IV SA/Wr 105/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Protokolant: Referent Małgorzata Balowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 lipca 2025 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2025 r. nr N0BSD000.4144.1.2025 w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów I. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu na rzecz A. H. kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Wydaną z upoważnienia Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu (dalej: UP), decyzją z dnia 15 stycznia 2025 r., w związku z niewywiązywaniem się z obowiązku realizacji indywidualnego planu badawczego, niezadowalającym postępem w przygotowaniu rozprawy doktorskiej oraz z niewywiązywaniem się z obowiązków doktoranta wynikających z Regulaminu Szkoły Doktorskiej w UP, postanowiono skreślić A. H. (dalej: strona, doktorantka, skarżąca) z listy doktorantów Szkoły Doktorskiej z dniem 31 stycznia 2024 r. Jako podstawę prawną decyzji podano art. 203 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r., poz. 1571 ze zm. - dalej: u.P.s.w.n.), art. 104 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: k.p.a.) oraz § 13 ust. 2 pkt 3, 5 i 6 Regulaminu Szkoły Doktorskiej w UP (dalej: Regulamin). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z § 16 pkt 3 Regulaminu, obowiązkiem doktoranta jest przestrzeganie terminów przygotowania rozprawy doktorskiej określonych w indywidualnym planie badawczym, Regulaminie i innych przepisach. Zauważono, że w myśl § 16 pkt 4 Regulaminu, obowiązkiem doktoranta jest również realizacja obowiązującego programu kształcenia i prowadzenie badań naukowych. Podniesiono, że w myśl § 16 pkf 6 Regulaminu, obowiązkiem doktoranta jest także realizacja indywidualnego planu badawczego i udział w pracach jednostki organizacyjnej, w której doktorant przygotowuje rozprawę doktorską w wymiarze co najmniej 30 godzin tygodniowo. Dodano, iż zapisy § 13 ust. 2 pkt 3, 5 i 6 Regulaminu umożliwiają skreślenie doktoranta z listy doktorantów w przypadku niewywiązywania się z obowiązku realizacji indywidualnego planu badawczego, niezadowalającego postępu w przygotowaniu rozprawy doktorskiej i z niewywiązywania się doktoranta z obowiązków wynikających z Regulaminu. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy stwierdzono, że w związku z niewywiązywaniem się z obowiązku realizacji indywidualnego planu badawczego, przedstawieniem skorygowanego indywidualnego planu badawczego, który uzyskał negatywną opinię Rady Naukowej Dyscypliny Technologia Żywności i Żywienia, na podstawie której nie będzie możliwe właściwe przygotowanie rozprawy doktorskiej, niewystarczających - w ocenie promotora i ww. Rady - postępów w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej, w tym dwóch negatywnych opinii promotora co do postępów doktoranta w indywidualnej karcie doktoranta oraz nieuczestniczeniem w pracach jednostki organizacyjnej w wymaganym wymiarze, doktorantka nie wywiązała się z obowiązków wynikających z § 16 pkt 4 i 6 Regulaminu. Podsumowano, że mając na uwadze powyższe okoliczności i obowiązujące przepisy prawa, podjęto decyzję o skreśleniu doktorantki z listy doktorantów Szkoły Doktorskiej w UP. W skardze, skarżąc decyzję w całości, skarżąca zarzuciła: 1) rażące naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie jej jakiegokolwiek czynnego udziału w postępowaniu, czego przejaw stanowi: - brak zawiadomienia jej o wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia z listy doktorantów (także o innych podejmowanych czynnościach, w tym dowodowych); - brak zawiadomienia jej o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków oraz wypowiedzenia się odnośnie jego zakresu i treści; co stanowi przesłankę nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (rażące naruszenie prawa); 2) naruszenie art. 81 k.p.a., przez uznanie za udowodnione okoliczności faktyczne ustalone w sprawie, mimo że nie miała ona możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, a nie zachodzą okoliczności z art. 10 § 2 k.p.a.; 3) rażące naruszenie art. 203 ust. 3 u.P.s.w.n. w zw. z § 13 ust. 3 Regulaminu, przez skreślenie jej z listy doktorantów z datą wsteczną, tj. z dniem 31 stycznia 2024 r., mimo że decyzja ma charakter uznaniowy, a tym samym jest decyzją konstytutywną i - jako taka - może wywoływać skutki wyłącznie "na przyszłość" (decyzja wydana w dniu 15 stycznia 2025 r.), co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.; 4) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., przez niezrealizowanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, pomijając w decyzji istotne względem rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne, tj.: - całkowite pominięcie jej dorobku naukowego i okoliczności przemawiających za tym, że jest ona w stanie dokończyć studia doktoranckie z sukcesem; - całkowite pominięcie niezawinionych przez nią przyczyn opóźnienia w realizacji prac, tj. jej choroby oraz złych relacji z opiekunem naukowym; - brak weryfikacji prawdziwości okoliczności, które legły u podstaw decyzji; co doprowadziło do tego, że dokonano dowolnej - nie swobodnej - oceny zebranego materiału dowodowego, w konsekwencji