IV SA/Wr 106/16

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku adwokat, ustanowionej z urzędu, J. M. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi K. K. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność Wójta Gminy [...] oraz Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] postanawia: odmówić przyznania od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokat, ustanowionej z urzędu, wynagrodzenia za sporządzenie, pismem z dnia 16 stycznia 2017 r., opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 22 grudnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r. odrzucił skargę. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 sierpnia 2016 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 17 sierpnia 2016 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat J. M. Pismem z dnia 6 października 2016 r. pełnomocnik z urzędu wniosła o doręczenie jej powyższego postanowienia Sądu odrzucającego skargę w celu sporządzenia skargi kasacyjnej lub opinii o braku podstaw do jej sporządzenia. Postanowienie odrzucające skargę zostało doręczone pełnomocnik z urzędu w dniu 28 października 2016 r. Pismem z dnia 4 listopada 2016 r. pełnomocnik z urzędu sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Opinia ta zawierała wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 442,80 zł (str. 4 opinii, k-98), obejmującą 360 zł powiększone o podatek VAT, wyliczoną w wysokości należnej adwokatowi, który nie prowadził sprawy w I instancji, na podstawie przepisu § 21 ust. 1 pkt 2 lit "c" rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. Wniosek ten zawierał oświadczenie, że opłaty z tytułu tej pomocy nie zostały opłacone w całości ani w części. Pismem Sądu z dnia 15 listopada 2016 r. odpis wspomnianej opinii został przesłany stronie skarżącej zgodnie z art. 177 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wraz z pouczeniem, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia odpisu tej opinii stronie. Postanowieniem Sądu z dnia 22 grudnia 2016 r. odrzucono skargę kasacyjną wniesioną osobiście przez skarżącą. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnik z urzędu w dniu 10 stycznia 2017 r. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 stycznia 2017 r., w pkt I sentencji, przyznano pełnomocnik z urzędu wynagrodzenie w kwocie 221,40 zł (wraz podatkiem VAT) za sporządzenie powyższym pismem z dnia z dnia 4 listopada 2016 r. opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 17 marca 2016 r. odrzucającego skargę, a w pkt II sentencji tego postanowienia odmówiono przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie, tj. w zakresie przekraczającym kwotę podaną w pkt I sentencji. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnik z urzędu w dniu 10 stycznia 2017 r. Pełnomocnik z urzędu, pismem z dnia 16 stycznia 2017 r. (k- 152), złożonym osobiście w Sądzie w dniu 17 stycznia 2017 r., sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 22 grudnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną, która została sporządzona osobiście przez stronę skarżącą. Opinia ta zawiera wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu jej sporządzenia wraz oświadczeniem, że nie zostały one opłacone w całości ani w części (k-154, str. 3 opinii). Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wymieniony wyżej wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia, pismem z dnia 16 stycznia 2017 r. (k- 152), złożonym osobiście w Sądzie w dniu 17 stycznia 2017 r., opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 22 grudnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną, która została sporządzona osobiście przez stronę skarżącą. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w jedynie sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał postanowienie odrzucające skargę kasacyjną w dniu 22 grudnia 2016 r., a więc już po wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do postępowania w II instancji, obejmującego postępowanie zażaleniowe, przepisy tego nowego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 lit "d" tego rozporządzenia opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: w postępowaniu zażaleniowym 120 zł. Zgodnie zaś z § 2 tego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia (pkt 1) oraz niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu (pkt 2 ). W myśl § 4. ust. 1 nowego rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie do ust. 2 tego przepisu ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Wysokość opłat w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę opłatę w sprawach najbardziej zbliżonego rodzaju (§ 5 rozporządzenia). Postępowanie zażaleniowe zostaje wszczęte dopiero w wyniku skutecznego wniesienia zażalenia. W postępowaniu tym pełnomocnik może również złożyć opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia Na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej służy zażalenie (art. 194 § 1 pkt 7 ustawy), które w myśl § 2 tego przepisu wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia, a