IV SA/Wr 1/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak – Kubiak Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska Protokolant Robert Hubacz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 lutego 2009 r. sprawy ze skargi C. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 90b ust.1, 2 i 3 pkt 1, art. 90c ust. 1 i 2, art. 90d ust. 1, 7 i 8 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), art. 8 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania C. G. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania C. G. stypendiów szkolnych dla L. G. i K. G. w roku szkolnym 2008/2009, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, że w/w decyzją z dnia [...]Burmistrz Miasta i Gminy W. orzekł o odmowie przyznania C. G. stypendiów szkolnych dla L. G. i K.G. po ustaleniu, że dochód rodziny wnioskodawczyni w sierpniu 2008r. w przeliczeniu na jednego członka rodziny wyniósł 361,09 zł i był wyższy od kryterium dochodowego ustalonego na 351 zł, która to okoliczność w ocenie organu pierwszej instancji stała na przeszkodzie przyznaniu wnioskodawczyni prawa do stypendium szkolnego na dzieci. C. G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podając, że ponosi wysokie koszty związane z edukacją dzieci. Jeden z synów – L. G., pobiera naukę w Zespole Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w L.. Odwołująca się ponosi koszty wyżywienia syna, jego dojazdu do szkoły w kwocie 161 zł miesięcznie, zakupu ubioru w kwocie 400 zł oraz obuwia za 110 zł, a także dwa razy w roku ponosi koszty wyjazdów syna na obozy szkoleniowe w kwocie 145 zł. W przypadku syna K. odwołująca się ponosi koszty zakupu podręczników, ubrań, przyborów szkolnych oraz wyżywienia. Odwołująca się dodała, że trudna sytuacja materialna jej rodziny jest znana władzom W., ale te nie robią nic, aby ulżyć jej rodzinie. Ciągle spotyka się z odmową pomocy i szykanami. Wniosła o sprawiedliwe rozpatrzenie jej odwołania. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując w motywach decyzji, że na podstawie art. 90b ust. 1, 2 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), zwanej dalej ustawą, uczniom szkół publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych oraz słuchaczom publicznych kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Pomoc materialna jest udzielana uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. Zgodnie z art. 90c ust. 1 i 2 ustawy pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są: stypendium szkolne i zasiłek szkolny. Na podstawie art. 90d ust. 1 ustawy stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. W myśl art. 90d ust. 7 ustawy miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), która obecnie wynosi 351,00 zł. Z przepisu art. 90d ust. 8 ustawy wynika, że miesięczna wysokość dochodu, o którym mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Organ odwoławczy ustalił, że C. G. wystąpiła z wnioskami z dnia 15 września 2008r. o stypendium szkolne dla synów K. i L. G.. K. G. ma 15 lat i jest uczniem gimnazjum we W.. L. G. ma 18 lat i uczy się w Zespole Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w L.. Rodzina wnioskodawczyni, co wynika z treści wniosków, składa się z 4 osób. Na dochód tej rodziny, wyliczony na potrzeby stypendium szkolnego, składają się: emerytura C. G. w kwocie 556,02 zł, świadczenia rodzinne w kwocie 132,00 zł, emerytura C. G. w kwocie 756,32 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 1.443,34 zł, co daje kwotę 361,09 zł dochodu na osobę w rodzinie. Dochód ten na osobę w rodzinie jest zatem wyższy od kwoty kryterium dochodowego ustalonego na kwotę 351 zł i nie uprawnia rodziny do przyznania pomocy w formie stypendium szkolnego. Jak podkreślono, ustawodawca sztywno określił granice kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania stypendium szkolnego, a odsyłając do regulacji ustawy o pomocy społecznej nie przewidział przypadku przyznania stypendium szkolnego w drodze wyjątku z uwagi choćby na szczególną sytuację rodziny, czy też w przypadkach nieznacznego przekroczenia kryterium dochodowego. Organ odwoławczy podał, że w tej sytuacji nie mógł uwzględnić twierdzeń strony o trudnej sytuacji dochodowej jej rodziny. Bez wpływu na treść decyzji pozostawały też twierdzenia odwołującej się o dyskryminującym w jej ocenie załatwianiu spraw jej rodziny, skoro rozstrzygnięcie sprawy uzależnione jest od wysokości dochodu rodziny, a dochód ten został ustalony na podstawie dowodów dołączonych do wniosków, z których to dowodów wynikało, że na dochód ten składają się stałe kwoty wypłacane w cyklach miesięcznych, a odwołująca się nie zgłaszała utraty tych dochodów. C. G. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, powołując się na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. W skardze wyliczyła wydatki związane z kształceniem synów. Ponadto podała, że sytuacja zdrowotna rodziny jest także trudna. Syn K. G. choruje na zapalenie stawów, a jego koszt leczenia wynosi 50 zł miesięcznie. Wydatki związane z leczeniem jej męża wynoszą 100 zł miesięcznie. Skarżąca podała, że ma jeszcze córkę, która jest sparaliżowana. Podniosła, że z powodu działań Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej jej dzieci nigdy nie otrzymały stypendium. