III SAB/Wr 3/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.M. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie niewydania decyzji ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia 6 grudnia 2022 r. B. M. (skarżąca, strona skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS, organ) w zakresie niewydania decyzji ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie. W odpowiedzi organ wniósł o odrzucenie skargi ze względu na brak właściwości sądu administracyjnego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w dniu 4 lutego 2022 r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o informację, czy prowadzona przez nią działalność gospodarcza będąca w stanie zawieszenia, po jej podjęciu będzie mogła nadal działać na zasadach sprzed okresu zawieszenia w zakresie wysokości podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia. Pismem z 4 marca 2022 r. organ odpowiedział na wniosek. W treści pisma zawarł informację, że jeśli strona nie zgadza się z przedstawionym jej stanowiskiem, to na pisemny wniosek strony organ wyda decyzję, od której będzie przysługiwało stronie odwołanie. Z takim wnioskiem strona wystąpiła 27 lipca 2022 r., a w dniu 2 listopada 2022 r. podjęła zawieszoną działalność. Pismem z 1 grudnia 2022 r. organ poinformował skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i ustalenia wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. 5 grudnia 2022 r. skarżąca złożyła ponaglenie w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. W myśl art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) — dalej p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych. Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3)postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) — dalej: k.p.a. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach ściśle przez ustawę określonych. Ze względu na to, każdą wniesioną skargę sąd administracyjny poddaje kontroli pod względem jej dopuszczalności. Dopiero stwierdzenie, że dana sprawa podlega kognicji sądów administracyjnych będzie otwierało drogę do merytorycznej oceny zaskarżonego aktu, czynności, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Odnosząc treść przywołanych przepisów do przedmiotu niniejszej skargi, należy wskazać, że nie mieści się on w żadnej z wymienionych kategorii spraw podlegających jurysdykcji sądów administracyjnych. Art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz.1009) — dalej: u.s.u.s. reguluje sprawy, w jakich ZUS wydaje decyzje administracyjne, określa też tryb odwoławczy od tych decyzji: 1. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 1a) ustalania płatnika składek; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. 1a. Zakład zawiesza postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 3a, jeżeli toczy się postępowanie, wszczęte na podstawie art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, w sprawie kontroli wykazu stanowisk pracy lub ewidencji, o których mowa w art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, prowadzonych przez płatnika składek, u którego jest lub był zatrudniony pracownik, którego dotyczy zawieszone postępowanie. 1b. Zakład podejmuje postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 3a, zawieszone z przyczyny określonej w ust. 1a, w przypadku gdy postępowanie w sprawie kontroli wykazu stanowisk pracy lub ewidencji, o którym mowa w ust. 1a, zostało zakończone wydaniem decyzji prawomocnej lub orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. 2. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. 3. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I OPS 1/13 oznacza to, że w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych przyjęta została zasada stanowiąca, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w trybie postępowania administracyjnego, a weryfikacja podjętych w tym zakresie decyzji następuje w drodze postępowania sądowego przez właściwy sąd powszechny (por. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej, J. Strusińskiej-Żukowskiej, C.H. Beck, Warszawa 2011, R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 2, C.H. Beck, Warszawa 2008, za: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt III SAB/Łd 94/22). Należy również zauważyć, że art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wymienia decyzje, do których wyjątkowo stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przepisy o skardze do sądów administracyjnych. Zatem, zgodnie z art. 83 ust. 3 u.s.u.s., od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego nie przysługuje. Stronie przysługuje wówczas prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz skarga do sądu administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie skarga dotyczy bezczynności w odniesieniu do wydania przez organ decyzji w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wymiaru składek w przypadku podjęcia zawieszonej działalności gospodarczej przez skarżącą, czyli z zakresu art. 83 ust. 1 pkt 3 i pkt 3a u.s.u.s. Na takie decyzje, zgodnie z art. 83 ust. 2, przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Odwołanie do sądu powszechnego przysługuje również w przypadku bezczynności organu ( art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). W związku z powyższym należało uznać, że niniejsza sprawa nie podlega kognicji sadu administracyjnego. Wniesiona skarga podlegała zatem odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji niniejszego postanowienia.