czego uznano, iż istnieją podstawy do skreślenia jej z listy doktorantów; 5) naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej i faktycznej decyzji, ograniczenie się do przytoczenia przepisów i subiektywnych stwierdzeń, nie odniesienie się w sposób rzetelny i wyczerpujący do zebranego materiału dowodowego, tj. jedynie wymienienie po przecinku okoliczności, które w ocenie organu stanowiły podstawę skreślenia jej z listy doktorantów, bez wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ korzystając z fakultatywnej przesłanki skreślenia jej z listy doktorantów; 6) naruszenie art. 107 § 1 pkt 4 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez brak podania dokładnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co uniemożliwia weryfikację dokładnych przyczyn i motywów, którymi kierował się organ wydając decyzję; 7) naruszenie wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a. zasady proporcjonalności, polegające na arbitralnym skorzystaniu ze "swobody uznania" i skreśleniu jej z listy doktorantów, nie wyjaśniając dlaczego organ wybrał takie rozwiązanie, w sytuacji, w której: - na realizację doktoratu poświęciła ona ostatnie 3,5 roku życia (pozostało nieco ponad 6 miesięcy do zakończenia studiów doktoranckich); - skreślenie z listy doktoratów całkowicie uniemożliwia jej realizację celów i planów zawodowych; - dotychczasowy przebieg studiów (w tym w szczególności pierwsze 2 lata) potwierdza, że jej wiedza merytoryczna i umiejętności pozwalają na uzyskanie stopnia doktora, a problemy z którymi się boryka są przejściowe i do tego wynikają z okoliczności obiektywnych, niezawinionych przez nią; - uzyskała ona pozytywną ocenę śródokresową (która stanowi najważniejszą formę weryfikacji jej wiedzy merytorycznej); - skreślenie jej z listy doktorantów w zasadzie pozbawia ją źródła utrzymania; - każdorazowo podkreślała ona chęć i determinację do kontunuowania kształcenia w szkole doktorskiej, a także deklarowała gotowość do podejmowania czynności, które miałyby jej pozwolić na osiągnięcie tego celu; co skutkowało zastosowaniem wobec niej środków prawnych nadmiernie uciążliwych i nieadekwatnych do okoliczności sprawy, kiedy możliwe było zastosowanie mniej uciążliwego środka w postaci przedłużenia terminu złożenia rozprawy doktorskiej; 8) naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. przez nie przeprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, przejawiające się tym, że pierwotnie Dyrektor Szkoły Doktorskiej (w praktyce organ wydający decyzję) uznał, że wystąpienie przesłanek takich jak dwukrotna negatywna opinia promotora nie jest przeszkodą do warunkowego zaliczenia semestru (i kontynuowania nauki w Szkole Doktorskiej), a następnie wskazał te przesłanki jako uzasadniające skreślenie jej z listy doktorantów - jednocześnie w żaden sposób nie uzasadniając zmiany swojego stanowiska w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o: 1) stwierdzenie nieważności decyzji w całości, z uwagi na wystąpienie przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.; 2) (ew.) w razie uznania przez Sąd, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji, uchylenie decyzji w całości; 3) zwrot kosztów postępowania; 4) wstrzymanie wykonalności decyzji; 5) dopuszczenie i przeprowadzenie licznych dowodów z dokumentów. Skarżąca szeroko uzasadniła swoje stanowisko w sprawie. Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie w całości. Na rozprawie Sąd postanowił oddalić wnioski dowodowe skarżącej. Decyzja Sądu stała się przedmiotem zastrzeżeń złożonych przez jej pełnomocnika, który dowodził, że w postępowaniu administracyjnym strona była pozbawiona możliwości czynnego udziału w postępowaniu, w tym przedkładania dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Przedmiotem kontroli Sądu jest zaskarżona decyzja organu, mocą której skarżącą (doktorantkę) skreślono z listy doktorantów Szkoły Doktorskiej w UP. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga okazała się uzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd uznał, że wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji gdyż jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym uchybiono regułom procesowym. Zaskarżona decyzja dotknięta jest szeregiem wad natury procesowej, co wykluczało pozostawienie jej w obrocie prawnym. Nie były to jednak wady uzasadniające stwierdzenie nieważności tej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a.), lecz uzasadniające jej uchylenie z uwagi na inne naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Sąd zauważa, że wydanie w konkretnej sprawie decyzji administracyjnej poprzedza postępowanie administracyjne, którego przebieg został sformalizowany przepisami prawa zawartymi w k.p.a. (odnośnie jego wszczęcia, prowadzenia i zakończenia oraz zasad, które winny znaleźć w nim zastosowanie). Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie dopuszczono się kardynalnych błędów odnośnie prowadzonego postępowania już na samym jego początku. Skreślenie z listy doktorantów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Stanowi o tym art. 203 ust. 3 u.P.s.w.n., co znalazło też odzwierciedlenie w § 13 ust. 2 Regulaminu. Zgodnie z art. 61 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Sposób wszczęcia postępowania określają zwykle przepisy prawa materialnego, ale jeśli nie regulują one tej kwestii należy przyjąć, że wszczęcie postępowania w celu uzyskania uprawnień lub zwolnienia z obowiązków wymaga wniosku uprawnionego podmiotu, a nałożenie obowiązków lub cofnięcie uprawnień następuje na mocy decyzji wydanej w postępowaniu wszczynanym z urzędu. W rozpoznawanej sprawie postępowanie mogło być wszczęte wyłącznie z urzędu. Zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a., o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Z akt sprawy nie wynika, że skarżąca była zawiadomiona o wszczęciu postępowania z urzędu. W szczególności, aby przed 15 stycznia 2025 r., tj. przed wydaniem decyzji, była ona powiadomiona o prowadzeniu wobec niej postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z listy doktorantów. Tym samym pierwszym pismem, w którym ją o tym powiadomiono, była decyzja kończąca to postępowanie, co jest niedopuszczalne i narusza art. 61 § 4 k.p.a. Konsekwencją powyższego są kolejne naruszenia prawa. Stosownie bowiem do treści art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Istnieje tylko jeden wyjątek od tej zasady, określony w art. 10 § 2 k.p.a. (organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną). Z materiału aktowego nie wynika, aby przepis ten miał w ocenianej sprawie zastosowanie. Tymczasem jego naruszenie ma poważne konsekwencje procesowe. W myśl bowiem art. 81 k.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Zatem niepowiadomienie skarżącej o wszczęciu postępowania i pozbawienie jej możliwości wypowiedzenia się co do materiału dowodowego przed wydaniem decyzji skutkuje, że żadna z okoliczności, na które powołano się w decyzji organu, nie może być uznana za udowodnioną. Dalej zauważenia wymaga, że skarżona decyzja miała charakter uznaniowy. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się zaś do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne oraz mają uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, a także, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Podkreślić należy, że decyzja wydawana na podstawie art. 203 ust. 2 u.P.s.w.n. (jak każda decyzja uznaniowa) nie może mieć cech dowolności, ale musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz w należyty sposób wyważać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Zatem sąd administracyjny weryfikuje, czy skarżona decyzja nie nosi cech dowolności, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia i czy wyboru tego rozstrzygnięcia dokonał po ustaleniu i należytym rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Wymogi, jakim powinna odpowiadać decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego, są dalej idące, niż ma to miejsce w odniesieniu do tzw. decyzji związanej. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej winno bowiem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony organ powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne. W przeciwnym wypadku organ naraża się na skuteczny zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz wadliwie sporządzonego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.), a zatem dowolności (arbitralności) rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, lakoniczne uzasadnienie skarżonej decyzji (powielone celowo w części historycznej uzasadnienia wyroku) nie spełnia powyższych wymogów. W uzasadnieniu nie przedstawiono m.in. faktów, z których wynikałoby, że skarżąca rzeczywiście nie wypełniała swoich obowiązków jako doktorant. Nie podano, na czym polegał brak jej postępów w przygotowaniu rozprawy doktorskiej i czy uwzględniono problemy zdrowotne, na które się ona powoływała. Korekty wymaga data skreślenia skarżącej z listy doktorantów. Z wydanej 15 stycznia 2025 r. decyzji wynika, że została ona skreślona z mocą wsteczną, tj. z dniem 31 stycznia 2024 r., co jest nieprawidłowe. Skutek decyzji konstytutywnej powstaje bowiem dopiero z chwilą doręczenia lub ogłoszenia takiego aktu, a więc ex nunc. W podstawie prawnej skarżonej decyzji organ podał, że skreślenie doktorantki z listy doktorantów następuje na podstawie art. 203 ust. 2 u.P.s.w.n. Organ nie powołał jednak dokładnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia (pominął pkt 1 i 2). Ponownie prowadząc postępowanie w sprawie organ obowiązany będzie uwzględnić stanowisko Sądu, co wynika z art. 153 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w całości jako wydaną z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O kosztach postanowił zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. (na koszty składa się: wpis od skargi - 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika - 480 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa -17 zł. Oddalając na rozprawie wszystkie sformułowane w skardze wnioski dowodowe, Sąd działał na podstawie kompetencji ustawowej określonej w art. 106 § 3 p.p.s.a. (Sąd "może") uznając, że wielość zgłoszonych dowodów z dokumentów przekracza ramy uzupełnienia dowodów. Całość tych dowodów skarżąca będzie mogła przedłożyć w prowadzonym ponownie postępowaniu administracyjnym.