ponadto stosownie do § 4 tego przepisu zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez fachowego pełnomocnika. W niniejszej sprawie środek zaskarżenia w postaci zażalenia nie został wniesiony, lecz opinia o braku podstaw do jego wniesienia. We wspomnianej opinii z dnia 16 stycznia 2017 r. o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia z dnia 22 grudnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżącą pełnomocnik podał, że nie ma podstaw do kwestionowania zasadności postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną, ponieważ skarga kasacyjna nie została sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego ani żaden z innych podmiotów wskazanych w art. 175 ustawy. Poza tym sporządzenie skargi kasacyjnej przez podmioty nieokreślone w art. 175 jest brakiem nieusuwalnym, skutkującym odrzuceniem skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej. Pełnomocnik dodał również, że skarga kasacyjna została wniesiona po ustawowym terminie oraz że sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia odbyła się w sposób prawidłowy. Zasądzając opłatę za zastępstwo prawne, należy mieć również na uwadze przesłanki, które zostały uregulowane w § 4 ust. 2 rozporządzenia, to jest m. in. stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy adwokata oraz wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślić przy tym należy, że pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 § 1 ustawy należy się nie zawsze, a wyłącznie za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 i z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13 oraz z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II FZ 727/12, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto, warunkiem uznania, że czynności dokonywane przez adwokata mieszczą się w ramach pomocy prawnej, za której koszty ponosi Skarb Państwa, jest zaliczenie ich do pomocy prawnej niezbędnej i efektywnej, adekwatnej do sytuacji strony (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 174/13, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie zatem pełnomocnikowi wynagrodzenia powinna poprzedzać ocena, czy działania, które podjął stanowią rzeczywistą, adekwatną do określonej sytuacji procesowej i nieopłaconą przez stronę pomoc prawną, o której mowa w art. 250 § 1 ustawy. W realiach niniejszej sprawy przyznanie wynagrodzenia za opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia z dnia 22 grudnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną byłoby nieuzasadnione. Pełnomocnik bowiem sporządził wcześniej, tj. pismem z dnia 4 listopada 2016 r., opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 17 marca 2016 r. o odrzuceniu skargi, co pozwala na przyjęcie, że pełnomocnik stwierdził, że postanowienie odrzucające skargę nie narusza prawa i w związku z tym jego zaskarżenie skargą kasacyjną nie przyniesie wyniku oczekiwanego przez stronę skarżącą. W tej sytuacji sporządzenie przez pełnomocnika kolejnej opinii, tj. opinii z dnia 16 stycznia 2017 r. o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu odrzucającego skargę kasacyjną, nie zmierza do poprawy sytuacji prawnej skarżącego. Opinia ta nie przyczynia się też do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Z tych względów omawianej opinii nie można zakwalifikować jako pomocy prawnej, która jest w sprawie niezbędna. W takiej sytuacji, domaganie się za opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej wynagrodzenia ze środków publicznych wydaje się być próbą nadużycia obowiązujących regulacji prawnych w przedmiocie kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Celem wskazanej opinii nie jest bowiem jakakolwiek poprawa bądź też ochrona sytuacji procesowej strony skarżącej. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z dnia sygn. akt I OZ 165/14 w którym stwierdził, że odrębną kwestią jest możliwość dostrzeżenia przez sąd nadużycia prawa, które odnosić można również do nadużycia prawa do wynagrodzenia za pomoc świadczoną z urzędu (np. właśnie sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej). Nadużycie takie wyklucza przyznanie stosowanego wynagrodzenia, gdyż jest niedopuszczalne w państwie prawnym, chcącym urzeczywistniać zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 ustawy zasadniczej), zwłaszcza biorąc pod uwagę zasadę konstytucyjną ochrony równowagi finansów publicznych (wywodzonej przez Trybunał Konstytucyjny z całokształtu regulacji konstytucyjnych zawartych w rozdziale X Konstytucji, zwłaszcza zaś z art. 216 oraz art. 220 Konstytucji, ale także z art. 1 Konstytucji – zob. np. wyrok TK z dnia 27 lutego 2002 r. o sygn. akt K 47/01; wyrok TK z dnia 12 grudnia 2012 r. o sygn. akt K 1/12, publ. http://trybunal.gov.pl). Z tych względów należało odmówić przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 22 grudnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną. W tej sytuacji, na podstawie art. 250 § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "d" oraz § 4 ust. 1, 2 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.