IV SA/Wr 11/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca), Asesor WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2006r. sprawy ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ja poprzedzającą II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez H. O. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta W. odmawiającą przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika z ustaleń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. skarżąca jest osobą samotną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, bez prawa do świadczeń rentowych. Ustalono również iż w [...]r wnioskodawczyni uzyskała dochód w kwocie [...]zł z tytułu sprzedaży nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego oraz nabytego spadku. Organ I instancji decyzją z dnia [...]r nr [...]odmówił przyznania H. O. zasiłku celowego na zakup żywności oraz na dofinansowanie do ogrzewania mieszkania w sezonie grzewczym [...]z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Tą samą decyzją odmówiono przyznania specjalnego zasiłku celowego z uwagi na brak wystarczających środków i znaczący wzrost liczby osób kwalifikujących się do udzielenia pomocy. W uzasadnieniu wskazano ponadto, iż dochód H. O. przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej tj. 416zł i wynosi [...]zł. Pismem z dnia [...]r skarżąca odwołała się od decyzji, podnosząc iż nie posiada żadnych dochodów a świadczenia pieniężne z pomocy społecznej odebrano jej w [...]z powodu sprzedaży mieszkania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ II instancji zauważył, iż miesięczny dochód skarżącej został ustalony zgodnie z brzmieniem art.8 ust 3 oraz ust 11 Ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593), co skutkowało ustaleniem kwoty która przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe. Jednocześnie zauważono, iż zgodnie z art. 41 wspomnianej ustawy H. O. jak osobie w szczególnej sytuacji przysługiwało prawo do ubiegania się o przyznanie pomocy w formie bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego. Jednakże wobec fakultatywnego charakteru tego świadczenia jego przyznanie zależy od uznania organu, który bierze pod uwagę zaistnienie owych szczególnych okoliczności jak i sytuację finansową organu pomocy społecznej. Skarżąca wniosła [...]r. skargę na powyższe rozstrzygnięcie organu odwoławczego zarzucając jego niezgodność z prawem. W uzasadnieniu podniosła, iż nie posiada pieniędzy w oparciu o które ustalono jej dochód począwszy od marca 2004r. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi ponawiając argumentację zawartą w swojej decyzji. Następnie skarżąca pismem z dnia [...]r poinformowała, iż pieniądze ze sprzedaży mieszkania w [...]r. zostały w całości przeznaczone na zakup mieszkania w którym aktualnie zamieszkuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjnego powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Wówczas to Sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - określonej w dalszej części uzasadnienia skrótem uoppsa może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzenie jej nieważności lub uznać że została wydana z naruszeniem prawa. W niniejszej sprawie doszło do naruszenia prawa w szczególności przepisów postępowania. Z tych też względów zaskarżoną decyzję należało uchylić po myśli powołanego art. 145 uoppsa. Wprawdzie skarga nie zawiera w zasadzie żadnych merytorycznych zarzutów dotyczących decyzji ale zgodnie z art. 134 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądem administracyjnym – sąd rozstrzyga w granicach danej skargi nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ten właśnie przepis pozwala sądowi na wypowiedzenie powołanego wyżej stwierdzenia o uchybieniu przepisom procedury administracyjnej. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że skarżąca w [...]r. uzyskała przychód w wysokości [...]zł z tytułu sprzedaży w dniu [...]r. lokalu mieszkalnego. To zaś spowodowało, iż skarżąca H. O. nie spełnia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, kryterium uprawniające do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593) prawo do świadczeń z pomocy społecznej (...) przysługuje osobie samotnie gospodarującej której dochód nie przekracza kwoty 461 zł (...) przy jednoczesnym uwzględnieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 20-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Art. 8 ust. 11 pkt 1 cyt. ustawy stanowi: W przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotne kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Zatem ustalony przez organy I i II instancji – w oparciu o powołany art. 8 cytowanej ustawy dochód skarżącej w [...]r. nie dawał podstaw do przyznania jej po myśli art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłku celowego. W tych okolicznościach organ winien