IV SA/Wr 105/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Anna Rudzińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 października 2007 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku rodzinnego na dziecko I. oddala skargę; II. przyznaje adw. S. Sz.-Ś. kwotę 292,80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) zł w tym 22% VAT od skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego /dalej: k.p.a./ w związku z art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992/, po rozpatrzeniu odwołania D. M. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta W. przez Zastępcę Naczelnika Wydziału Edukacji i Spraw z dnia [...] nr [...] w sprawie zmiany decyzji własnej z dnia [...] nr [...] dot. ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko P. J. M. w ten sposób, że przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r. w wysokości 80 zł miesięcznie – uchylono w całości zaskarżoną decyzję i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podniesiono, że zaskarżoną decyzją organ I instancji zmienił decyzję własną z dnia [...] nr [...] dot. ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko P. J. M. w ten sposób, iż przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego, dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r. w wysokości 80 zł. miesięcznie. Od tej decyzji w ustawowym terminie strona wniosła odwołanie, w którym domaga się wyrównania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od 1 lutego 2006r. do sierpnia 2006r. oraz wyrównania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz syna P. M. za okres od 1 stycznia 2005r. do 31 września 2006r. powołując się na wyrok Sądu Rejonowego - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy z dnia 16 maja 2006r. /sygn. akt IV U 328/05/, na podstawie którego zostało zmienione orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. we W. z dnia [...] w ten sposób, że wskazano w nim, iż P. M. wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania i na podstawie akt sprawy ustaliło i zważyło, co następuje: Odwołanie zasługuje na uwzględnienie lecz z innych powodów niż wskazała strona odwołaniu. Strona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. od 24 stycznia 2005r. jako osoba bezrobotna , bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Także mąż strony J. M. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. od 21 grudnia 2005r do nadal jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Zarówno strona jak i jej mąż, jak to wynika z zaświadczeń Urzędu Skarbowego w W., nie złożyli za rok 2005 zeznania podatkowego. W dniu 4 lipca 2006r. strona zwrócił się do organu I instancji o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko P. M., w tym również dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Do wniosku strona nie dołączyła orzeczenia o niepełnosprawności syna P. M. Organ pierwszej instancji przyjął natomiast w dniu 10 sierpnia 2006r./na oświadczeniu figuruje także data 3 sierpnia 2006r./ pisemne oświadczenie strony dot. wykreślenia z wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego żądanie dodatku do zasiłku rodzinnego na dziecko P. M. z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego Decyzją z dnia [...] nr [...] organ pierwszej instancji przyznał stronie zasiłek rodzinny na dziecko P. J. M. na okres od 1 września 2006r. do dnia 31 sierpnia 2007r. w wysokości 64,00 zł. miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100, 00 zł. W dniu 29 września 2006r. strona złożyła wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, do którego przedłożyła orzeczenie o niepełnosprawności nr [...] Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] na podstawie, którego syn strony P. M. został zaliczony do osób niepełnosprawnych do dnia 30 lipca 2008r. Organ pierwszej instancji powołując się na art. 155 k.p.a. i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz §13 rozporządzenia Rady ministrów z dnia 18 listopada 2006r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz o wysokości świadczeń rodzinnych /Dz. U. Nr 130, poz. 903/ zmienił decyzję własną z dnia [...] nr [...] dot. ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko P. J. M. w ten sposób, iż przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r. Analizując treść przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy uznał, że strona spełnia przesłanki do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego ( albowiem syn strony P. M. ur. [...] legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności a dochód w rodzinie na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i takie świadczenie zaskarżoną decyzją zostało stronie przyznane. Niemniej jednak zaskarżoną decyzję I instancji z powodu naruszenia przepisów proceduralnych należało uchylić w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej. Zgodnie z wyrażoną w art. 16 §1 kodeksu postępowania administracyjnego zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych decyzje od których nie służy odwołanie w toku instancji są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. W przedmiotowej sprawie w ocenie organu drugiej instancji podstawą zmiany decyzji ostatecznej z [...] nr [...] nie mógł być artykuł 155 kpa. Stosowanie art. 155 kpa. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub organ wyższego stopnia Jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zatem podstawowym warunkiem dopuszczalności zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej jest zgoda strony, która nabyła prawo. Zgoda strony stanowi podstawową przesłankę stosowania przepisu art. 155 kpa. i nie może być ona dorozumiana lecz musi być wyraźnie oświadczona. Kolegium zauważyło, że strona nie wnosiła o zmianę decyzji z dnia [...] nr [...]