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych oraz sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy akt organu administracji publicznej jest słuszny, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, co oznacza nakaz działania na podstawie przepisów prawa w dacie rozstrzygania sprawy indywidualnej. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego m.in. decyzji administracyjnej (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), jeżeli m.in. stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 1 a, b, c p.p.s.a.). W niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem jej legalności nie wykazała takich nieprawidłowości. Podstawę materialno-prawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 90b ust. 1, 2 i 3 pkt 1 tej ustawy uczniom szkół publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych oraz słuchaczom publicznych kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych (...) przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Pomoc materialna jest udzielana uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. Zgodnie z art. 90c ust. 1 i 2 ustawy pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są: stypendium szkolne i zasiłek szkolny. Przepis art. 90d ust. 1 stanowi, że stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. W art. 90d ust. 7 ustawy ustawodawca postanowił, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001 i Nr 273, poz. 2703), która to kwota na datę rozstrzygania sprawy przez organ administracji w myśl rozporządzenia Rady Ministrów z 24.07.2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) wynosiła 351,00 zł. Przepis art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty stanowi, że miesięczna wysokość dochodu, o którym mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3 - 13 ustawy o pomocy społecznej, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Treść powyższego unormowania wskazuje na to, że zarówno katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej ma charakter zamknięty. Z wyżej powołanych przepisów prawa wynika, że przyznanie świadczenia w formie stypendium szkolnego uzależnione jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek: 1) wystąpienia jednej z okoliczności związanych z sytuacją rodzinną i osobistą ucznia, wymienionych w art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz 2) spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego. Z prawidłowych i niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że na dochód rodziny skarżącej składa się zasiłek rodzinny w kwocie 132,00 zł, emerytura skarżącej w kwocie 556,02 zł oraz emerytura C. G. w kwocie 756,32 zł. Łączna kwota dochodu w czteroosobowej rodzinie skarżącej (zgodnie z danymi zawartymi w aktach administracyjnych, w szczególności we wniosku wszczynającym postępowanie w sprawie, w którym skarżąca podała, że jej rodzina składa się z 4 osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe) wyniosła 1.443,34 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę 361,09 zł. Tymczasem ustalone przez ustawodawcę w wyżej powołanym rozporządzeniu kryterium dochodowe na osobę w rodzinie ucznia uprawniające do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota ustawowego kryterium dochodowego, która na datę rozstrzygania sprawy zaskarżona decyzją wynosiła 351,00 zł. Z powyższego wynika, że kryterium dochodowe uprawniające do przyznania stypendium szkolnego zostało w rodzinie skarżącej przekroczone o 10 zł, co czyniło niemożliwym uwzględnienie wniosku. Wskazać bowiem należy, że przepisy normujące zasady i tryb przyznawania świadczenia w postaci stypendium szkolnego mają charakter przepisów ius cogens, co oznacza, że decyzja wydana na ich podstawie jest decyzją zawiązaną, a jej treść wyznacza przepis prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Organ orzekający w takiej sprawie nie możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne. Niewypełnienie jednej z przesłanek ustanowionych przepisem prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy, w tym przypadku przekroczenie kryterium dochodowego określonego w powołanych wyżej przepisach, obligowało organ administracji do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia – stypendium szkolnego. Reasumując stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje w niczym nie naruszają zarówno przepisów prawa procesowego, jak i przepisów prawa materialnego. Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wynikały z prawidłowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a ich ocena była zgodna ze stanowiącymi podstawę rozstrzygnięcia sprawy wyżej powołanymi przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji skarga jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.