III SA/Wr 992/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. S. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 września 2016 r., sygn. III SA/Wr 992/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] r., sygn. III SA/Wr 992/16, w ten sposób, że zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych). Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił Z.S. (dalej jako wnioskodawca) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniósł, że sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Jak wyjaśnił, gospodarstwo domowe wnioskodawcy dysponuje nadwyżką miesięcznego dochodu nad wydatkami w kwocie około jednego tysiąca złotych. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie wyjaśnił jednak powodów dla których nie może tą kwotą swobodnie dysponować. Ponadto oszczędności wnioskodawcy i jego syna przekraczają kwotę [...] zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza wnioskodawca podkreślił, że wszystkie jego dochody są bezpośrednio wydatkowane na bieżące utrzymanie i nie ma on możliwości zaoszczędzenia kwoty odpowiadającym kosztom postępowania sądowo-administracyjnego. Nie zgodził się z tym, aby w sprawie uwzględniać oszczędności syna, które maja być przeznaczone na zakup własnego mieszkania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca oświadczył, że jego jedynym źródłem dochodu jest emerytura z KRUS w wysokości [...] zł netto. Żona wnioskodawcy uzyskuje miesięczny dochód w kwocie około [...] zł netto z tytułu emerytury z KRUS i pracy zarobkowej. Z małżonkami w jednym gospodarstwie domowym zamieszkuje pełnoletni syn zarabiający [...] zł netto. Natomiast zobowiązania i stałe wydatki rodziny kształtują w wysokości około [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca załączył: - fakturę VAT z dnia [...] r. nr [...] za dwie tony węgla na kwotę [...] zł brutto; - zestawienie operacji na rachunku bankowym za czerwiec 2016 r. - saldo końcowe [...] zł; - odcinek emerytalny żony za kwiecień 2016 r. - [...] zł. Następnie, wezwany przez referendarza sądowego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) przedłożył dodatkowo: - roczne rozliczenie podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2015 r., zgodnie z którym żona wnioskodawcy osiągnęła przychód (dochód) roczny w wysokości [...] zł; - roczne rozliczenie podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2015, zgodnie z którym wnioskodawca osiągnął w 2015 r. przychód (dochód) roczny w kwocie [...] zł; - fakturę VAT z dnia [...] r., nr [...], na kwotę [...] zł brutto z tytułu sprzedaży energii elektrycznej za okres od [...]r. do dnia [...] r.; - fakturę VAT z dnia [...] r. nr [...], na kwotę [...] zł z tytułu abonamentu telefonicznego; - zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015 r. A. S.(syna) ze stosunku pracy, zgodnie z którym osiągnął on dochód w wysokości [...] zł; - zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015 r. A. S. (żona) z działalności wykonywanej osobiście, zgodnie z którym osiągnęła ona dochód w wysokości [...] zł; - fakturę VAT z dnia [...] r., nr [...], na kwotę [...] zł tytułem płatności za dostawę wody; - kwitariusz opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi - w wysokości [...] zł kwartalnie; -akt notarialny darowizny gospodarstwa rolnego przez małżonków S. synowi A.S. Gospodarstwo obejmuje grunty rolne o powierzchni łącznej około 9,5 ha, dom mieszkalny o powierzchni około 80 m2, stodołę o powierzchni około 70 m2 i stajnię - 50 m2; Ponadto wnioskodawca przedłożył: - zaświadczenie o zarobkach syna A.S. - [...] zł brutto; - zestawienie operacji na rachunku bankowym w okresie od czerwca do sierpnia 2016 r. z saldem końcowym [...] zł; - historie rachunku bankowego syna A.S. za okres od czerwca do sierpnia 2016 r. z saldem końcowym [...] zł. Wnioskodawca złożył również oświadczenie o miesięcznych kosztach utrzymania, zgodnie z którym koszty te wynoszą nawet [...] zł miesięcznie. Jednocześnie część tych kosztów, w zakresie utrzymania mieszkania, ponosi drugi syn wnioskodawcy A. S. "wraz z rodziną". Wpis od skargi w niniejszej sprawie jest nie mniejszy niż [...] zł albowiem stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193) jest on naliczany stosunkowo od wartości przedmiotu zaskarżenia - [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie w części. Na wstępie wskazać należy, że na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi test jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 817 ze zm. , dalej jako p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Z kolei w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ubiegająca się o nie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa zawsze na wnioskodawcy. Jego twierdzenia nie mogą zatem ograniczać się jedynie do ogólnego wywodu i wymagają odzwierciedlenia w odpowiednim materiale źródłowym. Zwłaszcza, że przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przerzuceniem kosztów postępowania na ogół społeczeństwa i stanowi z tego powodu wyraźne odstępstwo od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., że strony postępowania same ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Ponadto trzeba pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną, której powszechny obowiązek ponoszenia ustanawia art. 84 Konstytucji RP. Danina ta ma pierwszeństwo przed wszelkimi wydatkami nie związanymi z zabezpieczeniem podstawowych potrzeb człowieka. Przechodząc do rozpoznania sprzeciwu należy stwierdzić, że poziom i rodzaj wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, co do zasady, nie odbiega od tego, czego należałoby oczekiwać przy trzyosobowej rodzinie osiągającej zbliżone dochody. Pomimo to, nie sposób nie odnieść wrażenia, że rodzina wnioskodawcy, przy dochodzie na poziomie co najmniej [...] zł netto miesięcznie, jest w stanie poczynić pewne tymczasowe oszczędności bez uszczerbku dla swojego utrzymania, które to oszczędności umożliwią jej poniesienie przynajmniej w części jednorazowego wydatku jakim jest wpis od skargi w niniejszej sprawie. W szczególności dotyczy to zadeklarowanych przez wnioskodawcę wydatków na ubrania oraz wydatki pozostałe (rozrywka, gazety, środki czystości czy naprawy bieżące), które łącznie wynoszą około [...] zł miesięcznie. W ocenie Sądu uiszczenie wpisu od skargi powinno mieć w sposób oczywisty pierwszeństwo przed tymi wydatkami. Jednocześnie Sąd ma świadomość, że wnioskodawca w obecnej sytuacji majątkowej może mieć trudności ze zgromadzeniem wymaganej pełnej kwoty wpisu od skargi, zwłaszcza w krótkim siedmiodniowym terminie wyznaczonym przez Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd też postanowił zwolnić wnioskodawcę od obowiązku uiszczenia wpisu w kwocie przekraczającej [...] zł, przyjmując, że owa kwota znajduje się w realnych możliwościach płatniczych gospodarstwa domowego wnioskodawcy. W tym miejscu wyjaśnić należy, że pod pojęciem "gospodarstwa domowego" należy rozumieć jedną osobę lub ich zespół, razem zamieszkujących lub osobno, ale wspólnie się utrzymujących. Gospodarstwo domowe jest kategorią ekonomiczną. Kryterium gospodarstwa stanowi posiadanie oraz zarządzanie wspólnym majątkiem oraz wspólnym budżetem w celu zaspokajania głównych potrzeb członków gospodarstw domowych (patrz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 maja 2011 r. II SA/Łd 1537/10). Z dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę wynika jednoznacznie, że zalicza on syna do osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dlatego też prawidłowo uczynił referendarz sądowy, że podczas przeprowadzenia oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy badał również możliwości zarobkowe syna wnioskodawcy. Nie może bowiem ulegać wątpliwości, że koszty sądowe stanowią kategorię wydatków niezbędnych i koniecznych, w pokryciu których partycypować powinni wszyscy członkowie gospodarstwa domowego. Natomiast oszczędności syna, nie mogą być zaliczane do środków dostępnych gospodarstwu domowemu z uwagi na to, że stanowią jego majątek osobisty. Na marginesie należy zauważyć, że z zestawienia wydatków przedstawionego przez wnioskodawcę wynika, że może on prowadzić gospodarstwo domowe również wspólnie z drugim synem i jego rodziną. Okoliczność ta nie ma jednak w sprawie istotnego znaczenia, wobec uwag przedstawionych powyżej. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. zaskarżone postanowienie referendarza należało zmienić w omówionym zakresie, z uwagi na to, że wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, Tym samym spełnił on przesłankę przyznania prawa pomocy wynikającą z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.