rozważyć, czynił to zresztą – choć w ocenie Sądu nieskutecznie – czy zaistniały okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącej pomocy w oparciu o art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowego może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio – kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zatem jak wynika z powołanego wyżej przepisu przedmiotem rozważań organów winno być czy w niniejszej sprawie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek. W ocenie Sądu w tym momencie istotne jest ustalenie przeznaczenie kwoty [...]zł uzyskanej w wyniku sprzedaży dotychczasowego mieszkania skarżącej, jak twierdzi wymagającego remontu. Pani H. O. twierdziła w piśmie z dnia [...]r. (k [...] akt sprawy), że otrzymała od siostry mieszkanie odziedziczone przez nią po zmarłych ich rodzicach oraz że siostra udostępniła jej to mieszkanie. W piśmie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...]r. kierowanego do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich Zespól Terenowy we W. zawarto zaś informację, że w dniu [...]r. skarżąca złożyła oświadczenie, w którym stwierdza, iż uzyskane środki pieniężne tj. kwotę [...]zł przekazała swojej siostrze M. W. w zamian za zamieszkiwanie. W aktach sprawy brak jest w tym zakresie jednoznacznych ustaleń, czy skarżąca nabyła w drodze sprzedaży obecnie zajmowany lokal (mieszkanie) czy też zachowując swój udział po rodzicach w tej nieruchomości (jak wynika z wcześniej powołanego pisma MOPS-u z [...]r. wynoszący 1/6) kwotę [...]zł dała siostrze w zamian za możliwość zajmowania w całości tego mieszkania przy ul. P. [...] w W.. Organy orzekające w sprawie wskazały przypadek H. O. za szczególny z uwagi na niepełnosprawność skarżącej. Odmowa przyznania zasiłku celowego nastąpiła zaś z uwagi na niewystarczające środki finansowe ośrodka pomocy społecznej, przyznanie pomocy osobom najbardziej potrzebującym. W tej części uzasadnienie organu I instancji brzmi następująco – "Jednak w ostatnim okresie rośnie liczba osób domagających się przyznania świadczeń ze środków społecznych, środki te pozostają ciągle niewystarczające. Taka sytuacja zmusza Ośrodek do rygorystycznego stosowania przepisów i przyznawania świadczeń najbardziej potrzebującym wielokrotnie w symbolicznym wymiarze. W związku z powyższym nie przyznają specjalnego zasiłku celowego". Zgodnie z art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) decyzja powinna zawierać między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 kpa). Organ może odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony. Nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygającej sporne interesy strony oraz decyzji wydanych na skutek odwołania (art. 107 § 4 k.p.a.). W niniejszej sprawie decyzje organów obu instancji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W sprawie nie wystąpiły też przesłanki wymienione w art. 107 § 4 k.p.a. – zwalniające organy z obowiązku sporządzenia uzasadnienia. Zasiłek celowy, o którym stanowi art. 41 ustawy o pomocy społecznej jest zasiłkiem uznaniowym a nie obligatoryjnym, zatem jego przyznanie pozostawiono uznaniu organów pomocy społecznej. Jednakże uznanie to nie może mieć dowolnego charakteru powinno uwzględniać sytuację osoby potrzebującej pomocy i możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej, a także potrzeby innych osób oczekujących i wymagających pomocy. Organy stwierdziły, że skarżąca spełnia warunki do przyznania pomocy społecznej na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej lecz takiego zasiłku jej nie przyznano z powodu braku środków finansowych. Zatem w ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd zobowiązany jest do rozważenia, czy organ I instancji nie dysponował niezbędnymi środkami finansowymi do przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego. Okoliczności dotyczące ograniczonych możliwości płatniczych organu pomocy społecznej powinny jednoznacznie wynikać z ustaleń dokonanych przez organ. Tego warunku nie spełnia stwierdzenie o braku środków. Organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, aby należycie i dokładnie ustalić stan faktyczny (art. 7 i 77 k.p.c.). W aktach sprawy brak jest materiału dowodowego wskazującego, iż Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w W. nie posiada środków pieniężnych na wypłatę świadczeń o charakterze fakultatywnym. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymaganiom ustawy w art. 107 k.p.a. Nieuzasadnieni tych wymagań daje podstawę do uznania, że zaskarżona decyzja jest wadliwa. W uzasadnieniu decyzji organ nie wskazał dowodów na podstawie których ustalił fakty będące podstawą rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.). W tych okolicznościach w oparciu o ar4t. 145 §1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.