. Z powodu wykazanych wad postępowania zaskarżoną decyzję należało uchylić i przekazać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę organ winien także ustalić czy wydane orzeczenie nr [...] Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] na podstawie, którego syn strony P. M. został zaliczony do osób niepełnosprawnych do dnia 30 lipca 2008r. stanowi kontynuacją wydanego poprzednio orzeczenia o niepełnosprawności a w szczególności ustalić datę złożenia ponownego wniosku o stwierdzenie niepełnosprawności syna P. M. Kolegium jednocześnie wyjaśniło, iż nie jest właściwe do rozpatrzenia wniosku strony zawartego w odwołaniu od w/w decyzji w części dot. przyznanie jej wyrównania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2005r. do 31 września 2006r. oraz wyrównania zasiłku pielęgnacyjnego na niepełnosprawne dziecko. W skardze do sądu administracyjnego D. M. wniosła o wyrównanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od 1 lutego 2006r. do sierpnia 2006r. oraz wyrównanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz syna P. M. za okres od 1 stycznia 2005r. do 31 września 2006r. powołując się na wyrok Sądu Rejonowego - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy z dnia 16 maja 2006r. /sygn. akt IV U 328/05/. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, przytaczając swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153. poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Przedmiotem zaskarżenia do Sądu jest decyzja kasacyjna organu odwoławczego, uchylająca decyzję organu I instancji i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia. Podstawę ww. rozstrzygnięcia stanowi art. 138 § 2 kpa Zgodnie z jego treścią "organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części". Taka też sytuacja zaistniała w badanej sprawie, albowiem wyjaśnienie wskazanych przez organ odwoławczy okoliczności, a zwłaszcza ustalenie, czy wydane orzeczenie nr [...] Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] na podstawie, którego syn strony P. M. został zaliczony do osób niepełnosprawnych do dnia 30 lipca 2008r. stanowi kontynuacją wydanego poprzednio orzeczenia o niepełnosprawności oraz ustalenie daty złożenia ponownego wniosku o stwierdzenie niepełnosprawności syna P. M. Ustalenie tych okoliczności nie mogło nastąpić w trybie dodatkowego uzupełniającego postępowania odwoławczego czyli poprzez zastosowanie art. 136 k.p.a., a koniecznym było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Takie zaś postępowanie może przeprowadzić tylko organ I instancji. W rozpatrywanej sprawie decyzja organu I instancji została podjęta na podstawie art. 155 k.p.a. Organ odwoławczy uchylając tę decyzję wskazał, że strona nie wnosiła o zmianę decyzji z dnia [...]. Stwierdzenie organu odwoławczego – zdaniem Sądu – nazbyt skrótowe i abstrahujące od innych kwestii stosowania art. 15 k.p.a. wymaga pewnego niezbędnego uzupełnienia. Wszczęcie postępowania na podstawie art. 155 kpa może nastąpić na wniosek strony bądź z urzędu i może dotyczyć decyzji wadliwych lub decyzji prawidłowych. Uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej na podstawie art. 155 kpa jest jednym ze środków nadzwyczajnych weryfikacji decyzji ostatecznych. W drodze tego przepisu może być uchylona lub zmieniona decyzja, na mocy której strona nabyła prawo, warunkiem jednak jest. że: - strona wyraża na to zgodę, - nie sprzeciwiają się temu przepisy szczególne, i - przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zgoda strony na wzruszenie decyzji w trybie art. 155 kpa musi być udzielona wprost i wyraźnie, najlepiej na piśmie w formie oświadczenia bądź do protokołu, nie może to być zgoda dorozumiana ani domniemana /wyrok SN z dnia 14 marca 1991r. III ARN 32/90, OSNCAP 1992: nr 6, poz. 172/. Treść zgody w zasadzie wyznacza granice dopuszczalnych zmian, jakie mogą być dokonane decyzją wydaną na podstawie art. 155 kpa. Brak zgody strony na zmianę decyzji na mocy której nabyła prawo, stanowi przesłankę negatywną do wszczęcia postępowania w tym trybie i konieczność jego umorzenia /art. 105 § 1 k.p.a./, jeżeli zostało wszczęte. Decyzje wydawane na podstawie art. 155 k.p.a. mają charakter decyzji uznaniowych, gdyż określone w nim przesłanki nie są w żaden sposób zdefiniowane. Oznacza to, że wymagają one oceny w każdej konkretnej sprawie. Z użytego w art. 155 k.p.a. spójnika "lub" wynika, że wystarczają racje interesu społecznego, bądź tylko wzgląd na słuszny interes strony, a może być i tak, że obydwa te interesy będą zaspokojone zmianą lub uchyleniem decyzji. Wymagania interesu społecznego lub słusznego interesu strony muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą uzyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. W rozpatrywanej sprawie, wszystkie wyżej omówione aspekty prawne zastosowania art. 155 k.p.a. należało dokładnie rozważyć, zanim podjęta została decyzja. W aktach sprawy znajduje się wniosek skarżącej z dnia 29 września 2006r., ale jest to wniosek w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Z treści tego wniosku istotnie nie wynika wprost i jednoznacznie wola skarżącej dotycząca zmiany lub uchylenia decyzji z dnia [...], jednakże jest rzeczą organu odniesienie się i rozważenie tej kwestii. Organ odwoławczy prawidłowo uznał, iż przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji nie mogło być żądanie wyrównania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od 1 lutego 2006r. do sierpnia 2006r. oraz wyrównanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz syna za okres od 1 stycznia 2005r. do 31 września 2006r., gdyż nie było to przedmiotem postępowania objętego niniejszą decyzją. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa wobec czego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.