sprzeciwu skarżący nie dołączył żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozstrzygnięcie wydane przez referendarza nie narusza obowiązujących przepisów. Omówienie powodów dla których sprzeciw nie jest zasadny poprzedzić należy stwierdzeniem, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2. p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym – gdy wykaże, ze nie jest w stawnie podnieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się rzeczywiście w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Jak zasadnie zauważył referendarz sądowy wnioskodawca nie wykazał w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że aktualnie nie posiada zdolności wygospodarowania, w drodze korzystania ze zgromadzonego majątku lub innych źródeł, środków na utrzymanie siebie, oraz, jednoczesne, ponoszenie kosztów sądowych. Świadczy o tym porównanie zawartego we wniosku oświadczenia o uzyskiwanych dochodach oraz braku wierzytelności, z jednej strony, i, z drugiej strony, wynikającego z historii rachunku bankowego faktu otrzymania dodatkowej kwoty od swojego pracodawcy oraz uzyskiwania kwot od komornika sądowego. Skarżący natomiast nie dowiódł – wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie - iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r. o sygn. akt II OZ 43/15 to "na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy (...). Podnieść także należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 100/12). W konsekwencji Sąd (tak jak to prawidłowo uczynił referendarz, wbrew zarzutom skarżącego) również nie mógł w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a co za tym idzie zmienić postanowienia wydanego w tym zakresie przez referendarza. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.