III SAB/Wr 5/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego na skutek sprzeciwu T. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r. sygn. akt III SAB/Wr 5/11 w sprawie ze skargi T.K. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie niewydania skierowania na egzamin kwalifikacyjny w zakresie prawa jazdy kat. B postanawia: przyznać skarżącemu T. K. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem z dnia [...] r., sprecyzowanym następnie w dniu [...] r. i następnie uzupełnionym w dniu [...] r., skarżący T.K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że jego sytuacja materialna jest bardzo zła, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, orzeczony został wobec niego zakaz prowadzenia działalności gospodarczej i zajmowania stanowiska w zarządach spółek prawa handlowego, nie posiada żadnych ruchomości ani nieruchomości, poza lokalem użytkowanym, który nie jest przedmiotem zajęcia komorniczego w prowadzonym przeciwko wnioskodawcy postępowaniu egzekucyjnym, utrzymuje się z zasiłku otrzymywanego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., w wysokości [...] złotych miesięcznie. Do wniosku dołączono ponadto wezwanie do wykonania kary pozbawienia wolności, kserokopie pism składanych przez wnioskodawcę w prowadzonych przeciwko niemu postępowaniach egzekucyjnych i postanowienie Komornika Sądowego o zawieszeniu egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. We wniesionym od powyższego rozstrzygnięcia sprzeciwie, skarżący wniósł o zwolnienie go z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, wskazując na swą bardzo złą sytuację finansową. Do sprzeciwu załączono zaświadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o wypłacie T. K. w roku 2011 r. zasiłków, w łącznej kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w sprawie przyznania prawa pomocy, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu go wniesiono, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sprawę o przyznanie prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i że będzie ona rozpoznawana ponownie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić tylko wtedy, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem Sądu sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym miejscu należy wskazać, że skarżący wykazał, poprzez przedstawienie stosownych zaświadczeń, że prowadzone jest przeciwko niemu szereg postępowań egzekucyjnych, a jedynym jego źródłem utrzymania są zasiłki otrzymywane z organów pomocy społecznej. Dodatkowo, skarżący wielokrotnie, w postępowaniach toczących się przed tutejszym Sądem, wykazywał swą złą sytuację finansową i jest ona znana Sądowi z urzędu (patrz sprawy: III SA/Wr 407/10, III SA/Wr 153/10, III SAB/Wr 31/09, III SAB 27/09, III SA/Wr 562/08). Z informacji tych wynika, że skarżący nie uzyskuje stałych dochodów, nie posiada nawet środków na regulowanie bieżących płatności. Skarżący jest najemcą mieszkania komunalnego, bez łazienki i WC. Wnioskodawca jest co prawda właścicielem lokalu użytkowego, jednakże lokal ten jest przedmiotem zajęcia komorniczego, co uniemożliwia jego sprzedaż i przeznaczenie uzyskanych w ten sposób środków na prowadzone postępowania sądowe. Sąd mając na względzie przedstawione okoliczności stwierdził, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Konsekwencją zaś dokonania takiego ustalenia, wobec wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, było przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie całkowitym. Podejmując przedmiotowe rozstrzygnięcie, Sąd kierował się wykładnią przepisu 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. dokonywaną wielokrotnie przez sądy administracyjne, stosownie do której, w sytuacji wykazania przez stronę braku środków na pokrycie kosztów sądowych, zwolnienie następuje obligatoryjnie. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.